Giải thể Ủy ban Quản lý vốn Nhà nước tại doanh nghiệp

Chuyển giao các doanh nghiệp thuộc Ủy ban Quản lý vốn nhà nước về Bộ Tài chính - Ảnh: VGP

Ngày 21/3, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 58 chính thức giải thể Ủy ban Quản lý vốn Nhà nước tại doanh nghiệp (gọi tắt là "Ủy ban"), đánh dấu bước chuyển đáng chú ý trong mô hình quản lý vốn nhà nước tại các tập đoàn, tổng công ty lớn. Đồng thời, Chính phủ giao Bộ Nội vụ rà soát và đề xuất bãi bỏ Nghị định 131/2018 – văn bản pháp lý quy định chức năng, nhiệm vụ và cơ cấu tổ chức của Ủy ban.

Từ mô hình chuyên trách đến thực tiễn hành chính

Thành lập vào năm 2018 theo Nghị quyết số 09 của Chính phủ, Ủy ban Quản lý vốn Nhà nước tại doanh nghiệp được kỳ vọng trở thành đầu mối đại diện chủ sở hữu vốn nhà nước chuyên biệt, tách biệt khỏi các cơ quan quản lý hành chính nhà nước, nhằm nâng cao hiệu quả giám sát, thúc đẩy quản trị doanh nghiệp nhà nước theo chuẩn mực thị trường.

Trong hơn 5 năm hoạt động, Ủy ban đã quản lý 19 tập đoàn, tổng công ty nhà nước, bao gồm cả doanh nghiệp 100% vốn nhà nước và doanh nghiệp cổ phần. Theo báo cáo, tổng vốn chủ sở hữu của các doanh nghiệp này đạt khoảng 1,18 triệu tỷ đồng, tăng 11% so với thời điểm chuyển giao. Tổng tài sản lên tới 2,54 triệu tỷ đồng – chiếm khoảng 65% tài sản toàn bộ khu vực doanh nghiệp nhà nước.

Tuy nhiên, thực tiễn triển khai lại cho thấy mô hình này vẫn mang nặng tính chất hành chính, khiến cho mục tiêu “thoát khỏi tư duy quản lý hành chính” không đạt được như kỳ vọng ban đầu. Sự thiếu gắn kết giữa Ủy ban với các bộ chuyên ngành, cùng những chồng chéo trong chức năng quản lý và điều phối, đã làm phát sinh nhiều điểm nghẽn trong vận hành và ra quyết định.

Tái cấu trúc chuyển giao về Bộ Tài chính và Bộ Công an

Trong bối cảnh thực hiện tinh gọn bộ máy theo Nghị quyết số 18 của Ban Chấp hành Trung ương, việc giải thể Ủy ban là bước đi tiếp theo nhằm điều chỉnh mô hình quản lý vốn nhà nước theo hướng linh hoạt hơn. Theo đó, chức năng và nhiệm vụ của Ủy ban đã được chuyển giao về Bộ Tài chính, các bộ chuyên ngành và một phần về Bộ Công an (đối với một số đơn vị đặc thù).

Tính đến thời điểm ngày 1-3-2025, toàn bộ 18 tập đoàn và tổng công ty từng thuộc sự quản lý của Ủy ban đã được bàn giao về Bộ Tài chính. Trong số này, 11 doanh nghiệp thuộc sở hữu 100% vốn nhà nước và 7 doanh nghiệp là công ty cổ phần.

Việc chuyển giao này được kỳ vọng sẽ giúp rút ngắn quy trình ra quyết định, tăng tính liên kết giữa công tác quản lý vốn và điều hành vĩ mô, đồng thời hạn chế sự phân tán về quyền lực và trách nhiệm.

Việc giải thể Ủy ban Quản lý vốn Nhà nước không đồng nghĩa với việc phủ nhận hoàn toàn vai trò của mô hình quản lý vốn tập trung. Trên thực tế, các kết quả đạt được trong thời gian qua – như bảo toàn và tăng trưởng vốn nhà nước – vẫn là những dấu ấn tích cực.

Tuy nhiên, trong bối cảnh nền kinh tế đang chuyển dịch mạnh theo hướng thị trường, hiệu quả và minh bạch, mô hình quản lý vốn công đòi hỏi phải linh hoạt hơn, giảm bớt tính hình thức, tăng tính trách nhiệm và sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng.