Dừa sáp - niềm tự hào cần được đầu tư
Dừa sáp Cầu Kè – một đặc sản trứ danh của tỉnh Trà Vinh, đã tồn tại và phát triển hơn 100 năm qua, trở thành niềm tự hào của địa phương. Câu chuyện về giống dừa này bắt đầu từ năm 1924, khi Hòa thượng Thạch Sô mang hai cây dừa sáp từ Campuchia về trồng tại chùa Chợ, huyện Cầu Kè. Từ đó, những cây dừa đặc biệt này dần trở thành một biểu tượng độc đáo, chỉ có ở vùng đất Trà Vinh.
Do đặc tính kén thổ nhưỡng và hiếm quả, rất khó cho quả sáp ở những vùng đất khác nên dừa sáp Trà Vinh đã khẳng định được vị trí “độc tôn’ trong các loại dừa trồng ở Việt Nam. Tỉnh Trà Vinh trở thành “thủ phủ dừa sáp” của cả nước.
Trong những năm gần đây, diện tích trồng dừa sáp tại Trà Vinh đã tăng mạnh mẽ. Từ diện tích vỏn vẹn 4ha năm 2005, đến năm 2024, Trà Vinh đã có 1.277ha dừa sáp, tương đương khoảng 250.000 cây. Với giá trị kinh tế cao gấp nhiều lần so với dừa thường, dừa sáp nhanh chóng trở thành nguồn thu nhập đáng kể cho người dân địa phương. Nếu một trái dừa thường có giá từ 6.000 – 9.000 đồng, thì dừa sáp có thể bán với giá từ 140.000 – 160.000 đồng/quả. Ngay cả những quả không đạt chuẩn vẫn có thể bán với giá từ 20.000 – 30.000 đồng, gấp nhiều lần so với dừa thường.
Tuy nhiên, mặc dù có tiềm năng lớn, dừa sáp Trà Vinh vẫn chưa thực sự phát huy hết giá trị của mình. Theo ông Cao Bá Đăng Khoa, Tổng Thư ký Hiệp hội Dừa Việt Nam, dừa sáp Trà Vinh sở hữu những đặc trưng riêng mà không nơi nào có được, nhờ vào sự thích nghi đặc biệt với điều kiện thổ nhưỡng và khí hậu địa phương. Nhưng, do thiếu chiến lược xây dựng thương hiệu mạnh, sản phẩm này vẫn chưa được công nhận như một tài sản quốc gia.
Ông Khoa ví von rằng, dừa sáp giống như "con chim công trong lồng", chưa được tô điểm đúng mức để phát huy giá trị tuyệt đối. Việc xác định xuất xứ, mã vùng trồng, và đăng ký bảo hộ giống đầu dòng là những bước đi cần thiết để dừa sáp Trà Vinh có thể vươn ra thị trường quốc tế, giống như câu chuyện thành công của gạo ST24 và ST25.
Là một trong những đơn vị tiên phong trong việc chế biến sâu trái dừa sáp, Công ty TNHH Chế biến Dừa sáp Cầu Kè (Vicosap) hiện đang cung cấp ra thị trường 7 dòng sản phẩm chính, với khoảng 200 loại sản phẩm chế biến sâu từ trái dừa sáp. Vicosap đã được Tổ chức Kỷ lục Việt Nam công nhận kỷ lục “Đơn vị chế biến sâu trái dừa sáp có hệ thống sản phẩm đa dạng nhất, phục vụ cho tiêu dùng và xuất khẩu”. Đặc biệt, sản phẩm “dừa sáp sợi” của Vicosap đã đạt chuẩn OCOP cấp quốc gia (5 sao), bên cạnh đó còn có 3 sản phẩm tiềm năng đạt 5 sao, 7 sản phẩm đạt OCOP 4 sao và 3 sản phẩm đạt OCOP 3 sao.
Bà Lâm Ngọc Tú, Phó Giám đốc Vicosap, cho rằng, tỉnh Trà Vinh cần thúc đẩy thêm các chính sách và giải pháp thiết thực nhằm thu hút đầu tư và hỗ trợ doanh nghiệp, đồng thời tạo ra sự liên kết để phát triển bền vững chuỗi sản phẩm từ dừa và dừa sáp. Điều này sẽ góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ trong ngành dừa.
Tỉnh cũng cần tập trung phát triển vùng nguyên liệu dừa theo tiêu chuẩn VietGAP và hữu cơ, gắn kết với các nhà máy chế biến và thị trường tiêu thụ. Đồng thời, việc khuyến khích các ý tưởng sáng tạo, ưu tiên hỗ trợ những doanh nghiệp có thế mạnh về công nghệ chế biến sâu, nhằm tạo ra những sản phẩm có giá trị gia tăng cao và thị trường tiêu thụ ổn định, cũng là yếu tố quan trọng.
Ngoài ra, việc phát huy chỉ dẫn địa lý và tăng cường liên kết chuỗi sản xuất là cần thiết để nâng cao giá trị trái dừa sáp theo hướng phát triển bền vững và lâu dài.
Chiến lược phát triển dừa sáp
Ngày 26/8, tỉnh Trà Vinh tổ chức Hội thảo Dừa sáp Trà Vinh - 100 năm hình thành và phát triển. Hội thảo thu hút gần 200 đại biểu là các nhà khoa học, chuyên gia, nhà quản lý đến từ Hiệp hội Dừa Việt Nam, Trung tâm Nghiên cứu Công nghệ và Sở hữu trí tuệ, các viện, trường, lãnh đạo Ủy ban Nhân dân tỉnh Trà Vinh; ngành nông nghiệp, nông dân, hợp tác xã, doanh nghiệp trong và ngoài tỉnh tham gia. Hội thảo nhằm tìm các giải pháp để đưa thương hiệu dừa sáp Trà Vinh vươn xa, ngày càng được nâng cao giá trị.
Tháng 8/2012, dừa sáp Cầu Kè, Trà Vinh chính thức được đưa vào danh sách là 1 trong 50 đặc sản trái cây nổi tiếng Việt Nam (theo Trung tâm sách Kỷ lục Việt Nam).
Ngày 5/8/2024, Hiệp hội Dừa Việt Nam đã công nhận “Cây dừa sáp được trồng tại tỉnh Trà Vinh là Cây dừa Việt Nam”.
Cục Sở hữu trí tuệ (Bộ Khoa học và Công nghệ) đã cấp Giấy chứng nhận đăng ký chỉ dẫn địa lý “Trà Vinh” với sản phẩm “Quả dừa sáp”.
Nhận thấy tiềm năng này, tỉnh Trà Vinh đã triển khai một loạt các chiến lược nhằm nâng cấp chuỗi giá trị dừa trong giai đoạn 2022 – 2025. Trong đó, mục tiêu lớn nhất là phát triển thêm 550ha dừa sáp, kết hợp đầu tư cơ sở hạ tầng và áp dụng các công nghệ giống tiên tiến như cấy phôi và cấy mô, nhằm nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm.
Bên cạnh đó, Trà Vinh còn đẩy mạnh việc hỗ trợ các tổ chức và cá nhân tiếp cận các chính sách sản xuất, kinh doanh, và chế biến dừa. Chuyển đổi số cũng là một hướng đi quan trọng, nhằm minh bạch thông tin trong quá trình giao dịch và tạo điều kiện thuận lợi cho việc tiếp cận thị trường qua các kênh thương mại điện tử như Facebook, Zalo, và các sàn thương mại trực tuyến.
Ông Lê Văn Hẳn, Chủ tịch UBND tỉnh Trà Vinh, khẳng định rằng, tỉnh sẽ tạo mọi điều kiện thuận lợi để thu hút đầu tư vào lĩnh vực chế biến sâu dừa sáp, với mục tiêu biến Trà Vinh thành một trong những tỉnh trọng điểm của Đồng bằng sông Cửu Long về ngành hàng dừa. Các doanh nghiệp trong và ngoài nước cũng được kêu gọi hợp tác để đưa dừa sáp ra thị trường quốc tế, biến sản phẩm này thành niềm tự hào không chỉ của Trà Vinh mà còn của cả nước.
Tỉnh khuyến khích doanh nghiệp tham gia chuỗi giá trị; hỗ trợ xây dựng các cơ sở thu mua và chế biến tại địa phương để giảm chi phí vận chuyển và nâng cao giá trị sản phẩm; tạo điều kiện tổ chức, cá nhân tiếp cận các chính sách Trung ương, địa phương trong sản xuất, kinh doanh, chế biến, chứng nhận, quản lý vùng dừa sáp.
"Chiến lược phát triển dừa sáp Trà Vinh là triển khai nhiều biện pháp mở rộng vùng nguyên liệu theo tiêu chuẩn VietGAP và hữu cơ; ứng dụng khoa học kỹ thuật trong việc nhân giống để cho ra những cây dừa sáp có tỉ lệ sáp cao hơn; khuyến khích doanh nghiệp đầu tư nhà máy chế biến. Để từ đó, dừa sáp Trà Vinh dần vươn ra thị trường của nhiều quốc gia trên thế giới.
Song song đó, tỉnh cũng phát triển dừa sáp gắn với dịch vụ du lịch. Đồng thời có các chính sách hỗ trợ xây dựng thương hiệu sản phẩm dừa sáp, hỗ trợ nông dân liên kết cùng doanh nghiệp để tiêu thụ nguyên liệu hoặc sản phẩm sơ chế", ông Hẳn cho biết.
Dừa sáp Trà Vinh sẽ bước vào một giai đoạn phát triển mạnh mẽ, với những chiến lược bài bản và sự quan tâm đầu tư từ chính quyền và các doanh nghiệp. Nếu biết cách khai thác và phát triển đúng mức, dừa sáp hoàn toàn có thể trở thành "viên ngọc quý" không chỉ mang lại giá trị kinh tế lớn mà còn góp phần quảng bá hình ảnh của Trà Vinh trên bản đồ đặc sản Việt Nam.
Hiện nay, tỉnh Trà Vinh có hơn 100 sản phẩm được chế biến từ trái dừa sáp; trong đó có 15 sản phẩm được công nhận OCOP 3 sao trở lên.
Hồng Thắm
