Đồng rúp Nga: “Hiện tượng lạ” giữa cơn bão cấm vận và giá dầu giảm

Đồng rúp Nga bất ngờ tăng vọt giữa tâm bão địa chính trị

Giữa bối cảnh chiến sự kéo dài, giá dầu lao dốc, các lệnh trừng phạt siết chặt và nền kinh tế suy yếu, đồng rúp Nga vẫn bất ngờ ghi nhận đà tăng mạnh mẽ. Theo dữ liệu từ Bank of America, rúp là đồng tiền tăng giá mạnh nhất thế giới tính đến thời điểm hiện tại của năm 2025, với mức tăng vượt 40%. Diễn biến này đánh dấu sự đảo chiều ngoạn mục so với hai năm trước đó, khi đồng rúp liên tục lao dốc.

Đồng rúp Nga: “Hiện tượng lạ” giữa cơn bão cấm vận và giá dầu giảm

Tuy nhiên, sự phục hồi ấn tượng của đồng tiền này không đến từ niềm tin mới của nhà đầu tư quốc tế, mà chủ yếu bắt nguồn từ các biện pháp kiểm soát vốn chặt chẽ, chính sách tiền tệ thắt chặt và sự suy yếu của đồng USD, theo nhận định của các chuyên gia chia sẻ với CNBC.

Ông Brendan McKenna, chuyên gia kinh tế quốc tế và chiến lược gia ngoại hối tại Wells Fargo, cho rằng có ba yếu tố chính đang hỗ trợ cho rúp: Ngân hàng Trung ương Nga duy trì lãi suất ở mức cao, các biện pháp kiểm soát vốn và hạn chế giao dịch ngoại tệ được thắt chặt, cùng với một số tiến triển, hoặc kỳ vọng về tiến triển, trong các cuộc đàm phán hòa bình Nga - Ukraine.

Chính sách tiền tệ siết chặt và nhu cầu ngoại tệ suy giảm

Ngân hàng Trung ương Nga đang theo đuổi chính sách tiền tệ chặt chẽ nhằm kiềm chế lạm phát cao, duy trì lãi suất trong nước ở mức 20% và thắt chặt tín dụng. Chi phí vay cao khiến doanh nghiệp nội địa hạn chế nhập khẩu hàng hóa, qua đó làm giảm nhu cầu ngoại tệ từ cả doanh nghiệp lẫn người tiêu dùng Nga.

Chuyên gia kinh tế Andrei Melaschenko từ Renaissance Capital nhận định, mức tiêu dùng trong nước yếu kém khiến nhu cầu ngoại tệ từ các nhà nhập khẩu giảm sút, góp phần củng cố tỷ giá đồng rúp. Việc các ngân hàng không còn phải bán rúp để mua USD hay Nhân dân tệ giúp đồng tiền này giữ vững giá trị.

Trong quý I/2025, Nga ghi nhận tình trạng "dự trữ quá mức" các mặt hàng điện tử tiêu dùng, ô tô và xe tải, vốn đã được nhập khẩu ồ ạt trong nửa cuối năm 2024 nhằm tránh ảnh hưởng từ thuế nhập khẩu tăng. Khi hoạt động tiêu dùng chững lại, đặc biệt trong nhóm hàng hóa lâu bền, nhu cầu nhập khẩu giảm theo, kéo theo áp lực ngoại tệ giảm.

Song song đó, các nhà xuất khẩu Nga buộc phải chuyển đổi doanh thu ngoại tệ sang rúp để lưu hành trong nước, gia tăng nhu cầu đối với nội tệ. Ngược lại, phía nhập khẩu thu hẹp hoạt động nên không cần bán rúp để thanh toán bằng ngoại tệ. Đặc biệt, lĩnh vực dầu mỏ đang thực hiện chuyển đổi phần lớn doanh thu sang rúp theo yêu cầu của chính phủ, càng hỗ trợ tỷ giá.

Từ tháng 1/2025 đến tháng 4/2025, các tập đoàn xuất khẩu lớn nhất Nga đã bán ra thị trường lượng ngoại tệ trị giá 42,5 tỷ USD, tăng gần 6% so với bốn tháng trước đó, theo số liệu từ Ngân hàng Trung ương Nga.

Rúp Nga được cho là đồng tiền tăng giá mạnh nhất thế giới, tính đến thời điểm hiện tại của năm 2025, với mức tăng vượt 40% (Ảnh: Trading Economics)

Tăng trưởng cung tiền suy giảm

Giá trị đồng rúp còn được hỗ trợ bởi chính sách giảm cung tiền của Ngân hàng Trung ương Nga. Theo đó, tốc độ tăng trưởng cung tiền từng đạt 23,9%/năm vào tháng 8/2023, nhưng từ tháng 1/2025 đến nay đã đảo chiều, hiện đang co lại với tốc độ -1,19%/năm.

Dù đồng rúp đang tăng mạnh, nhiều chuyên gia cảnh báo rằng xu hướng này có thể không bền vững. Giá dầu, trụ cột chính của nền kinh tế xuất khẩu Nga, đã giảm đáng kể trong năm nay và làm suy yếu dòng ngoại tệ.

Ông Andrei Melaschenko nhận định đồng rúp hiện đã tiệm cận đỉnh và có thể suy yếu trong thời gian tới. Ông cho rằng giá dầu giảm sẽ khiến doanh thu xuất khẩu và lượng ngoại tệ bán ra giảm theo.

Mặt khác, nếu một thỏa thuận hòa bình giữa Nga và Ukraine thực sự đạt được, các biện pháp hỗ trợ như kiểm soát ngoại tệ có thể bị gỡ bỏ. Khi đó, tỷ giá rúp có nguy cơ giảm nhanh, nhất là nếu lãi suất cũng được cắt giảm cùng lúc, theo chuyên gia McKenna.

Ngoài ra, các doanh nghiệp xuất khẩu cũng đang chịu áp lực về lợi nhuận, đặc biệt trong ngành dầu mỏ. Việc rúp mạnh lên giữa lúc giá dầu lao dốc đang làm xói mòn doanh thu từ dầu khí, nguồn thu chiếm khoảng 30% ngân sách liên bang Nga trong năm 2024. Chính phủ buộc phải sử dụng nhiều hơn từ Quỹ An sinh Quốc gia để bù đắp chi tiêu và có khả năng phải cắt giảm các khoản không ưu tiên nếu xu hướng này tiếp diễn.

Tuy nhiên, trong bối cảnh Nga đang ngày càng bị cô lập khỏi thị trường toàn cầu, một đồng rúp yếu cũng không tạo ra nhiều lợi thế cạnh tranh thương mại như trước đây, ông McKenna kết luận.

Bài học từ Thụy Sĩ: Đồng tiền mạnh không phải "kẻ thù" của ngành sản xuất

Liệu vàng có thể trở lại “ngai vàng” tiền tệ?

Morgan Stanley: Đồng đô la có thể giảm 9% trong năm tới