Giải bài toán vốn dài hạn cho tăng trưởng cao cần cấu trúc thị trường tài chính bền vững

Lệch pha nguồn vốn và nhu cầu đầu tư dài hạn

Áp lực về vốn cho tăng trưởng cao đang ngày càng hiện hữu khi nền kinh tế bước vào giai đoạn mở rộng với hàng loạt nhu cầu đầu tư quy mô lớn. Từ hạ tầng giao thông, năng lượng, công nghiệp chiến lược đến chuyển đổi số và chuyển đổi xanh, tất cả đều đòi hỏi nguồn lực tài chính trung và dài hạn ổn định. Tuy nhiên, cấu trúc cung ứng vốn hiện nay vẫn bộc lộ những điểm nghẽn căn bản.

Dữ liệu từ cơ quan quản lý cho thấy khoảng 80% nguồn vốn huy động của hệ thống ngân hàng là ngắn hạn, trong khi chỉ khoảng 20% là trung và dài hạn. Điều này tạo ra sự lệch pha rõ rệt khi nhu cầu vay vốn của doanh nghiệp lại tập trung chủ yếu vào các dự án có vòng đời dài, thời gian thu hồi vốn kéo dài nhiều năm. Sự không tương thích về kỳ hạn khiến hệ thống ngân hàng buộc phải kiểm soát chặt chẽ các chỉ số an toàn, hạn chế rủi ro thanh khoản.

Giải bài toán vốn dài hạn cho tăng trưởng cao cần cấu trúc thị trường tài chính bền vững.

Trong bối cảnh đó, kỳ vọng tăng trưởng GDP ở mức cao càng làm gia tăng áp lực về vốn. Để đạt mức tăng trưởng khoảng 10%, tỷ lệ đầu tư toàn xã hội cần lên tới 40% GDP, trong khi tỷ lệ tiết kiệm nội địa mới chỉ đạt khoảng 36,5%. Khoảng cách này phản ánh thực tế rằng nguồn lực trong nước khó có thể tự đáp ứng đầy đủ nhu cầu đầu tư ngày càng gia tăng.

Việc phụ thuộc quá nhiều vào tín dụng ngân hàng trong khi nguồn vốn huy động chủ yếu là ngắn hạn không chỉ tạo áp lực lên lãi suất mà còn làm gia tăng rủi ro hệ thống. Khi nhu cầu tín dụng tăng nhanh hơn khả năng huy động, chi phí vốn đầu vào bị đẩy lên, kéo theo lãi suất cho vay tăng, ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp.

Trong khi đó, nhiều dự án trọng điểm như hạ tầng giao thông, năng lượng hay trung tâm dữ liệu đều có chu kỳ vốn dài, khó có thể dựa hoàn toàn vào các khoản vay ngắn hạn. Nếu không có cấu trúc vốn phù hợp, doanh nghiệp buộc phải liên tục tái cấp vốn, làm tăng chi phí tài chính và rủi ro thanh khoản. Điều này cho thấy, bài toán vốn không chỉ nằm ở quy mô mà còn ở cấu trúc và sự phân bổ hợp lý giữa các kênh dẫn vốn.

Khơi thông dòng tiền, phát triển hệ sinh thái vốn đa tầng

Bên cạnh áp lực về cấu trúc vốn, một vấn đề đáng chú ý khác là tình trạng dòng tiền của doanh nghiệp bị ách tắc trong nhiều khâu. Không ít doanh nghiệp gặp khó khăn không phải vì thiếu đơn hàng, mà do dòng tiền bị chậm luân chuyển bởi các thủ tục hoàn thuế, thanh toán dự án hay quyết toán hợp đồng kéo dài.

Thực tế ghi nhận cho thấy, việc chậm hoàn thuế giá trị gia tăng vẫn là một trong những yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến vốn lưu động của doanh nghiệp. Có những trường hợp giao dịch là có thật nhưng do vướng mắc từ phía đối tác hoặc thủ tục hành chính, khoản tiền đáng lẽ được hoàn lại vẫn bị “treo”, khiến doanh nghiệp phải vay bổ sung để duy trì hoạt động.

Tình trạng tương tự cũng diễn ra trong lĩnh vực đầu tư công. Khi khối lượng công việc đã hoàn thành nhưng chưa được thanh quyết toán kịp thời, nhà thầu vẫn phải gánh chi phí lãi vay, tiền lương và nguyên vật liệu. Vòng quay vốn kéo dài không chỉ làm tăng chi phí mà còn làm suy giảm năng lực tài chính của doanh nghiệp.

Do đó, giải bài toán vốn không thể chỉ dừng ở việc mở rộng tín dụng. Một phần quan trọng là cần khơi thông các dòng tiền đang bị “kẹt” trong hệ thống, từ đó tạo nguồn lực ngay lập tức mà không làm gia tăng dư nợ. Việc đẩy nhanh hoàn thuế, thanh toán đầu tư công hay cải cách thủ tục hành chính có thể mang lại hiệu quả tương đương với việc bơm thêm vốn vào nền kinh tế.

Về dài hạn, yêu cầu đặt ra là phải phát triển một hệ sinh thái vốn đa tầng, trong đó các kênh dẫn vốn bổ trợ cho nhau thay vì dồn gánh nặng lên hệ thống ngân hàng. Tín dụng ngân hàng nên tập trung vào vốn lưu động và nhu cầu ngắn hạn, trong khi các dự án dài hạn cần được chia sẻ bởi thị trường trái phiếu, cổ phiếu, quỹ đầu tư và các công cụ tài chính khác.

Hiện nay, quy mô thị trường trái phiếu doanh nghiệp mới chỉ tương đương khoảng 10% GDP, thấp hơn đáng kể so với nhiều quốc gia trong khu vực. Bên cạnh đó, các quỹ đầu tư, hoạt động cho thuê tài chính hay tài trợ chuỗi cung ứng vẫn chưa phát huy hết vai trò. Điều này cho thấy dư địa phát triển của các kênh vốn dài hạn vẫn còn rất lớn.

Tuy nhiên, việc mở rộng thị trường vốn cần đi kèm với nâng cao chất lượng và tính minh bạch. Niềm tin của nhà đầu tư chỉ có thể được củng cố khi thông tin được công bố đầy đủ, trách nhiệm của các bên tham gia được xác lập rõ ràng và cơ chế bảo vệ nhà đầu tư được đảm bảo. Đây là điều kiện tiên quyết để thị trường trái phiếu doanh nghiệp phát triển bền vững.

Song song với đó, hệ thống ngân hàng cũng cần chuyển dần sang phương thức cấp tín dụng dựa trên dòng tiền thay vì phụ thuộc quá nhiều vào tài sản đảm bảo. Việc đánh giá doanh nghiệp thông qua hợp đồng, đơn hàng, dòng tiền và dữ liệu kinh doanh sẽ mở ra cơ hội tiếp cận vốn cho nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Tăng trưởng cao đòi hỏi nguồn vốn lớn, nhưng quan trọng hơn là vốn phải được phân bổ đúng kỳ hạn, đúng công cụ và được sử dụng hiệu quả. Khi các kênh dẫn vốn được phát triển đồng bộ và dòng tiền được lưu thông thông suốt, nền kinh tế sẽ có thêm động lực để duy trì đà tăng trưởng bền vững trong dài hạn.