Thương mại điện tử tăng trưởng nhanh: Áp lực hoàn thiện “luật chơi” cho thị trường số

Tăng trưởng cao đi kèm nhiều rủi ro

Theo đánh giá của các tổ chức nghiên cứu quốc tế, Việt Nam hiện đứng thứ 3 Đông Nam Á về quy mô TMĐT và nằm trong nhóm các quốc gia có tốc độ tăng trưởng nhanh trên thế giới. Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số (Bộ Công Thương) cho biết, với tốc độ tăng trưởng bình quân khoảng 25%/năm, quy mô bán lẻ TMĐT năm 2025 ước đạt 31 tỷ USD, chiếm khoảng 11% tổng mức bán lẻ hàng hóa cả nước.

Những con số này cho thấy TMĐT không chỉ tăng trưởng về quy mô mà còn đang tái định hình phương thức kinh doanh của doanh nghiệp và thói quen tiêu dùng của người dân. Tuy nhiên, cùng với sự phát triển nhanh và rộng đó, áp lực quản lý và yêu cầu hoàn thiện khung pháp lý cho thị trường số ngày càng trở nên cấp thiết.

Dữ liệu từ báo cáo thị trường TMĐT Việt Nam 2025 của Công ty cổ phần Khoa học Dữ liệu (Metric) cho thấy, tổng doanh số TMĐT trên bốn sàn lớn gồm Shopee, TikTok Shop, Lazada và Tiki năm 2025 đạt gần 430.000 tỷ đồng, tăng hơn 34% so với năm trước. Quý I/2026, doanh số TMĐT tiếp tục tăng hơn 32% so với cùng kỳ, trong khi sản lượng giao dịch vượt mốc 1 tỷ sản phẩm.

Thương mại điện tử tăng trưởng nhanh: Áp lực hoàn thiện “luật chơi” cho thị trường số

Theo giới chuyên gia, các số liệu này phản ánh sức mua bền bỉ của thị trường nội địa, đồng thời cho thấy TMĐT Việt Nam đang dịch chuyển từ giai đoạn “tăng trưởng nóng” sang “tăng trưởng chất”. Tuy vậy, quá trình tăng trưởng cũng bộc lộ không ít “khoảng tối”, đặc biệt là tình trạng hàng giả, hàng nhái, hàng kém chất lượng và sự thiếu minh bạch thông tin trên môi trường số.

Ông Hoàng Quang Phòng, Phó Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), thẳng thắn nhìn nhận: “Cùng với sự phát triển nhanh chóng của các sàn thương mại điện tử, tình trạng buôn lậu, gian lận thương mại, kinh doanh hàng giả, hàng nhái, hàng kém chất lượng trên không gian mạng đang diễn biến ngày càng phức tạp.”

Theo ông Phòng, các hành vi này không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe, thậm chí tính mạng của người tiêu dùng, mà còn gây thiệt hại lớn cho các doanh nghiệp làm ăn chân chính, làm suy giảm niềm tin của thị trường và khiến người tiêu dùng hoang mang, lo lắng.

Khoảng trống pháp lý trước các mô hình kinh doanh mới

Thực tế cho thấy, sự bùng nổ của các mô hình mới như livestream bán hàng, tiếp thị liên kết hay TMĐT xuyên biên giới đang đặt ra nhiều thách thức cho công tác quản lý. Trong môi trường số, người tiêu dùng thường khó kiểm chứng thông tin sản phẩm và danh tính người bán. Khi xảy ra tranh chấp, việc truy xuất dữ liệu và xác định trách nhiệm gặp nhiều khó khăn, nhất là trong trường hợp gian hàng đã ngừng hoạt động hoặc có yếu tố nước ngoài.

Trước yêu cầu đó, Luật Thương mại điện tử dự kiến có hiệu lực từ ngày 1/7/2026 được kỳ vọng sẽ đóng vai trò như “tấm khiên” bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, đồng thời tạo hành lang pháp lý rõ ràng, minh bạch hơn cho doanh nghiệp.

Theo ông Hoàng Quang Phòng, việc Quốc hội thông qua Luật TMĐT là “một bước đi chiến lược, ghi nhận thực tiễn phát triển của thương mại số, tăng cường phòng, chống gian lận và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, đồng thời thúc đẩy môi trường đầu tư, kinh doanh của cộng đồng doanh nghiệp”.

Một trong những điểm mới quan trọng của Luật TMĐT là việc phân loại rõ các loại hình nền tảng và xác định trách nhiệm pháp lý tương ứng. Ông Nguyễn Văn Thành, Trưởng Phòng Chính sách, Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số, cho biết Luật đã phân chia TMĐT thành bốn loại hình gồm: Nền tảng bán hàng trực tiếp; nền tảng trung gian; mạng xã hội có tích hợp chức năng mua bán; và nền tảng tích hợp đa chức năng.

“Việc phân loại này là cơ sở để xác định trách nhiệm pháp lý của từng chủ thể, từ chủ sở hữu nền tảng đến người bán và người trực tiếp livestream bán hàng,” ông Thành nhấn mạnh.

Theo quy định mới, các nền tảng TMĐT có nghĩa vụ minh bạch thông tin sản phẩm, xác thực danh tính người bán, kiểm soát rủi ro nội dung, phối hợp với cơ quan quản lý khi phát hiện vi phạm và lưu trữ dữ liệu giao dịch tối thiểu ba năm, kể cả khi gian hàng đã ngừng hoạt động.

Đáng chú ý, Luật xác định rõ ba nhóm chủ thể chịu điều chỉnh trực tiếp gồm: chủ sở hữu nền tảng, người bán và người trực tiếp livestream bán hàng. Đại diện Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số cho biết: “Khi phát hiện dấu hiệu vi phạm, nền tảng có quyền và trách nhiệm dừng phát sóng, gỡ bỏ nội dung theo yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền.”

Theo ông Hoàng Ninh, Phó Cục trưởng Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số, năm 2026 được xác định là năm “bản lề” khi Luật TMĐT chính thức bước vào giai đoạn thực thi, đồng thời mở đầu cho việc triển khai Kế hoạch tổng thể phát triển TMĐT quốc gia giai đoạn 2026-2030.

“Trọng tâm của giai đoạn này là tổ chức triển khai thống nhất, thông suốt từ trung ương đến địa phương, bảo đảm rõ trách nhiệm và rõ kết quả,” ông Hoàng Ninh nhấn mạnh tại Diễn đàn Thương mại điện tử năm 2026.

Theo định hướng, TMĐT Việt Nam sẽ phát triển theo hướng xanh, tuần hoàn và bền vững, gắn với nâng cao năng lực cạnh tranh và chất lượng tăng trưởng. Tuy nhiên, để đạt được mục tiêu này, việc thực thi Luật TMĐT một cách nghiêm túc, đồng bộ được xem là yếu tố then chốt.

Trong bối cảnh TMĐT tiếp tục duy trì mức tăng trưởng cao và ngày càng chiếm tỷ trọng lớn trong nền kinh tế, việc hoàn thiện và thực thi hiệu quả hành lang pháp lý không chỉ giúp “làm sạch” thị trường, mà còn tạo nền tảng vững chắc để các doanh nghiệp chân chính bứt phá, qua đó góp phần phát triển bền vững thị trường thương mại điện tử Việt Nam trong giai đoạn tới.