Trích dẫn những lo ngại về an ninh quốc gia, Bắc Kinh hôm thứ Sáu cho biết họ sẽ yêu cầu giấy phép xuất khẩu đặc biệt đối với một số loại than chì bắt đầu từ ngày 1 tháng 12.
Theo các hạn chế mới, Trung Quốc sẽ yêu cầu các nhà xuất khẩu nộp đơn xin giấy phép vận chuyển hai loại than chì, bao gồm vật liệu than chì tổng hợp có độ tinh khiết cao, độ cứng cao và cường độ cao, than chì vảy tự nhiên và các sản phẩm của nó. Trong khi đó, nước này đã bỏ các biện pháp kiểm soát tạm thời đối với 5 mặt hàng than chì ít nhạy cảm hơn được sử dụng trong các ngành công nghiệp cơ bản như thép, luyện kim và hóa chất.
Trung Quốc thống trị chuỗi cung ứng than chì toàn cầu, nguyên liệu thô cần thiết cho pin xe điện. Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), nhu cầu than chì dự kiến sẽ tăng 20-25 lần trong giai đoạn 2020-40.
EU đã liệt kê than chì tự nhiên là nguyên liệu thô quan trọng vào năm 2020. Mỹ cũng coi đây là một loại khoáng sản quan trọng và chiến lược.
Động thái của Bắc Kinh diễn ra vài ngày sau khi Washington thắt chặt kiểm soát xuất khẩu chất bán dẫn sang Trung Quốc, bao gồm cả việc ngừng bán các chip trí tuệ nhân tạo tiên tiến hơn do Nvidia sản xuất.
Chuỗi cung ứng xe điện đã trở thành nguồn gốc khiến mối thù leo thang giữa Bắc Kinh và phương Tây. Tháng trước, Liên minh châu Âu cho biết họ đang cân nhắc việc đánh thuế đối với xe điện do Trung Quốc sản xuất, cho rằng họ được hưởng lợi không công bằng từ các khoản trợ cấp.
Trung Quốc thống trị chuỗi cung ứng toàn cầu về các khoáng chất quan trọng cần thiết để sản xuất pin EV, từ xử lý nguyên liệu đến chế tạo pin và linh kiện pin. Đây là kết quả của nỗ lực sớm hướng tới điện khí hóa của Bắc Kinh, đặc biệt là thông qua trợ giá cho xe điện.
Các hạn chế tương tự như những hạn chế được đưa ra vào tháng 8 đối với gallium và germanium, những kim loại chủ chốt được sử dụng để sản xuất chất bán dẫn và điện tử.
Xuất khẩu hai kim loại này đã tăng mạnh trước khi các biện pháp kiểm soát có hiệu lực nhưng đã giảm trong những tháng gần đây. Trong khi đó, giá bên ngoài Trung Quốc lại tăng.
Trung Quốc thống trị chuỗi cung ứng than chì
Trung Quốc là nước sản xuất và xuất khẩu khoáng sản hàng đầu thế giới. Nơi cũng tinh chế hơn 90% than chì trên thế giới thành vật liệu cực dương được sử dụng trong pin EV. Dữ liệu của Hải quan Trung Quốc cho thấy những người mua than chì hàng đầu từ Trung Quốc bao gồm Mỹ, Hàn Quốc, Nhật Bản, Ba Lan và Ấn Độ.
Than chì có thể được tìm thấy tự nhiên hoặc được sản xuất tổng hợp. Than chì tự nhiên là than chì được khai thác, sau đó được xử lý thành sản phẩm cuối cùng có thể sử dụng trong ngành công nghiệp pin. Than chì tự nhiên chủ yếu được khai thác ở Trung Quốc và Mozambique. Than chì tổng hợp được sản xuất bằng cách sử dụng sản phẩm tiền chất cacbon, điển hình là than cốc dầu mỏ, than cốc hình kim hoặc hắc ín than đá, và được chế tạo thành than chì thông qua một quá trình gọi là quá trình đồ họa hóa.
Cực dương than chì tự nhiên thường được hưởng lợi từ chi phí nhỏ hơn và mức tiêu thụ năng lượng thấp hơn so với cực dương tổng hợp. Nhưng than chì tổng hợp được ưa chuộng nhờ độ tinh khiết cao hơn và ngày nay hầu hết pin lithium-ion đều dựa vào nó.
Các quốc gia khác khai thác than chì bao gồm Brazil, Mozambique, Nga, Madagascar, Ukraine, Na Uy, Bắc Triều Tiên, Canada và Ấn Độ.
Năm 2022, Trung Quốc chiếm vị trí dẫn đầu khi khai thác 850.000 tấn khoáng sản, chiếm 65% tổng sản lượng toàn cầu. Theo Cơ quan Khảo sát Địa chất Hoa Kỳ (USGS), Brazil đứng ở vị trí thứ hai rất xa với 87.000 tấn trong khi các quốc gia khác khai thác ít hơn đáng kể.
Châu Phi gần đây là trọng tâm của hoạt động thăm dò than chì, với các dự án đang được phát triển ở Madagascar, Mozambique, Namibia và Tanzania.
Theo USGS, Ukraine và Nga nằm trong số 10 nhà sản xuất than chì hàng đầu trước xung đột. Vào tháng 2 năm ngoái, Ukraine đã ngừng sản xuất than chì. Hoạt động được tiếp tục vào tháng 8, tuy nhiên việc sản xuất trong tương lai không chắc chắn do xung đột vẫn tiếp diễn. Ngoài ra, nhiều quốc gia đã đình chỉ quan hệ thương mại với Nga, khiến nguồn cung than chì của Nga bị loại khỏi phần lớn thị trường toàn cầu.
Than chì rất cần thiết cho pin EV
Than chì là thành phần lớn nhất tính theo thể tích trong pin xe điện. Nó chiếm 95-99% vật liệu cực dương (điện cực âm) trong pin lithium-ion, ở các dạng kết hợp tự nhiên và tổng hợp khác nhau. Trong pin lithium-ion, than chì không thể thay thế được vì nó giúp cải thiện tính dẫn điện và đóng vai trò là vật chủ cho các ion lithium. Cathode, nửa còn lại của pin, tạo thành lithium, niken và coban.
Giá tăng nhưng chuỗi cung ứng sẽ đa dạng hóa
Giá than chì có thể sẽ tăng, nhưng động thái mới nhất của Trung Quốc cũng sẽ làm tăng thêm nhu cầu tìm kiếm nguồn thay thế cho nguyên liệu pin quan trọng này và đẩy hoạt động sản xuất ra khỏi Trung Quốc.
Mặc dù Trung Quốc sản xuất hơn một nửa nguồn cung toàn cầu nhưng nhìn vào trữ lượng toàn cầu, Trung Quốc không phải là lựa chọn duy nhất. Thổ Nhĩ Kỳ chiếm vị trí dẫn đầu (27%), tiếp theo là Brazil (22%), hai nước này sở hữu một nửa nguồn tài nguyên than chì tự nhiên của thế giới. Trung Quốc đứng thứ ba với 16%, theo dữ liệu từ USGS.
Một số nhà sản xuất xe điện đã chuyển sang đa dạng hóa chuỗi cung ứng khỏi Trung Quốc. Đầu năm nay, Tesla đã ký một thỏa thuận cung cấp với Magnis Energy Technologies của Australia, công ty sản xuất than chì đậm đặc ở Tanzania.
Trong khi đó, mức tiêu thụ than chì dự kiến sẽ tiếp tục tăng, phần lớn nhờ vào sự tăng trưởng từ thị trường xe điện. Tổng cộng có 14% tổng số ô tô mới bán ra là xe điện vào năm 2022, tăng từ khoảng 9% vào năm 2021 và dưới 5% vào năm 2020. Chỉ riêng doanh số toàn cầu đã vượt quá 10 triệu chiếc vào năm ngoái – và mức tăng trưởng này dự kiến sẽ không chậm lại bất cứ lúc nào, với gần một trong năm chiếc xe mới được bán trên toàn thế giới trong năm nay sẽ là xe điện.
Theo USGS, thị trường pin sử dụng cuối cho than chì đã tăng 250% trên toàn cầu kể từ năm 2018. Bên cạnh xe điện, than chì thường được sử dụng trong ngành công nghiệp bán dẫn, hàng không vũ trụ, hóa chất và thép.
Chuyển đổi năng lượng có nguy cơ gia tăng chủ nghĩa dân tộc tài nguyên
Quá trình chuyển đổi năng lượng đã trở thành trụ cột chính sách của nhiều chính phủ trong khi căng thẳng chính trị và thương mại toàn cầu đã thúc đẩy việc xem xét lại các tuyến cung ứng toàn cầu.
Tỷ lệ hạn chế xuất khẩu các nguyên liệu thô quan trọng trên toàn cầu đã tăng hơn 5 lần trong thập kỷ qua. Theo báo cáo của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD), trong những năm gần đây, khoảng 10% giá trị xuất khẩu nguyên liệu thô quan trọng trên toàn cầu phải đối mặt với ít nhất một biện pháp hạn chế xuất khẩu.
Các hạn chế xuất khẩu than chì của Trung Quốc chỉ là một phần của xu hướng toàn cầu khi một số quốc gia khác đã kiểm soát tốt hơn nguồn tài nguyên của họ. Chile đã quốc hữu hóa ngành công nghiệp lithium vào đầu năm nay, trong khi Indonesia cấm xuất khẩu quặng niken vào năm 2020.
Chúng tôi tin rằng sự trỗi dậy của chủ nghĩa dân tộc tài nguyên có thể làm chậm tốc độ và tăng chi phí của quá trình chuyển đổi năng lượng, ảnh hưởng đến quy mô đầu tư, nguồn cung và giá cả. Trong khi đó, chính sách và chính trị sẽ tiếp tục đóng một vai trò ngày càng lớn trong tương lai của chuỗi cung ứng xe điện.
Bình Phương t/h
