Khánh Hòa: Diêm dân săn "vàng trắng" từ tinh mơ cùng nắng gió

Nắng chói chang. Đó là từ duy nhất để nói về sự đãi ngộ của thiên nhiên cho vùng đất này. Ở đây, dường như ông mặt trời bị gọi dậy để hòa cái nắng rực rỡ cùng tiếng cào muối, tiếng xe tải, pha lẫn tiếng cười nói của diêm dân được mùa, được giá khi thu hoạch muối khiến không khí thêm rộn ràng, náo động.

Diêm dân gọi nhau khai thác vàng trắng khi hừng đông vừa hé dậy

Nghề làm muối ở Khánh Hòa được ví như là một cuộc chơi đầy công phu với thiên nhiên. Người ta không gọi là "sản xuất", mà gọi là "trông nắng". Diêm dân phải thức dậy từ lúc 3 giờ sáng, khi bóng tối còn bao trùm và những ánh đèn pin đội đầu loang loáng như đom đóm trên mặt ruộng. Trong cái tĩnh mịch ấy, tiếng cào muối loẹt xoẹt, tiếng bước chân bì bõm dưới làn nước mặn chát tạo nên một nhịp điệu lao động hăng say.

Diêm dân được khuyến khích chuyển từ nền đất truyền thống sang làm muối trải bạt trên nền ô kết tinh, giúp năng suất tăng cao và muối sạch hơn.

Theo Liên minh Hợp tác xã tỉnh Khánh Hòa, với các vùng Cà Ná, Đầm Vua, Phương Hải, Tri Hải, Nhơn Hải (Ninh Thuận cũ) trước kia là nơi cung cấp 50% tổng sản lượng muối cả nước. Khi kết hợp với vùng muối Hòn Khói (Ninh Hòa, Khánh Hòa), tỉnh sẽ kiểm soát vùng sản xuất muối tập trung, chất lượng cao bậc nhất cả nước.

Giá muối tăng, diêm dân yên tâm bám nghề

Vừa qua, UBND tỉnh Khánh Hòa phê duyệt Đề án nâng cao giá trị sản xuất và chế biến muối, hỗ trợ cải tạo hạ tầng, kho bãi và bao bì. Điều đáng mừng là giá muối năm 2026 ghi nhận mức tăng, dao động từ 1 - 1,3 triệu đồng/tấn hoặc cao hơn (có lúc 2 - 2,7 triệu đồng/tấn). Một tháng bốn lần thu hoạch, trừ đi chi phí, mỗi gia đình có thể đút túi hàng chục triệu đồng – một phần thưởng xứng đáng cho những ngày "bán lưng cho trời, bán mặt cho đất mặn", giúp diêm dân yên tâm bám nghề.

Ngoài ra, tỉnh khuyến khích chế biến đa dạng các sản phẩm muối công nghiệp, muối sạch để phục vụ hóa chất và tiêu dùng cao cấp. Mở rộng không gian kinh tế biển, kết hợp du lịch trải nghiệm tại các cánh đồng muối (như Đầm Vua, Cà Ná).

Theo diêm dân ở Khánh Hải (phường Ninh Chử), cái hay của muối Khánh Hòa, đặc biệt là vùng Ninh Hòa, Cà Ná hay Ninh Chử, chính là độ trắng tinh khiết và vị mặn đậm đà không lẫn tạp chất. Người dân nơi đây nói vui rằng, hạt muối "vàng trắng" này được tôi luyện từ cái nắng khắc nghiệt nhất, nên nó mang trong mình tất cả sự nồng nàn của biển và cái tâm của người làm nghề.

Những cánh đồng muối trải bạt hiện đại

Sau cột mốc lịch sử hợp nhất hai tỉnh Khánh Hòa và Ninh Thuận vào tháng 7/2025, Khánh Hòa nghiễm nhiên trở thành "vương quốc muối", nâng tổng diện tích sản xuất lên đến hơn 4.400 ha. Với hơn 500km bờ biển – một con số kỷ lục của cả nước, dư địa phát triển kinh tế biển của tỉnh chưa bao giờ rộng mở đến thế.

Diêm dân Khánh Hòa đã bắt đầu làm chủ công nghệ

Năm 2026 nghề làm muối ghi dấu một sự chuyển mình mạnh mẽ. Không còn thuần túy dựa vào lối sản xuất thủ công "nhờ trời", diêm dân Khánh Hòa đã bắt đầu làm chủ công nghệ. Những cánh đồng muối trải bạt hiện đại của các tập đoàn lớn như BIM Group tại Thuận Nam, Cà Ná đã thay thế dần những mảnh ruộng đất truyền thống, đẩy năng suất lên gấp bội. Muối không còn chỉ nằm trong bao tải bán cho thương lái, mà đã đi thẳng vào nhà máy để trở thành muối tinh, muối I-ốt, muối xuất khẩu sang Nhật Bản với giá trị gia tăng cao.

Nghề muối đang song hành cùng du lịch

Ai hỏi rằng ở đâu cái nắng cháy da thịt lại được mong chờ như một ân huệ, thì đó chính là Hòn Khói. Nằm cách Nha Trang chừng 40km về phía Bắc, bán đảo Hòn Khói hiện ra như một bức tranh thủy mặc nhưng được vẽ bằng tông màu của ánh sáng và sự tinh khôi.

Từ tháng Một đến tháng Tám hàng năm, khi những cơn gió Lào bắt đầu thổi rát và cái nắng miền Trung trút xuống như đổ lửa, cũng là lúc diêm dân Hòn Khói bước vào "mùa vàng".

Không chỉ ở thu hoạch muối, mà nghề muối giờ đây đang song hành cùng du lịch.

Mùa này, đến đây, du khách thường chọn đến với bãi biển Dốc Lết hoang sơ, cát trắng như pha lê, sau khi đắm mình trong làn nước xanh trong, lại có thể ghé thăm những cánh đồng muối để tận mắt chứng kiến quy trình kỳ công của nghề làm muối. Đó là một sự kết hợp hoàn hảo giữa du lịch sinh thái và du lịch làng nghề, tạo nên một bản sắc riêng biệt cho vùng đất Khánh Hòa.

Hiện nhiều vùng thu hoạch muối khác cũng phối hợp với các công ty du lịch để tạo nên các tour du lịch trải nghiệm nghề làm muối cho khách du lịch trong và ngoài nước.

Nếu có dịp đến với Khánh Hòa mùa này, hãy thử một lần đứng giữa đồng muối vào lúc bình minh, để cảm nhận cái nắng, cái gió và vị mặn mòi đang kết tinh thành những hạt muối trắng ngần. Khi ấy, bạn sẽ hiểu vì sao người ta gọi muối là "vàng trắng", và vì sao những diêm dân nơi đây lại yêu mảnh ruộng mặn chát này đến thế.