Đề xuất tăng “lá chắn” pháp lý cho lao động Việt Nam làm việc ở nước ngoài

Bộ Nội vụ đang xây dựng dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng, với nhiều đề xuất đáng chú ý nhằm hoàn thiện hành lang pháp lý và nâng cao hiệu quả bảo vệ người lao động trong bối cảnh xuất hiện ngày càng nhiều hình thức vi phạm và lừa đảo tinh vi.

Một trong những điểm mới nổi bật của dự thảo là quy định cấm đưa người lao động đến làm việc tại các quốc gia hoặc vùng lãnh thổ chưa cho phép tiếp nhận lao động nước ngoài hoặc chưa có cơ chế pháp lý đầy đủ để bảo đảm quyền lợi cho người lao động. Theo cơ quan soạn thảo, thời gian qua đã xuất hiện tình trạng môi giới, quảng bá việc làm tại những thị trường tiềm ẩn nhiều rủi ro, khiến người lao động khó được bảo vệ khi phát sinh tranh chấp hoặc vi phạm hợp đồng.

Dự thảo cũng đề xuất mở rộng danh mục công việc bị cấm đưa lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài. Nếu quy định hiện hành chỉ cấm công việc massage tại nhà hàng, khách sạn và trung tâm giải trí, thì dự thảo mới đề xuất cấm hoạt động massage nói chung. Mục tiêu là hạn chế nguy cơ mua bán người, bóc lột sức lao động và cưỡng bức lao động, đặc biệt đối với lao động nữ.

Để giảm áp lực chi phí trước khi xuất cảnh, dự thảo cho phép bên tiếp nhận lao động ở nước ngoài chi trả thay cho người lao động một phần hoặc toàn bộ tiền dịch vụ mà doanh nghiệp được phép thu. Trong trường hợp này, doanh nghiệp chỉ được thu phần chênh lệch còn lại theo thỏa thuận. Đối với các đơn vị sự nghiệp đưa người lao động đi làm việc ở nước ngoài hoạt động không vì mục đích lợi nhuận, việc thu tiền dịch vụ từ người lao động sẽ không được phép thực hiện.

Theo Bộ Nội vụ, cơ chế này sẽ góp phần giảm gánh nặng tài chính cho người lao động, nhất là những trường hợp có hoàn cảnh khó khăn nhưng vẫn mong muốn tham gia thị trường lao động quốc tế.

Liên quan đến hoạt động đào tạo nguồn lao động, dự thảo cho phép doanh nghiệp chủ động chuẩn bị nguồn nhân lực theo nhu cầu của các thị trường tiếp nhận thông qua việc trực tiếp hoặc phối hợp với cơ sở giáo dục nghề nghiệp, tổ chức dịch vụ việc làm để đào tạo nghề và ngoại ngữ.

Tuy nhiên, nhằm tránh tình trạng người lao động phải đóng nhiều khoản chi phí khi chưa chắc chắn được tuyển dụng, dự thảo quy định doanh nghiệp chỉ được thu tiền đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng nghề và ngoại ngữ sau khi người lao động đã được phía nước ngoài tuyển chọn. Đây được xem là giải pháp quan trọng nhằm hạn chế rủi ro tài chính, đồng thời nâng cao trách nhiệm của doanh nghiệp trong quá trình tuyển dụng và đào tạo lao động.

Dự thảo luật cũng tăng cường chế tài đối với các doanh nghiệp vi phạm. Theo đó, doanh nghiệp bị thu hồi giấy phép do vi phạm nghiêm trọng sẽ không được cấp lại giấy phép trong thời hạn 5 năm. Người đại diện theo pháp luật, chủ sở hữu, thành viên góp vốn hoặc cổ đông của doanh nghiệp bị thu hồi giấy phép cũng không được tham gia thành lập hoặc điều hành doanh nghiệp mới xin cấp phép trong cùng khoảng thời gian.

Quy định này nhằm ngăn chặn tình trạng doanh nghiệp vi phạm giải thể hoặc thay đổi pháp nhân để tiếp tục hoạt động dưới hình thức khác, qua đó nâng cao tính răn đe, bảo đảm môi trường hoạt động minh bạch và lành mạnh trong lĩnh vực đưa người lao động đi làm việc ở nước ngoài.

Bộ Nội vụ đánh giá, sau hơn 5 năm triển khai, Luật Người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng đã tạo nền tảng pháp lý quan trọng cho hoạt động xuất khẩu lao động. Tuy nhiên, thực tiễn phát sinh nhiều hành vi vi phạm mới như mạo danh doanh nghiệp được cấp phép, cho thuê giấy phép hoạt động, thu tiền trái quy định hoặc tuyển dụng lao động vào những thị trường, ngành nghề tiềm ẩn nguy cơ cao.

Vì vậy, việc sửa đổi luật lần này được kỳ vọng sẽ tăng cường kiểm soát toàn bộ quy trình từ tuyển chọn, đào tạo đến quản lý lao động trong thời gian làm việc ở nước ngoài, góp phần bảo vệ tốt hơn quyền và lợi ích hợp pháp của người lao động Việt Nam trong quá trình hội nhập thị trường lao động quốc tế.