Nông sản Việt chinh phục thị trường Trung Quốc: Từ ‘tiểu ngạch’ đến thương hiệu quốc gia

Đòn bẩy từ ngoại giao nông sản

Trong khuôn khổ chuyến thăm chính thức Việt Nam của Tổng Bí thư, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình từ ngày 14 đến 15/4/2025, bốn nghị định thư về xuất khẩu chính ngạch đã được ký giữa hai nước, bao gồm: ớt, chanh leo, tổ yến và cám gạo. Đây được đánh giá là “đòn bẩy chính sách” cho nhiều ngành hàng nông sản Việt Nam, vốn trước đây phụ thuộc phần lớn vào xuất khẩu tiểu ngạch đầy rủi ro.

Trước đó không lâu, vào tháng 8/2024, ba sản phẩm khác cũng đã được hai nước ký nghị định thư gồm: sầu riêng đông lạnh, dừa tươi và cá sấu nuôi. Như vậy, tính đến thời điểm giữa năm 2025, Việt Nam đã có hơn 20 loại nông sản được Trung Quốc cấp phép xuất khẩu chính ngạch. Đây là con số cao kỷ lục, minh chứng cho những nỗ lực bền bỉ trong đàm phán song phương và cải thiện chất lượng sản phẩm.

Không chỉ là “giấy thông hành”, các nghị định thư lần này còn cho thấy sự trưởng thành của nhiều doanh nghiệp Việt trong việc đáp ứng tiêu chuẩn kỹ thuật, kiểm dịch, an toàn vệ sinh thực phẩm và truy xuất nguồn gốc.

Tại Khánh Hòa, Công ty CP Yến sào Khánh Hòa là đơn vị tiên phong được cấp mã số nhà yến và nhà máy chiếu xạ đạt chuẩn HACCP. Những lô tổ yến sạch và thô đã chính thức “qua cửa khẩu” bằng con đường chính ngạch, khẳng định khả năng đáp ứng yêu cầu khắt khe từ thị trường Trung Quốc.

Xuất khẩu chanh leo khởi sắc khi thị trường Trung Quốc mở cửa

Tại Tây Nguyên, Công ty Nafoods Tây Nguyên nhanh chóng xuất khẩu gần 100 tấn chanh leo tươi chỉ vài ngày sau khi ký nghị định thư, tận dụng hiệu quả cơ hội từ chính sách. Với hơn 300 ha vùng trồng và mạng lưới liên kết hơn 500 hộ nông dân, Nafoods đang khẳng định vị thế dẫn đầu trong chuỗi giá trị chanh leo xuất khẩu. Đại diện doanh nghiệp chia sẻ: “Trước kia, chanh leo chỉ đi dạng sơ chế. Nay chúng tôi đưa cả trái tươi vào hệ thống phân phối Trung Quốc”.

Định vị thương hiệu nông sản Việt

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, quý I/2025, tổng kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đạt khoảng 13,53 tỷ USD, tăng 21,8% so với cùng kỳ năm 2024. Riêng nhóm rau quả chiếm tỷ trọng cao, với gần 66% giá trị xuất khẩu hướng đến thị trường Trung Quốc - một con số cho thấy rõ vị thế ngày càng quan trọng của thị trường này.

Mặc dù những nghị định thư vừa ký là bước đệm quan trọng, giới chuyên gia cảnh báo nếu không kiểm soát tốt chất lượng vùng trồng, dư lượng thuốc bảo vệ thực vật và khâu chế biến, Việt Nam hoàn toàn có thể đối mặt với nguy cơ bị rút phép xuất khẩu như những bài học trong quá khứ.

Năm 2020, Việt Nam từng bị EU cảnh báo vì tồn dư thuốc bảo vệ thực vật trong ớt và rau gia vị. Kết quả, Bộ Nông nghiệp khi đó đã phải tạm dừng xuất khẩu sang thị trường này trong vòng 6 tháng để rà soát toàn bộ quy trình sản xuất và kiểm dịch.

Hiện nay, Trung Quốc và các thị trường lớn như Nhật Bản, Hàn Quốc, Úc đều yêu cầu nghiêm ngặt về truy xuất nguồn gốc và quy trình canh tác sạch. Điều này đòi hỏi doanh nghiệp phải đầu tư bài bản vào vùng nguyên liệu, chuỗi logistics lạnh và cả hệ thống kiểm soát chất lượng trước - trong - sau thu hoạch.

Việc ngày càng nhiều nông sản Việt như chanh leo, vải thiều, sầu riêng, xoài… được cấp phép vào các thị trường cao cấp không chỉ giúp tăng kim ngạch xuất khẩu mà còn nâng tầm hình ảnh nông sản Việt trên thị trường quốc tế.

Việc mở cửa thị trường không đơn giản chỉ là giúp doanh nghiệp bán được hàng, mà còn giúp sản phẩm định vị thương hiệu trên thị trường thế giới. Do đó, tin vui dồn dập đến với rau quả Việt cũng là minh chứng rõ ràng rằng, nếu chuẩn bị tốt, hàng Việt hoàn toàn có thể chinh phục tốt hơn Trung Quốc - thị trường tỷ dân mà hàng hoá cả thế giới khao khát.

Tuy nhiên, theo các chuyên gia, muốn chinh phục bền vững thị trường tỷ dân và rộng hơn là chuỗi giá trị toàn cầu, nông sản Việt cần một cuộc tái cấu trúc thực sự: Rà soát, mở rộng diện tích vùng trồng, cơ sở đóng gói đạt chuẩn; xây dựng thương hiệu nông sản gắn với địa phương; tăng cường liên kết hợp tác xã – doanh nghiệp – nông dân; ứng dụng mạnh mẽ công nghệ sau thu hoạch, logistics lạnh và thương mại điện tử xuyên biên giới.

Việt Nam đã có “tấm vé vàng”, nhưng để đi đường dài, cần cả chiến lược bài bản, sự cam kết và trách nhiệm của toàn chuỗi – từ người nông dân đến nhà quản lý và cộng đồng doanh nghiệp.