Hà Nội tiên phong xây dựng đô thị bằng mô hình cộng đồng giao thông

Hội Kiến trúc sư Hà Nội vừa tổ chức tọa đàm chuyên đề "Bàn về TOC – mô hình cộng đồng định hướng giao thông", mở ra những góc nhìn mới và thảo luận chuyên sâu về chiến lược phát triển đô thị của Thủ đô. Tọa đàm tập trung vào 5 chuyên đề trọng tâm, từ việc ứng dụng TOD trong tái phát triển đô thị đến cách biến TOD thành TOC, cùng các công cụ hỗ trợ phát triển mô hình này. Đây là diễn đàn quan trọng, quy tụ các chuyên gia, diễn giả hàng đầu để cùng định hình tương lai đô thị Hà Nội.

Trong bối cảnh Hà Nội đặt mục tiêu trở thành Thủ đô ngang tầm với các nước phát triển trong khu vực và trên thế giới vào năm 2045, mô hình phát triển đô thị định hướng giao thông công cộng (TOD) đã được xác định là một công cụ chiến lược then chốt. TOD không chỉ là xu hướng toàn cầu mà còn được "luật hóa" trong Luật Thủ đô, Luật Đường sắt (dự thảo sửa đổi) cùng các Nghị quyết đặc thù của Quốc hội và các quy hoạch được duyệt, cho thấy tầm quan trọng và sự ưu tiên của Chính phủ đối với mô hình này.

Hà Nội đang nghiên cứu mô hình phát triển đô thị định hướng giao thông công cộng (TOD) và tiếp cận về Cộng đồng giao thông (TOC)

Theo TS. Nguyễn Tài Thu – Phòng Quản lý đường sắt đô thị, Sở Xây dựng Hà Nội, thành phố đang tích cực cụ thể hóa các quy định về TOD thông qua 4 Nghị quyết của HĐND. Tuy nhiên, vẫn còn những vấn đề lớn cần được xác định rõ ràng như khoảng cách tiếp cận hiệu quả (500m hay 800m từ ga tàu), lựa chọn các hành lang, khu vực TOD trọng điểm, tiêu chuẩn quy hoạch cho các khu đô thị đa chức năng, tài liệu hướng dẫn triển khai chi tiết, và đặc biệt là cơ chế tài chính để huy động nguồn lực xã hội.

Từ những thách thức đó, TS. Nguyễn Tài Thu đề xuất, Hà Nội cần sớm xây dựng một tầm nhìn phát triển TOD thống nhất, đánh giá cụ thể khả năng huy động nguồn lực tài chính và nguồn lực từ đất đai để thực hiện các dự án. Bên cạnh đó, việc nghiên cứu xem xét các loại hình giao thông mới như BRT thế hệ mới hay xe điện không ray ART để phát triển TOD cũng rất cần thiết. Ông cũng đề xuất thành lập các đơn vị nghiên cứu chuyên sâu về TOD để hỗ trợ thành phố xây dựng tài liệu, sách hướng dẫn khả thi, hiệu quả, và tăng cường hợp tác, học hỏi kinh nghiệm quốc tế.

Một trong những vấn đề được đặt ra tại tọa đàm là sự khác biệt trong việc ứng dụng mô hình TOD giữa các thành phố mới với Hà Nội – một đô thị có nhiều khu vực đã hình thành và hiện hữu từ lâu. Việc hài hòa giữa giá trị mới và cũ đòi hỏi những giải pháp linh hoạt và sáng tạo.

Tiến sĩ, Kiến trúc sư Trần Huy Ánh - Ủy viên Thường vụ Hội Kiến trúc sư Hà Nội, đã đưa ra một cách tiếp cận mới đầy táo bạo: Chuyển từ cái nhìn nhỏ hẹp của các dự án cải tạo chung cư cũ sang một tầm nhìn rộng lớn hơn, sử dụng công cụ của TOD để kết nối các quy mô và mạng lưới liên kết. Đặc biệt, ông đề xuất chuyển mục tiêu lợi nhuận kinh doanh bất động sản sang mô phát triển đô thị định hướng giao thông công cộng (TOD). Từ đó, TOC sẽ thu hút nguồn lực từ việc kết nối tổng thể các lợi thế tự nhiên, kinh tế, văn hóa, xã hội, tạo nên một sức mạnh mới trong phát triển đô thị.

Trong khi đó, TS, KTS Nguyễn Văn Hải - Chủ tịch Hội Kiến trúc sư Hà Nội, việc triển khai TOD trong phát triển đô thị vẫn còn những hạn chế và chưa có đánh giá một cách bài bản. Tọa đàm lần này chính là cơ hội để làm rõ sự khác biệt giữa TOD và TOC, và quan trọng hơn là lựa chọn mô hình phù hợp nhất để áp dụng trong công tác quản lý nhà nước cũng như lý luận phê bình.

Việc Luật Thủ đô 2024 luật hóa mô hình TOD gắn với các cơ chế, chính sách đặc thù đã tạo hành lang pháp lý vững chắc cho Hà Nội. Điều này giúp thành phố không chỉ quy hoạch, tái thiết và phát triển đô thị mà còn hướng tới xây dựng một cộng đồng thân thiện với giao thông công cộng, một đô thị xanh, thông minh và đáng sống.