Kinh tế tuần hoàn: Cần kết hợp thể chế - công nghệ - thị trường - hành vi xã hội

Sáng ngày 10/11, Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới (Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam) tổ chức Diễn đàn “Thực hiện Kinh tế tuần hoàn tại Việt Nam: Chính sách và kết nối hành động”. Đây là sự kiện học thuật – chính sách quan trọng nhằm thúc đẩy quá trình chuyển đổi sang mô hình kinh tế tuần hoàn (KTTH), góp phần hiện thực hóa cam kết phát triển xanh, phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050 của Việt Nam.

Sự kiện quy tụ hơn 200 đại biểu gồm các chuyên gia, nhà khoa học, đại diện các Bộ, ngành, tổ chức quốc tế, doanh nghiệp tiên phong trong lĩnh vực năng lượng, môi trường, sản xuất xanh cùng đông đảo phóng viên báo chí trung ương và địa phương.

Phát biểu khai mạc Diễn đàn, GS.TS. Lê Văn Lợi - Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam khẳng định: Kinh tế tuần hoàn không chỉ là một khái niệm thời thượng mà là kiến trúc phát triển mới của Việt Nam trong chuyển đổi kép – chuyển đổi số, chuyển đổi xanh. Đây là con đường tất yếu để chúng ta giảm phụ thuộc tài nguyên, cắt giảm phát thải, nâng hiệu suất sử dụng năng lượng và vật liệu, đồng thời mở ra thị trường, việc làm và chuỗi giá trị mới mang tính bền vững.

GS.TS. Lê Văn Lợi - Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam phát biểu tại Diễn đàn. Ảnh: Hà Anh.

Quyết định số 222/QĐ-TTg ngày 23/01/2025 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Kế hoạch hành động quốc gia thực hiện kinh tế tuần hoàn đến năm 2035 là bước đi chiến lược cụ thể hóa các mục tiêu trong Luật Bảo vệ Môi trường 2020, Chiến lược tăng trưởng xanh và Chiến lược quốc gia về biến đổi khí hậu. Diễn đàn vì vậy không chỉ là nơi trao đổi học thuật mà còn là nhịp cầu kết nối chính sách doanh nghiệp -tri thức - hành động, góp phần hình thành hệ sinh thái tuần hoàn toàn diện tại Việt Nam.

Ban Tổ chức Diễn đàn đã nhận được hơn 20 bài tham luận từ các chuyên gia, các nhà khoa học, nhà quản lý, lãnh đạo doanh nghiệp. Các tham luận đã mang đến một bức tranh toàn diện về xu hướng và thực tiễn kinh tế tuần hoàn ở Việt Nam.

Các chuyên gia đã chia sẻ về lộ trình thực hiện Kế hoạch hành động quốc gia đến 2035, nhấn mạnh vai trò của cơ chế Trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR) trong quản lý tài nguyên và chất thải. Từ góc nhìn nông nghiệp, các tham luận cũng đề cập hướng tiếp cận “phát triển dựa vào nội lực”, khai thác 150 triệu tấn phụ phẩm nông nghiệp mỗi năm để hình thành các chu trình giá trị khép kín, kết hợp công nghệ sinh học và tri thức bản địa, hướng tới nông nghiệp carbon thấp và sinh thái bền vững.

Diễn đàn “Thực hiện Kinh tế tuần hoàn tại Việt Nam: Chính sách và kết nối hành động”. Ảnh: Hà Anh.

Ở lĩnh vực đô thị, các tham luận phân tích thực trạng quản lý chất thải sinh hoạt và mô hình thử nghiệm các đô thị, đề xuất các giải pháp phân loại rác tại nguồn, phát triển chuỗi tái chế nhựa địa phương nhằm tăng tỷ lệ tuần hoàn và giảm phát thải khí nhà kính.

Trọng tâm của phát triển và chuyển đổi sang kinh tế tuần hoàn chính là các doanh nghiệp. Doanh nghiệp phải vượt qua các rào cản hiện hữu – từ chi phí đầu tư công nghệ, quy định về pháp lý, đến hạn chế trong nhận thức và thị trường sản phẩm tái chế. Từ góc độ doanh nghiệp, các tham luận cũng đưa ra các kiến nghị nhằm hoàn thiện cơ chế tài chính xanh, ưu đãi thuế và thúc đẩy đổi mới mô hình kinh doanh tuần hoàn.

Các đại biểu tham dự Diễn đàn cũng thống nhất nhận định rằng kinh tế tuần hoàn là trụ cột của mô hình tăng trưởng xanh, song để đi vào thực tiễn cần sự kết hợp chặt chẽ giữa thể chế - công nghệ - thị trường - hành vi xã hội. Nhiều tham luận cũng đề xuất xây dựng khung đo lường chỉ số tuần hoàn quốc gia, hình thành mạng lưới đổi mới sáng tạo xanh và thiết lập cơ chế tài chính - đầu tư xanh cho doanh nghiệp chuyển đổi mô hình sản xuất, đặc biệt trong các lĩnh vực nông nghiệp, công nghiệp chế biến và đô thị xanh.

Trên cơ sở các tham luận và ý kiến thảo luận, Ban Tổ chức sẽ tổng hợp và hoàn thiện Báo cáo kiến nghị chính sách về phát triển kinh tế tuần hoàn tại Việt Nam, tập trung vào bốn nhóm giải pháp: hoàn thiện thể chế; đổi mới công nghệ; phát triển mô hình kinh tế tuần hoàn theo ngành - vùng và tăng cường hợp tác công - tư.