Lần đầu xác lập đầy đủ nội hàm kinh tế nhà nước trong một nghị quyết chuyên đề

Sáng 25/2, tại Hội nghị toàn quốc quán triệt Nghị quyết, ông Nguyễn Thanh Nghị, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương, đã trình bày những nội dung cốt lõi và điểm mới mang tính đột phá về phát triển kinh tế nhà nước trong giai đoạn mới.

Theo đó, lần đầu tiên nội hàm kinh tế nhà nước được xác định một cách đầy đủ, hệ thống trong một nghị quyết chuyên đề. Kinh tế nhà nước được nhìn nhận là chỉnh thể thống nhất của toàn bộ nguồn lực do Nhà nước nắm giữ, quản lý và chi phối, bao gồm đất đai, tài nguyên, ngân sách nhà nước, dự trữ quốc gia, các quỹ tài chính ngoài ngân sách, doanh nghiệp nhà nước, tổ chức tín dụng nhà nước, vốn nhà nước tại doanh nghiệp và đơn vị sự nghiệp công lập.

Nghị quyết khẳng định kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa; vừa trực tiếp sản xuất kinh doanh, vừa là nền tảng vật chất để Nhà nước định hướng, điều tiết, bảo đảm ổn định vĩ mô, các cân đối lớn, quốc phòng – an ninh và nâng cao năng lực tự chủ của nền kinh tế.

Ông Nguyễn Thanh Nghị, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương

Năm quan điểm chỉ đạo mang tính hệ thống

Trước yêu cầu phát triển mới, Nghị quyết đề ra 5 quan điểm chỉ đạo trọng tâm:

Thứ nhất, tiếp tục làm rõ và cụ thể hóa vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước, không chỉ ở ổn định vĩ mô mà còn ở định hướng chiến lược, bảo đảm an sinh, văn hóa và khả năng ứng phó tình huống khẩn cấp.

Thứ hai, xác định mối quan hệ cùng phát triển giữa kinh tế nhà nước với các khu vực khác, phát huy đầy đủ vai trò của từng thành phần kinh tế.

Thứ ba, đổi mới cơ chế phân bổ, quản lý và sử dụng nguồn lực theo nguyên tắc thị trường; rà soát, hạch toán đầy đủ, đánh giá chi phí – lợi ích theo thông lệ quốc tế; đồng thời khơi thông điểm nghẽn, chống thất thoát, lãng phí.

Thứ tư, nâng tầm nhiệm vụ của kinh tế nhà nước gắn với đổi mới mô hình tăng trưởng, lấy khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực.

Thứ năm, tăng cường vai trò lãnh đạo của Đảng và nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước.

Định hướng phát triển doanh nghiệp nhà nước và nguồn lực chiến lược

Nghị quyết đề ra 7 nhóm nhiệm vụ, giải pháp lớn, tập trung vào các lĩnh vực nguồn lực trọng yếu như đất đai, tài nguyên, kinh tế biển, không gian vũ trụ, tài nguyên số… Trong đó, yêu cầu hoàn thiện cơ sở dữ liệu đất đai toàn quốc trong năm 2026, hoàn thiện pháp luật về tài nguyên số, phát triển thị trường dữ liệu.

Đối với doanh nghiệp nhà nước, Nghị quyết xác định 4 trụ cột: bảo đảm doanh nghiệp nhà nước là lực lượng vật chất quan trọng của kinh tế nhà nước; thúc đẩy đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh; nâng cao quản trị; cơ cấu lại vốn và sắp xếp doanh nghiệp.

Định hướng mới là đầu tư phát triển một số tập đoàn, doanh nghiệp nhà nước quy mô lớn, giữ vai trò dẫn dắt trong các lĩnh vực then chốt như năng lượng, hạ tầng, tài chính – ngân hàng, công nghệ, logistics, khoáng sản chiến lược… Đồng thời, cổ phần hóa phải bảo đảm không làm mất quyền kiểm soát của Nhà nước ở lĩnh vực chiến lược, không làm mất thương hiệu quốc gia.

Về thoái vốn, Nghị quyết nêu rõ nguyên tắc: Nhà nước tập trung vào những lĩnh vực tư nhân không làm hoặc không có khả năng làm; những lĩnh vực tư nhân làm được thì Nhà nước phải làm tốt hơn. Song song đó là tái cơ cấu Tổng công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn nhà nước theo hướng chuyên nghiệp, tiến tới hình thành Quỹ đầu tư quốc gia.

Việc xác lập rõ nội hàm, phạm vi và phương thức vận hành của kinh tế nhà nước được đánh giá là bước đi quan trọng, tạo cơ sở lý luận và thực tiễn để phát huy vai trò chủ đạo trong giai đoạn phát triển mới của đất nước.