Lào Cai khơi “mỏ vàng xanh” dược liệu, mở hướng tăng trưởng mới cho kinh tế vùng cao

Trong bối cảnh nhiều địa phương đang tìm lời giải cho bài toán phát triển kinh tế xanh, nâng cao giá trị nông nghiệp và khai thác hiệu quả lợi thế bản địa, tỉnh Lào Cai đang lựa chọn một hướng đi giàu tiềm năng: đưa dược liệu trở thành ngành hàng chiến lược, tạo động lực tăng trưởng mới cho vùng cao.

Không chỉ dừng ở mở rộng diện tích trồng cây dược liệu, điều đáng chú ý trong chiến lược của Lào Cai là tư duy phát triển theo hệ sinh thái kinh tế đa giá trị. Dược liệu được đặt trong mối liên kết với chế biến sâu, chăm sóc sức khỏe, du lịch trải nghiệm, bảo tồn tri thức bản địa và chuyển đổi số. Đây được xem là bước chuyển từ tư duy sản xuất nông nghiệp truyền thống sang kinh tế sinh thái có chiều sâu và giá trị gia tăng cao.

Vườn ươm giống cây Tam Thất Bắc tại HTX nông nghiệp Cồ Dề Chải, thôn Ngải Số, xã Bắc Hà

Theo Kế hoạch thực hiện Nghị quyết của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh Lào Cai về phát triển dược liệu chiến lược giai đoạn 2026-2030, định hướng đến năm 2050, năm 2026 sẽ là giai đoạn đặt nền móng cho ngành hàng dược liệu quy mô lớn của địa phương.

Tỉnh đặt mục tiêu phát triển trên 6.800 ha vùng sản xuất dược liệu tập trung, sản lượng khoảng 32.000 tấn; tổng giá trị ngành hàng dược liệu sau chế biến đạt trên 1.000 tỷ đồng.

Đặc biệt, cây quế tiếp tục được xác định là “trụ cột xanh” của ngành dược liệu địa phương. Lào Cai đặt mục tiêu duy trì ổn định khoảng 148.000 ha quế; khai thác trên 47.000 tấn vỏ quế khô, 210.000 tấn cành lá quế và khoảng 1.400 tấn tinh dầu quế. Giá trị sản xuất ngành quế dự kiến đạt khoảng 5.400 tỷ đồng.

Những con số ấy cho thấy quy mô và tham vọng của địa phương trong việc đưa dược liệu trở thành ngành kinh tế chủ lực mới. Nhưng điều quan trọng hơn nằm ở cách tiếp cận phát triển. Nếu trước đây, dược liệu chủ yếu được bán dưới dạng nguyên liệu thô với giá trị thấp thì nay, Lào Cai đang hướng tới mô hình “từ vùng trồng đến sản phẩm cuối cùng”, gia tăng giá trị bằng công nghệ chế biến và xây dựng thương hiệu.

Đây cũng chính là điểm nghẽn mà nhiều vùng dược liệu trong cả nước chưa vượt qua được: sản xuất nhiều nhưng giá trị thấp, phụ thuộc vào thương lái và thiếu năng lực chế biến sâu.

Nhìn rõ thực tế đó, tỉnh đặt mục tiêu hoàn thành và đưa vào hoạt động 2 nhà máy chế biến sản phẩm từ quế; đồng thời thu hút đầu tư mới ít nhất 2 cơ sở chế biến dược liệu khác. Mục tiêu đến hết năm 2026 là khoảng 50% sản lượng dược liệu được chế biến sâu.

Khi dược liệu không chỉ là nguyên liệu mà trở thành tinh dầu, trà thảo dược, mỹ phẩm thiên nhiên, sản phẩm chăm sóc sức khỏe hay quà tặng du lịch, giá trị kinh tế sẽ được nâng lên nhiều lần. Đây cũng là hướng đi phù hợp với xu thế tiêu dùng xanh và nhu cầu chăm sóc sức khỏe đang gia tăng mạnh trên thị trường hiện nay.

Dược liệu được chế biến và trưng bày, giới thiệu sản phẩm tại các hội chợ

Một điểm nhấn đáng chú ý khác trong chiến lược của Lào Cai là gắn dược liệu với phát triển du lịch và bản sắc văn hóa vùng cao.

Kế hoạch xây dựng “Bảo tàng dược liệu tỉnh Lào Cai” theo hướng số hóa dữ liệu không đơn thuần là một công trình trưng bày. Xa hơn, đây được xem là không gian lưu giữ tri thức y học dân gian, bảo tồn nguồn gen quý và tạo sản phẩm du lịch mới gắn với trải nghiệm chữa lành, chăm sóc sức khỏe và khám phá văn hóa bản địa.

Trong xu hướng du lịch xanh và du lịch sức khỏe đang phát triển mạnh, việc kết nối dược liệu với du lịch có thể mở ra một “dòng chảy kinh tế” hoàn toàn mới cho vùng cao Tây Bắc.

Song song với đó, chuyển đổi số được xác định là trụ cột quan trọng để ngành hàng dược liệu phát triển bài bản và bền vững. Tỉnh Lào Cai sẽ xây dựng cơ sở dữ liệu số về vùng sản xuất, truy xuất nguồn gốc, quản lý chất lượng sản phẩm và ứng dụng khoa học công nghệ trong quản lý vùng trồng.

Điều này không chỉ giúp nâng cao tính minh bạch, đáp ứng yêu cầu thị trường mà còn từng bước xây dựng thương hiệu dược liệu Lào Cai theo hướng chuyên nghiệp và hiện đại hơn.

Doanh nghiệp nước ngoài thăm quan khu vườn ươm Tam Thất Bắc tại HTX nông nghiệp Cồ Dề Chải

Một chiến lược đáng chú ý khác là tổ chức lại sản xuất theo chuỗi liên kết thông qua hợp tác xã, tổ hợp tác và doanh nghiệp đầu mối. Đây được xem là giải pháp quan trọng để khắc phục tình trạng sản xuất nhỏ lẻ, thiếu liên kết – điểm yếu cố hữu của nhiều vùng nông nghiệp miền núi hiện nay.

Ngoài giá trị kinh tế, chiến lược phát triển dược liệu còn mang ý nghĩa xã hội và môi trường sâu sắc. Việc phát triển dược liệu dưới tán rừng không chỉ giúp nâng cao thu nhập cho người dân mà còn tạo động lực bảo vệ rừng, giữ sinh kế bền vững cho đồng bào vùng cao.

Có thể thấy, hướng đi mà Lào Cai đang lựa chọn không đơn thuần là phát triển thêm một ngành sản xuất mới, mà là kiến tạo một mô hình kinh tế xanh dựa trên tài nguyên bản địa, tri thức truyền thống và công nghệ hiện đại.

Nếu được triển khai đồng bộ và có sự tham gia thực chất của doanh nghiệp, người dân cùng hệ thống chính sách hỗ trợ phù hợp, “mỏ vàng xanh” dược liệu hoàn toàn có thể trở thành động lực tăng trưởng mới, góp phần định vị thương hiệu kinh tế vùng cao Lào Cai trong giai đoạn phát triển tới.