Thiếu vật liệu, hàng loạt dự án giao thông phải chật vật tìm nguồn cung

Một dự án có vốn, có mặt bằng nhưng thiếu vật liệu vẫn có thể không thể tăng tốc thi công. Tại cuộc họp ngày 22/9, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng xác định thiếu hụt vật liệu xây dựng là một trong những nguyên nhân quan trọng khiến nhiều dự án giao thông trọng điểm chậm tiến độ.

Thủ tướng Lê Minh Hưng chủ trì cuộc họp kiểm điểm tình hình triển khai, thúc đẩy giải ngân các dự án trọng điểm ngành giao thông vận tải - (Ảnh: chinhphu.vn/Nhật Bắc).

Vấn đề được đặt ra không chỉ là tìm thêm mỏ, mà còn phải biết chính xác nguồn vật liệu ở đâu, trữ lượng thực tế bao nhiêu và làm thế nào đưa vật liệu đến đúng công trình cần sử dụng.

Không có vật liệu, công trường khó tăng tốc

Theo chỉ đạo tại cuộc họp, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Công Thương và Bộ Xây dựng phải phối hợp rà soát, làm việc với các địa phương để đánh giá hệ thống mỏ vật liệu xây dựng, đặc biệt là trữ lượng thực tế.

Yêu cầu này xuất phát từ thực tế nhiều dự án trọng điểm đang chịu tác động bởi nguồn cung vật liệu. Một số loại vật liệu phục vụ nền đường và công trình giao thông có nhu cầu rất lớn, trong khi khả năng cung ứng tại từng khu vực không đồng đều.

Báo Xây dựng trước đó dẫn báo cáo của Bộ Xây dựng cho biết nguồn cung vật liệu, trong đó có cát và đá, là một trong những nút thắt ảnh hưởng đến tiến độ nhiều dự án giao thông trọng điểm. Việc mở mỏ mới hoặc nâng công suất mỏ hiện hữu cũng được đặt trong bài toán bảo đảm nguồn cung cho các công trường.

Vì vậy, với các dự án đang đồng loạt tăng tốc, câu chuyện vật liệu không còn nằm riêng ở phạm vi một công trường hay một địa phương.

Tính lại nguồn cung theo từng dự án

Tại cuộc họp, Thủ tướng yêu cầu Bộ Xây dựng chủ trì, phối hợp với các địa phương rà soát phương án cung ứng vật liệu xây dựng cho từng dự án, từng khu vực để xử lý các vướng mắc phát sinh.

Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh báo cáo tại cuộc họp - (Ảnh: chinhphu.vn/Nhật Bắc).

Điều này cho thấy cách tiếp cận được chuyển từ xử lý thiếu hụt tại từng dự án sang quản lý nguồn cung theo khu vực.

Các địa phương được yêu cầu chủ động bố trí đủ vật liệu, đẩy nhanh thủ tục cấp phép và gia hạn các mỏ theo thẩm quyền. Nguồn vật liệu cũng phải được ưu tiên cho các dự án trọng điểm quốc gia, đặc biệt là những công trình tại khu vực phía Nam.

Cùng với nguồn cung, vấn đề giá cũng được đặt ra. Các địa phương phải tăng cường quản lý giá vật liệu xây dựng, công bố giá vật liệu và chỉ số giá xây dựng theo quy định.

Đây là yếu tố có ý nghĩa trực tiếp với các dự án sử dụng nguồn vốn lớn. Khi vật liệu khan hiếm hoặc giá biến động, chi phí thi công có thể chịu tác động, trong khi nhà thầu phải duy trì tiến độ theo hợp đồng.

Điều phối vật liệu giữa các công trình

Một giải pháp đáng chú ý được Thủ tướng yêu cầu nghiên cứu là sử dụng vật liệu từ các dự án nạo vét và xây dựng cơ chế điều phối vật liệu giữa các Bộ, ngành, địa phương, giữa các vùng và giữa các dự án trọng điểm.

Phối cảnh sân bay Gia Bình.

Nếu triển khai được, cách làm này có thể tạo thêm nguồn cung cho những khu vực đang thiếu, đồng thời giảm tình trạng nơi có nguồn nhưng công trình cần vật liệu lại ở xa hoặc chưa kết nối được.

Tuy nhiên, để thực hiện, các cơ quan quản lý phải nắm được dữ liệu tương đối chính xác về trữ lượng, chất lượng, công suất khai thác, nhu cầu và khả năng vận chuyển của từng nguồn vật liệu.

Đây cũng là lý do Thủ tướng yêu cầu Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Công Thương và Bộ Xây dựng phối hợp xử lý; trường hợp vượt thẩm quyền phải báo cáo cấp có thẩm quyền để có phương án chỉ đạo.

Vật liệu là một mắt xích của tiến độ

Bài toán vật liệu diễn ra trong bối cảnh nhiều công trình đang chịu áp lực hoàn thành trong năm 2026.

Trong nhóm dự án được yêu cầu tập trung nguồn lực có các tuyến Tuyên Quang - Hà Giang, Hữu Nghị - Chi Lăng, Đồng Đăng - Trà Lĩnh, Khánh Hòa - Buôn Ma Thuột, Cao Lãnh - An Hữu và Vành đai 3 - TP. Hồ Chí Minh.

Cùng lúc, nhiều dự án khác phải đẩy nhanh chuẩn bị đầu tư hoặc thi công để đáp ứng các mốc năm 2027, như Cảng hàng không Gia Bình giai đoạn 1.1, tuyến kết nối sân bay Gia Bình với Thủ đô Hà Nội, Vành đai 4 Hà Nội, Quy Nhơn - Pleiku, Cà Mau - Đất Mũi và tuyến đường dẫn ra đảo Hòn Khoai.

Khi hàng loạt dự án cùng triển khai, nhu cầu vật liệu cũng tăng theo quy mô đầu tư. Vì thế, xử lý nguồn cung được xem là một phần trực tiếp của bài toán tiến độ, chứ không phải công việc hậu cần đứng ngoài công trường.

Với các dự án giao thông trọng điểm, một mét khối cát, đá hay vật liệu nền đường đến chậm cũng có thể tác động đến dây chuyền thi công. Do đó, việc rà soát mỏ, kiểm soát trữ lượng, tháo gỡ thủ tục và điều phối nguồn cung đang trở thành nhiệm vụ cần được xử lý đồng thời với giải phóng mặt bằng, vốn và tổ chức thi công.