Sửa Luật Hải quan: Siết quản lý hàng TMĐT xuyên biên giới, chặn hành vi chia nhỏ đơn hàng trốn thuế

Tại phiên họp thứ 4 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội ngày 15/7, dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan đã được đưa ra thảo luận với nhiều nội dung mới nhằm đáp ứng yêu cầu quản lý trong bối cảnh thương mại điện tử xuyên biên giới phát triển nhanh.

Trình bày tờ trình, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, sự bùng nổ của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư và thương mại điện tử đang đặt ra yêu cầu cấp thiết phải đổi mới phương thức quản lý hải quan. Mô hình quản lý dựa trên hồ sơ giấy hoặc chứng từ điện tử truyền thống không còn đáp ứng được thực tiễn, đòi hỏi phải xây dựng nền tảng Hải quan số, Hải quan thông minh.

Đáng chú ý, dự thảo luật bổ sung Điều 16a quy định riêng về kiểm tra, giám sát hải quan đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu giao dịch qua nền tảng thương mại điện tử. Đây được xem là cơ sở pháp lý quan trọng nhằm đồng bộ với Luật Thương mại điện tử và Luật Quản lý thuế.

Phiên họp thứ 4 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội ngày 15/7

Bắt buộc liên thông dữ liệu để ngăn gian lận thuế

Phát biểu tại phiên họp, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đánh giá quy định mới là một trong những nội dung đột phá của dự thảo luật, góp phần giải quyết những bất cập trong quản lý hàng hóa TMĐT xuyên biên giới.

Theo Chủ tịch Quốc hội, thực tế thời gian qua cho thấy lượng hàng hóa giá trị nhỏ nhập khẩu qua các nền tảng TMĐT tăng nhanh, trong khi xuất hiện tình trạng lợi dụng chính sách miễn thuế bằng cách chia nhỏ đơn hàng hoặc sử dụng nhiều tài khoản khác nhau để né thuế, gây thất thu ngân sách và tạo môi trường cạnh tranh thiếu bình đẳng.

Để khắc phục tình trạng này, Chủ tịch Quốc hội đề nghị dự thảo luật quy định theo hướng bắt buộc liên thông dữ liệu định danh của người mua, người bán với cơ quan Hải quan, đồng thời giao Chính phủ xây dựng cổng thông tin hải quan chuyên dụng để theo dõi, giám sát toàn bộ luồng hàng hóa TMĐT xuyên biên giới theo thời gian thực.

Chuyển sang quản lý dựa trên mức độ tuân thủ

Một điểm mới khác của dự thảo là bổ sung Điều 17a về cơ chế quản lý tuân thủ, áp dụng phương pháp quản lý rủi ro trên nền tảng số.

Theo đó, cơ quan Hải quan sẽ phân loại mức độ tuân thủ của các chủ thể tham gia chuỗi TMĐT như sàn giao dịch, doanh nghiệp bưu chính, chuyển phát nhanh và đại lý làm thủ tục hải quan.

Sửa Luật Hải quan: Siết quản lý hàng TMĐT xuyên biên giới, chặn hành vi chia nhỏ đơn hàng trốn thuế

Các đơn vị có lịch sử tuân thủ tốt, kết nối dữ liệu đầy đủ và minh bạch sẽ được ưu tiên xử lý thủ tục trực tuyến, giảm tần suất kiểm tra thực tế và kiểm tra sau thông quan. Ngược lại, các trường hợp có dấu hiệu rủi ro hoặc không thực hiện kết nối dữ liệu sẽ được hệ thống tự động đưa vào diện giám sát chặt chẽ.

Để hiện thực hóa mô hình Hải quan số, dự thảo luật cũng quy định hồ sơ và chứng từ đối với hàng hóa giao dịch qua TMĐT được thực hiện chủ yếu dưới dạng thông điệp dữ liệu điện tử thông qua Hệ thống xử lý dữ liệu điện tử hải quan hoặc Cơ chế một cửa quốc gia. Đây được xem là nền tảng để tự động hóa quy trình nghiệp vụ, tăng cường chia sẻ dữ liệu và ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong quản lý rủi ro.

Đề nghị hoàn thiện hạ tầng và cơ chế chia sẻ dữ liệu

Thẩm tra dự án luật, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu cho biết cơ quan thẩm tra cơ bản thống nhất với sự cần thiết sửa đổi Luật Hải quan và ủng hộ định hướng quản lý hoạt động TMĐT trên môi trường số.

Tuy nhiên, cơ quan thẩm tra đề nghị tiếp tục đánh giá đầy đủ tác động của các quy định mới, đặc biệt là yêu cầu đầu tư hạ tầng công nghệ thông tin và khả năng kết nối giữa hệ thống của cơ quan Hải quan với các sàn TMĐT, doanh nghiệp logistics và các cơ quan liên quan.

Bên cạnh đó, cần hoàn thiện cơ chế chia sẻ dữ liệu liên thông, bảo đảm an toàn, bảo mật thông tin, đồng thời rút ngắn thời gian xử lý thủ tục hành chính, tạo thuận lợi cho hoạt động xuất nhập khẩu nhưng vẫn kiểm soát hiệu quả gian lận thương mại và thất thu thuế.