Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm vừa được phê duyệt không chỉ mở ra một bức tranh phát triển mới cho đô thị lớn nhất cả nước, mà còn cho thấy tư duy quy hoạch đang có sự chuyển dịch mạnh mẽ: từ phát triển theo chiều rộng sang phát triển bền vững, đa tầng và lấy con người làm trung tâm.
 |
| Hà Nội đặt mục tiêu, tăng tỷ lệ đất xây dựng đô thị lên 60% vào năm 2065. |
Theo định hướng đến năm 2065, tỷ lệ đất xây dựng đô thị của Hà Nội sẽ đạt khoảng 55-60% diện tích tự nhiên. Phần diện tích còn lại tiếp tục được bảo vệ để duy trì hành lang xanh, diện tích rừng và không gian sinh thái. Đây được xem là bước đi mang tính chiến lược trong bối cảnh nhiều đô thị lớn trên thế giới đang đối mặt với áp lực bê tông hóa, ô nhiễm môi trường và quá tải hạ tầng.
Điểm đáng chú ý của quy hoạch lần này là Hà Nội không lựa chọn mô hình phát triển dàn trải. Thành phố hướng tới mô hình đô thị “nén - xanh”, nghĩa là tăng mật độ phát triển tại các khu vực trung tâm giao thông, nhưng vẫn giữ được các vùng sinh thái, hồ nước, cây xanh và không gian mở. Đây là tư duy hiện đại đã được nhiều quốc gia áp dụng nhằm giảm ùn tắc, tiết kiệm tài nguyên đất và nâng cao chất lượng sống.
Trong nhiều năm qua, tốc độ đô thị hóa nhanh khiến Hà Nội đứng trước hàng loạt sức ép: dân số cơ học tăng cao, giao thông quá tải, thiếu không gian công cộng và ô nhiễm môi trường. Chính vì vậy, quy hoạch lần này không chỉ là bài toán xây dựng thêm nhà cửa hay mở rộng đường sá, mà là cuộc tái cấu trúc toàn diện không gian phát triển của Thủ đô.
Một trong những nội dung mang tính đột phá là định hướng khai thác không gian đa tầng. Nếu trước đây quy hoạch đô thị chủ yếu diễn ra trên mặt đất thì nay Hà Nội bắt đầu tính đến việc phát triển mạnh không gian ngầm và không gian trên cao.
Không gian ngầm sẽ được quy hoạch đồng bộ để phục vụ giao thông, hạ tầng kỹ thuật, lưu trữ nước ngầm và các công trình chiến lược. Theo lộ trình, đến năm 2045, tỷ lệ xây dựng không gian ngầm tại khu vực trung tâm đạt tối thiểu 20% diện tích đất và tăng lên khoảng 40% vào năm 2065.
Đây là xu hướng tất yếu của các siêu đô thị hiện đại. Khi quỹ đất ngày càng hạn hẹp, việc “đào sâu” xuống lòng đất để phát triển metro, bãi đỗ xe, trung tâm thương mại hay hệ thống kỹ thuật sẽ giúp thành phố vận hành hiệu quả hơn. Điều này cũng góp phần giảm áp lực lên hạ tầng mặt đất vốn đã quá tải trong nhiều năm qua.
Song song với đó, Hà Nội cũng định hướng khai thác mạnh không gian trên cao tại các khu vực TOD và các hành lang vành đai. Những tổ hợp cao tầng mật độ lớn sẽ được phát triển theo hướng tích hợp nhà ở, thương mại, dịch vụ và giao thông công cộng.
Mô hình TOD - phát triển đô thị gắn với giao thông công cộng - được xem là “xương sống” của quy hoạch lần này. Theo đó, Hà Nội sẽ hình thành từ 5-10 trung tâm TOD cấp quốc gia và liên vùng; khoảng 20-30 trung tâm TOD cấp thành phố cùng hàng trăm điểm TOD cấp khu vực.
Các trung tâm này sẽ trở thành hạt nhân tăng trưởng mới, nơi người dân có thể sinh sống, làm việc, mua sắm và giải trí trong bán kính kết nối thuận tiện bằng metro hoặc phương tiện công cộng. Điều này hứa hẹn làm thay đổi căn bản thói quen phụ thuộc vào xe cá nhân vốn là nguyên nhân chính gây ùn tắc hiện nay.
Nhìn rộng hơn, quy hoạch mới cho thấy Hà Nội đang từng bước định hình vị thế của một đô thị toàn cầu. Thành phố không chỉ phát triển cho riêng mình mà còn đóng vai trò trung tâm kết nối vùng và quốc tế.
Hệ thống giao thông được xác định là đòn bẩy chiến lược. Ngoài việc thúc đẩy các tuyến vành đai, trục hướng tâm và mạng lưới đường sắt đô thị, Hà Nội còn nghiên cứu đầu tư các tuyến đường sắt liên kết với Bắc Ninh, Hưng Yên, Ninh Bình, Phú Thọ, Thái Nguyên… Qua đó hình thành mạng lưới liên kết vùng chặt chẽ giữa Thủ đô với khu vực đồng bằng sông Hồng.
Đặc biệt, việc quy hoạch cảng hàng không thứ hai ở khu vực phía Nam Thủ đô cho thấy tầm nhìn dài hạn trong chiến lược phát triển hạ tầng. Với công suất dự kiến 30-50 triệu khách mỗi năm, sân bay này không đơn thuần là công trình giao thông mà sẽ được phát triển theo mô hình “đô thị sân bay”, tích hợp logistics, thương mại và dịch vụ hiện đại.
Trong bối cảnh cạnh tranh giữa các đô thị ngày càng gay gắt, một thành phố muốn bứt phá không chỉ cần hạ tầng lớn mà còn phải tạo được môi trường sống chất lượng cao. Hà Nội đang hướng tới mục tiêu đó bằng cách cân bằng giữa phát triển kinh tế và bảo tồn sinh thái.
Quy hoạch đến năm 2065 vì thế không đơn thuần là những con số hay bản vẽ kỹ thuật. Đó là lời khẳng định cho khát vọng xây dựng một Thủ đô xanh hơn, thông minh hơn và đáng sống hơn. Một Hà Nội không chỉ là trung tâm chính trị - hành chính của cả nước, mà còn trở thành động lực tăng trưởng, đổi mới sáng tạo và biểu tượng phát triển bền vững của Việt Nam trong thế kỷ mới.
