 |
| Lỗ hổng 64 tỷ USD trong kế hoạch áp thuế của ông Trump với Trung Quốc (Ảnh: Bloomberg). |
Mới đây, Tổng thống đắc cử Donald Trump đã cam kết áp mức thuế 10% đối với tất cả hàng hóa nhập khẩu từ Trung Quốc ngay khi nhậm chức vào tháng tới.
Tuy nhiên, việc này khó có thể được thực hiện triệt để vì lượng hàng hóa trị giá hàng chục tỷ USD vẫn có thể tránh được thuế nhập khẩu do lỗ hổng pháp lý và việc báo cáo thiếu số lượng hàng thực sự nhập khẩu từ Trung Quốc.
Trong những năm gần đây, một số chuyên gia đã chỉ ra sự chênh lệch ngày càng lớn giữa dữ liệu thương mại của Mỹ và Trung Quốc. Nguyên nhân được cho là từ ba yếu tố: lỗ hổng thuế quan “de minimis”, việc báo cáo thiếu giá trị nhập khẩu từ các nhà nhập khẩu Mỹ nhằm giảm chi phí thuế và việc báo cáo quá mức từ các nhà xuất khẩu Trung Quốc để tối đa hóa các khoản hoàn thuế.
Hiện tượng bất thường này bắt đầu xuất hiện trong dữ liệu thương mại toàn cầu từ đầu năm 2020, khi Trung Quốc báo cáo rằng họ bán được nhiều hàng hóa hơn cho Mỹ so với số liệu Mỹ báo cáo đã mua. Khoảng cách này tiếp tục tăng lên và đạt 64 tỷ USD trong 10 tháng đầu năm nay và dự kiến sẽ vượt qua kỷ lục của năm ngoái.
Kết quả là: không chỉ hàng chục tỷ USD hàng hóa có thể tránh được thuế của ông Trump, mà dữ liệu của Hoa Kỳ cũng đã đánh giá thấp mức độ phụ thuộc của doanh nghiệp và người tiêu dùng nước này vào thương mại với Trung Quốc.
“Dữ liệu thương mại bị bóp méo có thể khiến các nhà hoạch định chính sách Mỹ gặp khó để thiết kế các chính sách thương mại và chuỗi cung ứng hiệu quả”, theo báo cáo mới nhất gửi Quốc hội của Ủy ban Đánh giá Kinh tế và An ninh Mỹ - Trung.
Theo ông Adam Wolfe thuộc Absolute Strategy Research, Mỹ đã báo cáo thiếu khoảng 20-25% hàng hóa nhập khẩu từ Trung Quốc trong năm ngoái. Ông ước tính rằng khoảng 160 tỷ USD hàng hóa nhập khẩu từ Trung Quốc đã không được tính vào năm ngoái, chủ yếu do các nhà nhập khẩu Mỹ né thuế bằng cách báo cáo sai hoặc thấp hơn giá trị hàng hóa.
Lỗ hổng "de-minimis"
Một yếu tố khác gây ra sự chênh lệch dữ liệu là quy định “de minimis”, theo đó các gói hàng nhỏ có giá trị dưới 800 USD sẽ không bị đánh thuế hoặc ghi nhận bởi Mỹ. Theo ước tính của Hải quan và Bảo vệ Biên giới Hoa Kỳ, người tiêu dùng và các công ty Mỹ đã nhập khẩu khoảng 48 tỷ USD hàng hóa thông qua lỗ hổng này trong chín tháng đầu năm nay. Phần lớn con số này có thể đến từ Trung Quốc, khi các ứng dụng mua sắm giá rẻ như Shein và Temu phát triển mạnh tại Mỹ trong hai năm qua.
Dữ liệu từ phía Trung Quốc cho thấy hơn 17 tỷ USD giá trị hàng hóa đã được vận chuyển đến Mỹ thông qua quy trình hải quan đơn giản trong 10 tháng đầu năm nay, vượt tổng số của cả năm 2023. Con số này dự kiến sẽ tăng lên, với việc doanh số và lượng khách hàng của Shein và Temu tại Mỹ đạt mức cao kỷ lục vào tháng 11 nhờ vào mùa mua sắm Black Friday.
Theo dữ liệu từ Bloomberg Second Measure, doanh số trên nền tảng Temu tại Mỹ trong tháng 11 đã tăng 31% so với năm trước, trong khi Shein ghi nhận mức tăng trưởng 20%.
Chính quyền của Tổng thống Joe Biden đã tuyên bố vào tháng 9 rằng họ sẽ thu hẹp lỗ hổng này, nhưng chưa công bố chi tiết về cách thực hiện và thời gian áp dụng, và không rõ liệu điều này có tiếp tục dưới thời ông Trump hay không.
Các lô hàng thuộc diện de-minimis chiếm khoảng 11% xuất khẩu của Trung Quốc sang Mỹ, theo nghiên cứu từ các nhà kinh tế tại Nomura Holdings. Nhóm này ước tính rằng nếu lỗ hổng này bị loại bỏ hoàn toàn, tốc độ tăng trưởng xuất khẩu của Trung Quốc sẽ giảm 1,3 điểm phần trăm, kéo theo sự sụt giảm trong tăng trưởng GDP.
Một phần nguyên nhân khác dẫn đến sự chênh lệch dữ liệu thương mại đến từ quốc gia bên kia Thái Bình Dương. Các nhà kinh tế của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ đã lưu ý trong một báo cáo năm 2021 rằng, các công ty Trung Quốc đã báo cáo quá mức giá trị xuất khẩu để nhận được các khoản hoàn thuế lớn hơn.
Theo truyền thông nhà nước Trung Quốc, từ tháng 3 năm 2020 đến cuối năm 2021, hơn 90.000 công ty tại nuóc này đã nhận được gần 38 tỷ nhân dân tệ (khoảng 5,23 tỷ USD) tiền hoàn thuế xuất khẩu. Tháng trước, Bắc Kinh đã áp dụng các biện pháp hạn chế và hủy bỏ hoàn thuế đối với các sản phẩm như đồng và nhôm, đồng thời giảm mức hoàn thuế cho một số sản phẩm như dầu tinh chế, pin mặt trời, pin lưu trữ và các sản phẩm khoáng phi kim loại.
Sự chuyển hướng thương mại
Chính quyền của ông Donald Trump cũng sẽ phải đối mặt với sự gia tăng hàng hóa Trung Quốc thâm nhập gián tiếp vào Mỹ thông qua các trung tâm sản xuất khác như Việt Nam hoặc Mexico.
Nghiên cứu mới từ Bloomberg Economics cho thấy rằng, mặc dù cả Mỹ và Trung Quốc đều tuyên bố đã giảm sự phụ thuộc thương mại lẫn nhau, Mỹ vẫn là điểm đến lớn nhất của giá trị gia tăng sản xuất từ Trung Quốc.
“Giá trị gia tăng từ Trung Quốc vẫn thâm nhập vào Mỹ – chỉ là thông qua các quốc gia khác”, các chuyên gia từ Bloomberg Economics nhận định.
Tổng thể, dữ liệu cho thấy tuyên bố rằng Mỹ đã giảm sự phụ thuộc thương mại vào Trung Quốc là quá sớm.
“Mỹ chưa tách rời khỏi Trung Quốc một cách đáng kể”, theo ông Wolfe của Absolute Strategy Research. “Thuế quan cao hơn có thể dẫn đến việc tránh thuế nhiều hơn, chứ không phải tách rời.”
