Người nuôi ong vùng cao Lào Cai giữ nghề theo mùa hoa

Giữa đại ngàn Tây Bắc, khi những cánh rừng bắt đầu bung nở sắc hoa cũng là lúc người nuôi ong ở Lào Cai bước vào hành trình “đuổi theo mùa mật”. Với họ, nghề nuôi ong không chỉ là kế sinh nhai mà còn là cuộc mưu sinh gắn chặt với núi rừng, thời tiết và nhịp chuyển mùa của thiên nhiên vùng cao.

Muốn có mật ngon, người nuôi ong phải thuộc từng mùa hoa, từng vùng khí hậu. Chỉ cần chậm vài ngày, đàn ong có thể bỏ lỡ nguồn mật tốt nhất trong năm. Bởi có những loài hoa chỉ nở rộ trong thời gian rất ngắn nhưng lại tạo nên thứ mật thơm ngon đặc trưng mà không nơi nào có được.

Hoa Chơn Trà là loại hoa có nguồn mật dồi dào, giúp đàn ong phát triển mạnh và cho chất lượng mật thơm ngon đặc trưng (Ảnh: Thương Thảo)

Theo kinh nghiệm của nhiều hộ nuôi ong lâu năm, khoảng tháng 2, tháng 3 là mùa hoa vải, hoa nhãn nở rộ, mở đầu vụ mật đầu năm. Sang tháng 4, tháng 5 là mùa hoa bồ đề - nguồn mật quan trọng giúp ong phát triển mạnh đàn và duy trì sản lượng ổn định. Từ tháng 6 đến tháng 9, khi vùng thấp bước vào giai đoạn nắng nóng, nhiều hộ lại đưa ong lên các xã vùng cao như Bắc Hà, Mường Khương, Si Ma Cai để tránh nóng và tận dụng nguồn hoa tự nhiên.

Trong đó, hoa Chơn Trà được xem là một trong những “lộc rừng” của nghề nuôi ong vùng cao Lào Cai. Loài hoa này thường mọc ở những khu vực có khí hậu mát mẻ, nở rộ vào khoảng tháng 7, tháng 8 hằng năm. Mật ong từ hoa Chơn Trà có màu đẹp, hương thơm dịu và vị đậm đặc trưng nên được khách hàng ưa chuộng.

Nuôi ong được người dân ví như nghề “lấy công làm lãi”. Ong vốn nhạy cảm với thời tiết và môi trường sống nên người nuôi phải thường xuyên kiểm tra cầu ong, vệ sinh thùng nuôi, theo dõi nguồn thức ăn và phòng bệnh cho đàn ong. Chỉ cần thời tiết thay đổi bất thường hoặc nguồn hoa khan hiếm, sản lượng mật có thể giảm đáng kể.

Anh Lý Văn Thuận tại thôn 3, xã Thượng Hà kiểm tra đàn ong (Ảnh: Thương Thảo)

Tại xã Thượng Hà, anh Lý Văn Thuận, sinh năm 1974, ở thôn 3 là một trong những hộ gắn bó nhiều năm với nghề nuôi ong nội. Hiện gia đình anh duy trì từ 50 - 60 tổ ong nội được bắt từ rừng về nuôi thuần. Theo anh Thuận, ong nội tuy cho sản lượng mật không cao bằng ong ngoại nhưng mật đặc, thơm và được thị trường đánh giá cao hơn.

Nhờ kinh nghiệm lựa chọn nguồn hoa tự nhiên và chăm sóc đàn ong, năm 2025 gia đình anh thu hơn 1.000 lít mật ong, với giá bán bình quân khoảng 250.000 đồng/lít. Ngoài bán mật, anh còn tạo chúa, gây và bán ong giống cho nhiều hộ dân trong vùng. Sau khi trừ chi phí, nghề nuôi ong mang lại cho gia đình nguồn thu hơn 300 triệu đồng mỗi năm.

“Nuôi ong vất vả nhưng bền. Bao năm nay, gia đình tôi nuôi các con ăn học, làm được nhà, mua sắm đồ dùng cũng đều nhờ nghề nuôi ong”, anh Thuận chia sẻ.

Không riêng Thượng Hà, nhiều địa phương vùng cao của Lào Cai cũng đang xem nuôi ong là hướng phát triển kinh tế phù hợp với điều kiện tự nhiên. Tại thôn Nậm Choỏng, xã Phong Hải, anh Vũ Hồng Sơn là hộ tiêu biểu phát triển mô hình kết hợp ong nội và ong ngoại.

Với niềm đam mê từ nhỏ, năm 11 tuổi anh Sơn đã bắt đầu nuôi thử vài tổ ong để học hỏi kinh nghiệm. Hiện gia đình anh có 65 tổ ong, trong đó có 15 tổ ong gây nuôi từ ong rừng và 50 tổ ong nội được Trung tâm Khuyến nông tỉnh Lào Cai hỗ trợ năm 2026.

Anh Vũ Hồng Sơn giới thiệu về quá trình chăm sóc đàn ong (Ảnh: Thương Thảo)

Theo anh Sơn, ong nội thích nghi tốt với điều kiện tự nhiên, ít bệnh, chất lượng mật thơm ngon nên ngày càng được thị trường ưa chuộng. Năm 2025, gia đình anh thu khoảng 140 lít mật ong. Mật được quay thủ công để giữ nguyên hương vị tự nhiên nên luôn có khách đặt mua với giá khoảng 300.000 đồng/lít, mang lại nguồn thu khoảng 42 triệu đồng.

Theo đánh giá của ngành nông nghiệp Lào Cai, hỗ trợ phát triển nghề nuôi ong là hướng đi phù hợp với điều kiện sinh thái vùng cao bởi không cần nhiều diện tích đất, vốn đầu tư ban đầu không quá lớn nhưng có thể tạo thêm nguồn thu nhập ổn định cho người dân.

Tuy nhiên, nhiều hộ nuôi ong cho biết năm nay sản lượng mật giảm khá mạnh do nguồn hoa nhãn, hoa vải mất mùa, thời gian nở hoa ngắn khiến ong thiếu nguồn mật tự nhiên. Thu nhập từ nghề nuôi ong vì vậy giảm khoảng một phần ba so với năm trước.

Dẫu còn nhiều khó khăn, những người nuôi ong vùng cao vẫn bền bỉ giữ nghề. Với họ, tiếng ong bay rộn ràng giữa mùa hoa không chỉ báo hiệu một vụ mật mới mà còn mở ra hy vọng về cuộc sống ổn định hơn nơi đại ngàn Tây Bắc.