Quy định về lương tại Luật BHXH: Người lao động cần được tham gia ý kiến
Đại biểu Ma Thị Thúy (Tuyên Quang) nhấn mạnh trong phiên thảo luận Dự thảo Luật Bảo hiểm xã hội (sửa đổi) tại Quốc hội vào chiều ngày 27/5 rằng: “Chúng ta không thể quyết định chính sách liên quan đến quyền lợi của người lao động chỉ dựa trên tiền đóng góp của họ và người sử dụng lao động mà không để họ tham gia ý kiến.”
Bà Thúy chỉ ra rằng, trong các quy định về mức lương hưu tối thiểu, Luật Bảo hiểm xã hội (BHXH) năm 2006 và Luật BHXH năm 2014 đều quy định rằng mức lương hưu hàng tháng tối thiểu của người lao động tham gia BHXH bắt buộc bằng mức lương cơ sở (theo Điều 56 Luật 2014) hoặc bằng mức lương tối thiểu chung (theo Điều 52 Luật BHXH 2006), trừ một số trường hợp ngoại lệ. Quy định này đã giúp nhiều nhóm lao động có lương hưu cao hơn mức quy định nếu mức lương hưu thấp hơn mức lương cơ sở, nhờ vào việc điều chỉnh từ Quỹ BHXH hoặc ngân sách nhà nước. Tính đến ngày 30/6/2024, mức lương cơ sở là 1,8 triệu đồng/người/tháng.
Tuy nhiên, theo Nghị quyết số 27 về cải cách chính sách tiền lương, mức lương cơ sở sẽ bị bãi bỏ từ ngày 1/7/2024. Bà Thúy lo ngại rằng nếu mức lương hưu tối thiểu được quy định chỉ là 500.000 đồng/người/tháng, thì sẽ làm giảm mức an sinh xã hội và không phản ánh sự tiến bộ trong chính sách. Bà đề nghị Quốc hội và Chính phủ bổ sung quy định về mức lương hưu hàng tháng tối thiểu dựa trên mức tham chiếu, với mức tham chiếu cụ thể tại thời điểm cải cách tiền lương phải cao hơn mức 1,8 triệu đồng/tháng, tăng từ 8-15% tùy theo tỷ lệ tăng của lương mới sau cải cách.
Bà Thúy nhấn mạnh rằng mức 500.000 đồng/người/tháng chỉ tương đương 33,3% mức chuẩn nghèo khu vực nông thôn và 25% so với mức chuẩn nghèo thành thị, điều này sẽ làm giảm đáng kể mức sống tối thiểu. Bà yêu cầu giữ mức sàn tối thiểu cao hơn mức 1,8 triệu đồng sau ngày 1/7/2024 để đảm bảo đời sống của các lao động yếu thế được cải thiện hơn.
Bà Thúy cũng đã nêu ý kiến này tại Hội nghị đại biểu Quốc hội chuyên trách vào tháng 3/2024, nhưng báo cáo tiếp thu, giải trình của Ủy ban Thường vụ Quốc hội không đề cập đến ý kiến này. Bà yêu cầu rà soát lại việc tổng hợp ý kiến và giải trình lý do tại sao báo cáo của Ủy ban Thường vụ Quốc hội không nhắc đến vấn đề này.
Về thời điểm thông qua Luật Bảo hiểm xã hội, một số đại biểu đã đề nghị lùi sang Kỳ họp thứ 8. Bà Thúy cho rằng cần lùi thời điểm xem xét và thông qua Luật BHXH sửa đổi để đảm bảo đánh giá đầy đủ tác động của chính sách tiền lương mới và lấy ý kiến của người lao động. Bà nhấn mạnh rằng không thể quyết định chính sách liên quan đến quyền lợi của người lao động mà không có sự tham gia ý kiến của họ.
Trong phiên thảo luận sáng cùng ngày, đại biểu Trần Thị Hoa Ry (Bạc Liêu) cũng đề nghị lùi thời điểm thông qua Luật để thực hiện cải cách tiền lương trước khi thông qua. Bà chỉ ra rằng các quy định trong dự thảo luật có liên quan trực tiếp đến chính sách cải cách tiền lương và cần đánh giá đầy đủ tác động của chúng.
Đại biểu Nguyễn Lâm Thành (Thái Nguyên) đồng tình với việc lùi thời gian thông qua Luật BHXH sửa đổi để đảm bảo sự thận trọng và hiệu quả của chính sách.
Sửa Luật Bảo hiểm xã hội: Đánh giá kỹ hơn tác động của cải cách tiền lương 
Trong phiên thảo luận tại hội trường sáng ngày 27/5 trong Kỳ họp thứ 7, Quốc hội đã tiếp tục xem xét dự án Luật Bảo hiểm xã hội (sửa đổi).
Điểm đáng chú ý so với dự thảo trình Quốc hội tại Kỳ họp thứ 6 là Chính phủ đã đề xuất mức tham chiếu để tính mức đóng và hưởng của một số chế độ bảo hiểm xã hội (BHXH). Mức tham chiếu này sẽ dựa trên mức lương cơ sở; khi mức lương cơ sở bị bãi bỏ, Chính phủ sẽ điều chỉnh mức tham chiếu dựa trên chỉ số giá tiêu dùng, tăng trưởng kinh tế và khả năng ngân sách nhà nước cùng quỹ BHXH.
Theo đại biểu Trần Thị Hoa Ry (Bạc Liêu), Phó chủ tịch Hội đồng Dân tộc của Quốc hội, nhiều quy định trong dự thảo luật có liên quan trực tiếp hoặc gián tiếp đến chính sách tiền lương vì nó là căn cứ để thu, chi và thực hiện chế độ BHXH. Tuy nhiên, báo cáo giải trình của Chính phủ và Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho thấy vấn đề này vẫn còn nhiều bất cập, và chưa có báo cáo đánh giá đầy đủ tác động chính sách gửi đến đại biểu Quốc hội theo quy định của Luật ban hành văn bản quy phạm pháp luật. Bà Hoa Ry cho rằng việc thay đổi chính sách này cần phải tham khảo ý kiến rộng rãi của người lao động trong bối cảnh cải cách tiền lương, để tránh những điều chỉnh không phù hợp.
Bà Hoa Ry cũng nhấn mạnh rằng không thể cho rằng việc giữ nguyên các điều khoản của Luật Bảo hiểm xã hội 2014 và chuyển sang dự thảo mới sẽ không có tác động. Đặc biệt, việc điều chỉnh mức tham chiếu và ảnh hưởng của chính sách tiền lương mới từ ngày 1/7/2024 cần được làm rõ.
Đại biểu Trần Khánh Thu (Thái Bình) cho rằng, với việc bãi bỏ mức lương cơ sở theo Nghị quyết số 27 của Trung ương khóa 12, không còn căn cứ để điều chỉnh tiền lương đóng BHXH cho các chế độ. Bà phân tích rằng việc tăng lương do Nhà nước quy định sẽ làm tăng chi phí ngân sách và có thể dẫn đến sự chênh lệch lớn giữa lương hưu của người nghỉ hưu trước và sau ngày 1/7/2024.
Bà Thu cũng bày tỏ quan ngại rằng cơ quan soạn thảo chưa đánh giá đầy đủ tác động của khái niệm “mức tham chiếu” và các đơn vị sự nghiệp công lập hoạt động tự chủ cũng chưa có căn cứ áp dụng mức lương mới. Bà đề nghị cần có thêm thời gian để đánh giá tác động và cân nhắc kỹ lưỡng trước khi thông qua dự luật.
Ngoài ra, bà Thu cũng lưu ý rằng việc sửa đổi Luật Bảo hiểm xã hội cần được cân nhắc song song với việc sửa đổi Luật Bảo hiểm y tế để đảm bảo sự cân bằng giữa hai trụ cột an sinh xã hội. Bà đề nghị lùi thời điểm thông qua dự luật này đến kỳ họp thứ 8 để có thêm thời gian đánh giá các tác động thực tế của các chính sách cải cách tiền lương và các dự án luật liên quan.
Quan điểm lùi thời điểm thông qua dự luật này đến kỳ họp thứ 8 cũng được đồng tình bởi đại biểu Hoa Ry và một số đại biểu khác.
An Thảo
