Ấn Độ tính “cấm cửa” đồ ăn vặt quanh gần 1,5 triệu trường học

Ấn Độ đang tiến gần hơn tới việc áp dụng quy định hạn chế bán thực phẩm giàu chất béo, đường và muối trong bán kính 50 m quanh trường học. Đây là động thái mới nhất nhằm giảm tiêu thụ đồ ăn vặt trong bối cảnh tỷ lệ thừa cân, béo phì tại nước này gia tăng, đặc biệt ở trẻ em.

Ấn Độ đề xuất "cấm cửa" đồ ăn vặt cổng trường trong bối cảnh thừa cân và béo phì ở trẻ em nước này gia tăng

Nếu được thực thi, quy định sẽ tác động tới các cửa hàng gia đình, nhà hàng và quầy ăn uống quanh gần 1,5 triệu trường học trên cả nước. Những mặt hàng có thể bị hạn chế gồm nước ngọt có đường, khoai tây chiên nhiều muối, samosa chiên nhiều dầu, pizza và bánh mì kẹp thịt giàu chất béo.

Đề xuất có thể tạo thêm sức ép đối với các tập đoàn đa quốc gia như PepsiCo, Coca-Cola, Mondelez và Nestlé. Trước đó, các doanh nghiệp này đã đối mặt với phương án dán nhãn cảnh báo màu đỏ trên sản phẩm có hàm lượng chất béo, muối và đường cao (HFSS), theo hướng tương tự các thị trường áp dụng quy định an toàn thực phẩm chặt chẽ hơn như Chile và Mexico.

Lo ngại đã xuất hiện trong cộng đồng doanh nghiệp và các chủ cửa hàng tạp hóa gần trường học. Tại thành phố Bhubaneswar, miền Đông Ấn Độ, hàng chục chủ cửa hàng ước tính doanh thu có thể giảm từ một phần ba trở lên. Ghi nhận tại một cửa hàng cho thấy Priyanshu Palei, 15 tuổi, mua hai gói khoai tây chiên Uncle Chipps của PepsiCo rồi cho vào ba lô trên đường tới lớp. Nam sinh cho biết sẽ ăn trong giờ ra chơi và thích món này hơn suất cơm cùng canh đậu lăng do mẹ chuẩn bị.

Đây chính là thói quen tiêu dùng mà giới chức Ấn Độ muốn thay đổi.

Theo ông Rajit Punhani, Giám đốc điều hành Cơ quan An toàn và Tiêu chuẩn Thực phẩm Ấn Độ, kế hoạch xây dựng trường học có thực phẩm an toàn hướng tới việc giúp trẻ tránh xa thói quen ăn uống không lành mạnh ngay từ sớm.

Trao đổi với Reuters, ông Punhani nhấn mạnh cần hạn chế trẻ tiếp cận các sản phẩm này và hình thành thói quen ăn uống lành mạnh từ sớm. Ông nhận định tác động tới hoạt động kinh doanh sẽ không lớn vì các cửa hàng vẫn có thể bán thực phẩm không thuộc nhóm HFSS; đồng thời, quy định có thể khuyến khích doanh nghiệp điều chỉnh công thức sản phẩm.

Hiện chưa có thời hạn cụ thể để thực thi quy định, dù đề xuất được đưa ra lần đầu năm 2020. Trong chiến dịch siết chặt an toàn thực phẩm trên toàn quốc, tháng 8 vừa qua, cơ quan chức năng đã công bố các ngưỡng chất béo, muối và đường làm căn cứ hạn chế bán hàng trong và gần trường học, đồng thời lấy ý kiến công chúng đến ngày 6/10.

Những năm gần đây, các sản phẩm như khoai tây chiên Lay's, sô cô la Cadbury và mì Maggi ngày càng phổ biến tại Ấn Độ. Với một bộ phận người dân thu nhập thấp, việc mua thương hiệu nước ngoài được xem là biểu hiện của mức sống cải thiện; giá bán thấp cũng làm tăng sức hút. Năm 2023, Domino's tung ra tại Ấn Độ loại pizza được giới thiệu là rẻ nhất thế giới, với giá 49 INR, tương đương khoảng 0,5 USD.

Cùng với sự thay đổi chế độ ăn, số trẻ em và thanh thiếu niên Ấn Độ từ 5-19 tuổi bị thừa cân hoặc béo phì cũng tăng nhanh. Theo Liên đoàn Béo phì Thế giới, con số này tăng gần 50%, từ 28 triệu năm 2015 lên 41 triệu năm 2025 và có thể đạt 56 triệu vào năm 2040. Luật liên bang dự kiến cấm các cửa hàng gần trường bán và quảng cáo sản phẩm HFSS cho học sinh. Trong khi đó, bang Maharashtra, nơi đặt thủ phủ tại thành phố Mumbai, đã áp dụng biện pháp nghiêm ngặt hơn: mọi cửa hàng trong phạm vi 50 m quanh trường đều không được bán các sản phẩm này, theo ông Tukaram Mundhe, Ủy viên An toàn thực phẩm bang.

Ông Mundhe cho rằng việc chỉ kiểm soát đối tượng mua hàng là học sinh sẽ khó khả thi do có hàng trăm cửa hàng gần trường. Vì vậy, các cơ sở trong phạm vi quy định không được phép dự trữ những mặt hàng này.

Dữ liệu cấp bang do Reuters thu thập cho thấy thanh tra đã phát hiện vi phạm tại 133 cửa hàng trong bán kính 50 m quanh trường học; 51 cửa hàng trong số này được yêu cầu ngừng kinh doanh.

Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Thực phẩm Ấn Độ bày tỏ lo ngại về tính khả thi của quy định, do nhiều trường học nằm sát các khu chợ đông đúc phục vụ cộng đồng. Quan điểm này được nêu trong bản phản hồi dự thảo mà Reuters tiếp cận. Tổ chức thương mại trên không trả lời đề nghị bình luận.

Trong tài liệu phản hồi, liên đoàn nhận định quy định có thể gây thiệt hại cho hoạt động kinh doanh và sinh kế, đồng thời đề xuất chỉ áp dụng hạn chế trong khuôn viên trường học.

Trước câu hỏi về đề xuất, PepsiCo, chủ sở hữu thương hiệu Lay's, dẫn Reuters tới chính sách toàn cầu quy định nhóm sản phẩm được phép bán trong trường học. Nestlé, nhà sản xuất mì Maggi, cho biết doanh nghiệp tuân thủ chính sách toàn cầu, theo đó chỉ bán tại trường tiểu học và trung học những sản phẩm đáp ứng tiêu chí dinh dưỡng cụ thể. Coca-Cola và Mondelez, chủ sở hữu thương hiệu Cadbury, không phản hồi.

Ông Rahul Khanna, chuyên gia về quy định thực phẩm tại công ty luật RAKLaw của Ấn Độ, cho biết đề xuất đang tạo ra làn sóng lo ngại trong nhóm khách hàng của công ty, đặc biệt là các nhà sản xuất bánh kẹo vốn coi trẻ em là phân khúc tiêu dùng quan trọng. Ông không nêu tên các khách hàng.

Theo các nhà nghiên cứu tại Đại học Bắc Carolina (Mỹ), trên thế giới có 5 quốc gia đã đề xuất hoặc áp dụng hạn chế bán thực phẩm quanh trường học, trong khi 48 quốc gia hạn chế bán đồ ăn vặt trong khuôn viên trường.

Chile ban hành quy định về nhãn cảnh báo, đồng thời cấm bán và quảng cáo đồ ăn vặt trong trường học từ năm 2016. Một nghiên cứu đăng trên The Lancet cho thấy sau 18 tháng áp dụng, tỷ lệ thừa cân giảm 2,85% ở trẻ em gái và 2,4% ở trẻ em trai.

Quy định cũng thúc đẩy các nhà sản xuất điều chỉnh công thức của nhiều sản phẩm tại Chile. Theo Giáo sư Guillermo Paraje, Trường Kinh doanh Adolfo Ibáñez (Chile), phản ứng của các nhà sản xuất cho thấy họ nhận thức được quy định có thể làm thay đổi hành vi tiêu dùng và buộc doanh nghiệp cải tiến công thức sản phẩm ở mức cao nhất có thể.