Thương mại Iran lao dốc dưới sức ép trừng phạt và phong tỏa của Mỹ

Thương mại của Iran được cho là đã sụt giảm mạnh dưới sức ép từ các biện pháp trừng phạt và phong tỏa hải quân của Mỹ, trong bối cảnh giới lãnh đạo nước này tiếp tục phát đi thông điệp giảm phụ thuộc vào đồng USD và tăng cường khả năng tự lực của nền kinh tế.

Trong cuộc phỏng vấn với truyền hình nhà nước tối 28/8, Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian cho biết thương mại của nước này đã giảm khoảng 25-35%. Theo ông, xuất khẩu giảm, song nhập khẩu còn giảm mạnh hơn, cho thấy tác động đáng kể của các hạn chế kinh tế hiện nay.

Ông Pezeshkian cho rằng các số liệu trên là bằng chứng cho thấy lệnh trừng phạt không thể bị xem là không có tác động. Theo Tổng thống Iran, nhận định rằng các biện pháp trừng phạt “không có tác dụng” là không phù hợp với thực tế thương mại của nước này.

Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian (trái) thừa nhận tác động của các biện pháp phong toả kinh tế từ Mỹ, trong khi Lãnh tụ tối cao nước này - ông Mojtaba Khamenei (phải) - kêu gọi Iran giảm sự phụ thuộc đồng USD

Cùng thời điểm, Lãnh tụ tối cao Mojtaba Khamenei kêu gọi Iran tập trung nhiều hơn vào tăng trưởng kinh tế, thúc đẩy sản xuất, từng bước giảm vai trò trung tâm của đồng USD và đặt “nền kinh tế kháng chiến” ở vị trí trọng tâm trong chiến lược phát triển.

Trước đó, ngày 24/8, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent công bố “Chiến dịch Loại bỏ Kinh tế”, một chiến dịch trừng phạt nhằm thu hẹp các kênh kết nối kinh tế của Iran trên phạm vi toàn cầu.

Trong một động thái đáng chú ý, ngày 28/8, Bộ Tài chính Mỹ đề xuất cắt quyền tiếp cận ngân hàng đại lý tại Mỹ của chi nhánh Banque Misr tại UAE, với cáo buộc tổ chức này có liên hệ tài chính với Iran.

Theo tuyên bố của Bộ Tài chính Mỹ, đề xuất này nhằm thu hồi khả năng Banque Misr UAE sử dụng hệ thống ngân hàng đại lý của các định chế tài chính Mỹ. Cơ quan này cho biết trong hai năm qua, Banque Misr UAE đã xử lý khoảng 1,8 tỷ USD cho 103 công ty bị cho là có thể thuộc mạng lưới ngân hàng ngầm của Iran.

Trong tuyên bố đưa ra hôm 29/8, ngân hàng cho biết đang hợp tác với các cơ quan chức năng liên quan, đồng thời nhấn mạnh biện pháp quản lý chỉ áp dụng với chi nhánh tại UAE và chi nhánh này vẫn duy trì hoạt động phục vụ khách hàng.

Sức ép từ các biện pháp trừng phạt và phong tỏa hải quân cũng được cho là đang tác động mạnh tới xuất khẩu dầu thô của Iran.

Dữ liệu do công ty tình báo thương mại Kpler công bố hôm thứ Năm (27/8) cho thấy lượng dầu thô Iran vận chuyển để xuất khẩu đã giảm mạnh trong tháng 8. Mỹ đang gia tăng sức ép kinh tế thông qua trừng phạt và phong tỏa hải quân nhằm buộc Tehran đạt thỏa thuận mở cửa hoàn toàn eo biển Hormuz.

Theo Kpler, trong tháng này, Iran chỉ vận chuyển khoảng 260.000 thùng dầu/ngày để xuất khẩu tại các cảng, giảm hơn 80% so với mức 1,7 triệu thùng/ngày ghi nhận vào tháng 8/2025.

Tổng thống Donald Trump đã tái áp đặt lệnh phong tỏa ngày 14/7, sau các vụ Iran tấn công tàu chở dầu đi qua eo biển Hormuz. So với mức 893.000 thùng/ngày của tháng trước, lượng dầu thô xuất khẩu của Tehran trong tháng 8 giảm khoảng 70%.

Bộ Tư lệnh Trung ương Mỹ cho biết tính đến ngày 28/8, lực lượng nước này đã chuyển hướng 82 tàu thương mại, vô hiệu hóa 3 tàu và lên kiểm tra 2 tàu nhằm bảo đảm tuân thủ các biện pháp phong tỏa.

Ông Bob McNally, Chủ tịch Rapidan Energy, nhận định chính quyền Trump tin rằng sức ép tài chính cuối cùng sẽ khiến Iran cạn nguồn lực và buộc phải nhượng bộ.

Ông Matt Smith, Giám đốc nghiên cứu hàng hóa tại Kpler, cho rằng lệnh phong tỏa đã phát huy hiệu quả rõ rệt khi gây sức ép lớn lên xuất khẩu dầu thô của Iran. Theo ông, phần dầu Tehran có thể bơm lên tàu chở dầu nhiều khả năng cũng khó vượt qua được các biện pháp phong tỏa.

Tuy nhiên, Bộ Dầu mỏ Iran khẳng định nước này vẫn có đủ trữ lượng dầu để bán nhằm đáp ứng nhu cầu ngân sách giai đoạn 2026-2027, đồng thời tìm cách tránh các biện pháp phong tỏa trên biển.

Phía Iran cho biết đã chuyển 7,5 tỷ USD tiền thu từ bán dầu trong bốn tháng qua về ngân hàng trung ương, mức được cho là đủ để trang trải các khoản chi ngoại tệ đến đầu tháng 1/2027.

Diễn biến trên diễn ra trong bối cảnh ngày thứ Sáu (28/8) đánh dấu tròn sáu tháng kể từ khi Mỹ và Israel mở các chiến dịch quân sự lớn tại Iran, kéo theo các cuộc tấn công trả đũa nhằm vào nhiều mục tiêu ở vùng Vịnh và làm bùng phát một cuộc xung đột mới tại Trung Đông.

Cuộc xung đột ban đầu được dự báo chỉ kéo dài trong vài tuần, nhưng đến nay đã chuyển thành thế bế tắc kéo dài, trong khi các nỗ lực nhằm mở lại eo biển Hormuz vẫn chưa đạt kết quả rõ ràng.

Sau sáu tháng giao tranh, triển vọng hạ nhiệt căng thẳng vẫn còn mờ nhạt, còn các biện pháp phong tỏa và trừng phạt tiếp tục trở thành công cụ chủ đạo trong chiến lược gây sức ép với Tehran.