Thủy sản vượt mốc 11 tỷ USD xuất khẩu: Nền tảng cho mục tiêu phát triển bền vững

Chuyển dịch cơ cấu sản xuất theo hướng giá trị cao

Theo thông tin tại Hội nghị tổng kết công tác năm 2025, triển khai kế hoạch công tác năm 2026 diễn ra chiều 7/1 vừa qua, Cục Thủy sản và Kiểm ngư cho biết, ngành thủy sản Việt Nam đã khép lại năm 2025 với nhiều kết quả nổi bật, song cũng đang đứng trước những thách thức lớn về thể chế, quản lý khai thác và yêu cầu tiêu chuẩn từ thị trường quốc tế.

Trong bối cảnh nền kinh tế toàn cầu còn nhiều bất ổn, thị trường xuất khẩu biến động mạnh, cùng với tác động ngày càng rõ nét của biến đổi khí hậu, kết quả mà ngành thủy sản đạt được được đánh giá là rất đáng ghi nhận. Tuy nhiên, các ý kiến tại hội nghị cũng cho thấy, dư địa tăng trưởng theo chiều rộng đang dần thu hẹp, buộc ngành phải chuyển mạnh sang mô hình phát triển bền vững, dựa trên chất lượng, hiệu quả và tuân thủ chuẩn mực quốc tế.

Thủy sản vượt mốc 11 tỷ USD xuất khẩu: Nền tảng cho mục tiêu phát triển bền vững

Phát biểu tại hội nghị, ông Trần Đình Luân - Cục trưởng Cục Thủy sản và Kiểm ngư (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) nhấn mạnh, năm 2025 là một năm đặc biệt khó khăn đối với ngành thủy sản. Ngay từ đầu năm, việc sáp nhập các đơn vị quản lý được triển khai trong điều kiện bộ máy tổ chức và nhân sự có nhiều thay đổi, đặt ra yêu cầu cao về sự thống nhất trong chỉ đạo, điều hành và phối hợp giữa các đơn vị chuyên môn.

Tuy vậy, nhờ duy trì được sự ổn định trong quản lý sản xuất, tổng sản lượng thủy sản năm 2025 ước đạt 9,95 triệu tấn, tăng khoảng 3% so với năm 2024. Trong đó, sản lượng khai thác đạt 3,83 triệu tấn, tương đương 99,8% so với năm trước; sản lượng nuôi trồng đạt 6,1 triệu tấn, tăng hơn 5%, tiếp tục là động lực tăng trưởng chủ đạo của toàn ngành.

Đáng chú ý, kim ngạch xuất khẩu thủy sản năm 2025 ước đạt 11,32 tỷ USD, tăng 12,7% so với năm 2024, xác lập mốc cao nhất từ trước đến nay. Kết quả này phản ánh rõ hiệu quả của chiến lược phát triển thủy sản theo hướng tập trung vào nuôi trồng, chế biến sâu, gia tăng giá trị, phát triển kinh tế tuần hoàn và các chuỗi liên kết bền vững.

Theo lãnh đạo Cục Thủy sản và Kiểm ngư, các đối tượng nuôi chủ lực như tôm và cá tra tiếp tục duy trì đà tăng trưởng ổn định, đóng góp lớn cho kim ngạch xuất khẩu. Bên cạnh đó, nhiều đối tượng nuôi khác như nhuyễn thể, cá biển từng bước được mở rộng quy mô, đa dạng hóa thị trường, góp phần giảm phụ thuộc vào một số mặt hàng truyền thống.

Công tác chỉ đạo sản xuất trong năm qua được đánh giá là điểm sáng, với sự chủ động theo dõi diễn biến thời tiết, môi trường và thị trường, kịp thời hướng dẫn người dân điều chỉnh kế hoạch sản xuất. Các chương trình nghiên cứu khoa học, dự báo môi trường, chuyển giao kỹ thuật bảo quản sản phẩm trên tàu cá được đẩy mạnh, góp phần nâng cao chất lượng và giá trị sản phẩm thủy sản. Đặc biệt, nhiều tàu cá, nhất là đội tàu doanh nghiệp, đã từng bước áp dụng các biện pháp kỹ thuật mới trong khai thác và bảo quản, qua đó giảm tổn thất sau thu hoạch và nâng cao hiệu quả kinh tế.

Bên cạnh những kết quả đạt được, lãnh đạo Cục Thủy sản và Kiểm ngư thẳng thắn nhìn nhận, ngành thủy sản vẫn đang đối mặt với nhiều thách thức mang tính căn cơ. Nổi bật là công tác chống khai thác thủy sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU), cùng với tác động ngày càng lớn của thiên tai, mưa lũ cực đoan và ô nhiễm môi trường cục bộ.

Trong năm 2025, công tác bảo vệ và phát triển nguồn lợi thủy sản tiếp tục được tăng cường thông qua việc nhân rộng các mô hình đồng quản, công bố khu vực cấm khai thác, khu vực hạn chế khai thác theo thời gian và không gian. Hoạt động thả giống tái tạo nguồn lợi thủy sản được triển khai thường xuyên tại nhiều địa phương, góp phần nâng cao nhận thức của cộng đồng ngư dân trong bảo vệ nguồn lợi lâu dài.

Lực lượng kiểm ngư tiếp tục đổi mới phương thức hoạt động, tăng cường phối hợp với biên phòng, cảnh sát biển và chính quyền địa phương trong tuần tra, kiểm tra trên biển. Cách tiếp cận vừa quản lý, vừa tuyên truyền, hướng dẫn, đào tạo cho ngư dân được đánh giá là phù hợp, song hiệu quả lâu dài vẫn phụ thuộc lớn vào ý thức tuân thủ pháp luật và sinh kế bền vững của người dân.

Doanh nghiệp xuất khẩu chịu sức ép chuẩn hóa ngày càng lớn

Tại hội nghị, đại diện cộng đồng doanh nghiệp xuất khẩu thủy sản cũng bày tỏ nhiều băn khoăn trước những yêu cầu ngày càng khắt khe từ thị trường nhập khẩu. Theo ông Nguyễn Hoài Nam, Tổng Thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam, các thị trường lớn hiện nay đều yêu cầu rất cao về tính hợp pháp của sản phẩm khai thác, cũng như mã số vùng nuôi và truy xuất nguồn gốc đối với sản phẩm nuôi trồng.

Tuy nhiên, việc cấp mã số vùng nuôi hiện vẫn chịu tác động từ công tác quy hoạch, phân cấp và phân quyền quản lý tại các địa phương, khiến tiến độ triển khai chưa đồng đều. Nếu không sớm tháo gỡ, đây có thể trở thành “nút thắt” lớn, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng tận dụng cơ hội thị trường của doanh nghiệp xuất khẩu.

Hiệp hội kiến nghị Cục Thủy sản và Kiểm ngư tiếp tục đồng hành cùng doanh nghiệp, đẩy nhanh quá trình chuẩn hóa, đồng thời thúc đẩy chuyển đổi số trong cấp giấy chứng nhận và xác nhận thủy sản khai thác, qua đó giảm chi phí, thời gian và rủi ro cho doanh nghiệp.

Phát biểu chỉ đạo tại hội nghị, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Phùng Đức Tiến nhấn mạnh, bước sang năm 2026, ngành nông nghiệp và môi trường nói chung, ngành thủy sản nói riêng, cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp để duy trì đà tăng trưởng, đồng thời bảo đảm tính bền vững dài hạn.

Trọng tâm trong thời gian tới là tiếp tục hoàn thiện hệ thống chính sách, tiêu chuẩn, quy chuẩn theo hướng hài hòa với thông lệ quốc tế; thúc đẩy phát triển kinh tế tư nhân, đổi mới sáng tạo; đầu tư mạnh cho công nghiệp chế biến, bảo quản, cơ giới hóa và ứng dụng công nghệ cao.

Trong lĩnh vực nuôi trồng, ngành sẽ tập trung phát triển các đối tượng chủ lực như tôm sú, tôm thẻ chân trắng, cá tra theo vùng sản xuất tập trung, gắn với quy hoạch không gian và hạ tầng đồng bộ; đẩy mạnh nuôi biển công nghiệp, nuôi xa bờ, nuôi lồng bè bằng vật liệu mới; phát triển rong biển và nhuyễn thể theo mô hình kinh tế xanh.

Ở lĩnh vực khai thác, việc rà soát, phân loại hệ thống cảng cá, khu neo đậu, gắn với yêu cầu quản lý tàu cá, truy xuất nguồn gốc và chống IUU được xác định là nhiệm vụ trọng tâm. Ngành cũng sẽ từng bước thí điểm mô hình cảng cá thông minh, gắn với chuyển đổi số trong quản lý khai thác thủy sản.

Với việc nhận diện sớm khó khăn, bám sát thực tiễn và triển khai đồng bộ các giải pháp, ngành thủy sản kỳ vọng tiếp tục giữ vững vai trò trụ cột trong xuất khẩu nông nghiệp, đóng góp tích cực vào tăng trưởng bền vững của nền kinh tế.