Gỗ dán Việt Nam tiếp tục bị điều tra: Doanh nghiệp đối phó thế nào?

Hơn 130 công ty của Việt Nam bị nêu tên

Bộ Thương mại Hoa Kỳ đang xem xét điều tra chống bán phá giá đối với gỗ dán Việt Nam, khiến hơn 130 doanh nghiệp đối mặt nguy cơ bị áp thuế, trong đó gồm nhiều doanh nghiệp xuất khẩu lớn, như Công ty CP Tekcom, Công ty TNHH MTV Gỗ Khang Đạt, Công ty TNHH Triệu Thái Sơn, Công ty Cổ phần Xây dựng và Thương mại Thái Hoàng…

Thời kỳ điều tra chống bán phá giá, chống trợ cấp đề xuất năm 2024. Thời kỳ điều tra thiệt hại đề xuất 3 năm (2022-2024).

Gỗ dán là một trong những mặt hàng dễ nằm trong tầm ngắm bị điều tra chống bán phá giá

Theo số liệu do nguyên đơn viện dẫn từ nguồn của Ủy ban thương mại quốc tế Hoa Kỳ (ITC), trong giai đoạn 2022-2024, Việt Nam xuất khẩu lần lượt khoảng 401 triệu USD, 186 triệu USD và 244 triệu USD sản phẩm bị cáo buộc sang Hoa Kỳ, đứng vị trí thứ 2 trong 3 nước bị điều tra, sau Indonesia.

Biên độ chống bán phá giá bị cáo buộc với hàng hóa xuất khẩu từ Việt Nam khoảng 112,33 - 133,72% (thấp nhất trong số 3 nước bị điều tra là Trung Quốc, Indonesia và Việt Nam).

Tương tự như các vụ việc gần đây, do Hoa Kỳ coi Việt Nam là quốc gia có nền kinh tế phi thị trường, nên Bộ Thương mại Hoa Kỳ (DOC) sẽ sử dụng các giá trị thay thế của quốc gia thứ ba để tính toán biên độ phá giá cho Việt Nam. Trong vụ việc này, nguyên đơn đề nghị sử dụng Indonesia là quốc gia thay thế, do cho rằng Indonesia có mức độ phát triển kinh tế tương đồng với Việt Nam và có số lượng đáng kể các nhà sản xuất gỗ bị điều tra.

DOC sẽ quyết định khởi xướng điều tra trong vòng 20 - 40 ngày kể từ ngày nhận đơn, tức là trước hoặc vào ngày 11/6/2025. ITC có 45 ngày để đưa ra kết luận sơ bộ về thiệt hại. Nếu ITC kết luận không có thiệt hại, vụ việc sẽ chấm dứt.

Theo giới chuyên gia, động thái này không mới, nhưng lần mở rộng điều tra này được đánh giá sâu và kỹ hơn, áp dụng với cả doanh nghiệp chưa từng bị cáo buộc trước đây. Đáng lo là quy trình điều tra kéo dài nên ngay cả doanh nghiệp tuân thủ tốt cũng có thể bị ảnh hưởng nếu không chứng minh rõ nguồn gốc nguyên liệu. Các hồ sơ như hóa đơn, vận đơn, kiểm tra truy xuất gỗ đầu vào giờ đây phải cực kỳ chặt chẽ.

Mục tiêu xuất khẩu 18 tỷ USD có ảnh hưởng?

Trị giá xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ trong năm 2024 của Việt Nam đạt 16,25 tỷ USD, tăng 20,3% so với năm 2023. Năm 2025, Việt Nam đặt mục tiêu đạt 18 tỷ USD kim ngạch xuất khẩu gỗ và lâm sản. Cùng với đó, trên 80% cơ sở chế biến, bảo quản gỗ sẽ phải đạt trình độ công nghệ tiên tiến. Toàn bộ sản phẩm gỗ tiêu dùng trong nước và xuất khẩu phải có nguồn gốc hợp pháp, đạt chứng chỉ rừng bền vững.

Tính từ đầu năm đến hết ngày 15/5/2025, kim ngạch xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ của Việt Nam đã đạt 6 tỷ USD, tăng 8,2% so với cùng kỳ năm 2024. Con số này cho thấy mục tiêu ngành gỗ đặt ra hoàn toàn có thể đạt được. Bởi tín hiệu đơn hàng của các doanh nghiệp cũng đã có sự khả quan hơn nhiều so với năm 2024.

Tuy nhiên, nguy cơ bị áp thuế từ Mỹ đang phủ bóng đen lên mục tiêu này. Theo ông Ngô Sỹ Hoài - Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam (Viforest), việc Việt Nam đạt thặng dư thương mại hơn 100 tỷ USD với Mỹ trong năm 2024 khiến nguy cơ bị điều tra chống bán phá giá hoặc áp thuế rất rõ ràng. Riêng ngành gỗ có mức thặng dư lớn và khó thoát khỏi tầm ngắm. Hiện thuế suất đồ gỗ Việt Nam xuất sang Mỹ là 0%, nếu bị áp thuế 25% sẽ rất khó cạnh tranh với sản phẩm từ Trung Quốc và các nước khác.

Trước nguy cơ này, Viforest và các doanh nghiệp đang chuẩn bị để sẵn sàng tham gia các cuộc điều trần nếu phía Mỹ yêu cầu. Mục tiêu là chứng minh mối quan hệ thương mại song phương trong ngành gỗ mang tính bổ trợ, không gây hại cho sản xuất trong nước của Mỹ.

Để chuẩn bị ứng phó với vụ việc, Cục Phòng vệ thương mại (Bộ Công Thương) khuyến nghị doanh nghiệp sản xuất, xuất khẩu sản phẩm liên quan: Theo dõi chặt chẽ diễn biến tiếp theo của vụ việc; chủ động nghiên cứu, nắm vững quy định, trình tự, thủ tục điều tra chống bán phá giá, chống trợ cấp của Hoa Kỳ và dự kiến chiến lược kháng kiện phù hợp với doanh nghiệp (trong trường hợp DOC khởi xướng điều tra); đa dạng hóa thị trường và mặt hàng xuất khẩu.

Bên cạnh đó, cần hợp tác đầy đủ với cơ quan điều tra Hoa Kỳ trong suốt quá trình diễn ra vụ việc. “Bất kỳ hành động thể hiện sự bất hợp tác hoặc hợp tác không đầy đủ có thể dẫn tới việc Cơ quan điều tra Hoa Kỳ sử dụng các chứng cứ sẵn có bất lợi hoặc áp dụng mức thuế chống bán phá giá, chống trợ cấp cáo buộc cao nhất cho doanh nghiệp”, Cục phòng vệ thương mại khuyến cáo.

Đồng thời chủ động đăng ký tài khoản IA ACCESS tại cổng thông tin điện tử của DOC (https://access.trade.gov/login.aspx) nhằm cập nhật thông tin và nộp các văn bản, tài liệu liên quan tới Cơ quan điều tra Hoa Kỳ; thường xuyên phối hợp, cập nhật thông tin cho Cục Phòng vệ thương mại để nhận được sự hỗ trợ kịp thời.

Ngành gỗ nói chung và gỗ dán nói riêng đã từng có thời kỳ bùng nổ nhờ lợi thế chi phí và quy mô sản xuất. Tuy nhiên, trong bối cảnh các quốc gia nhập khẩu tăng cường rào cản thương mại để bảo vệ sản xuất nội địa, doanh nghiệp Việt buộc phải chuyển mình. Chỉ khi minh bạch chuỗi cung ứng, nâng cấp hệ thống kiểm soát nội bộ và giảm phụ thuộc thị trường đơn lẻ, doanh nghiệp mới có thể đi đường dài, thay vì rơi vào cảnh “ăn xổi” rồi vướng kiện tụng.