Bài học từ Thụy Sĩ: Đồng tiền mạnh không phải "kẻ thù" của ngành sản xuất

Không phải tỷ giá, mà là chất lượng tạo nên thế mạnh

Trong bối cảnh tranh luận ngày càng gay gắt tại Mỹ về việc có nên hạ giá đồng đô la để hồi sinh ngành sản xuất nội địa, có một thực tế đang bị bỏ qua: đô la Mỹ không phải là đồng tiền mạnh nhất thế giới, và từ nhiều thập kỷ qua cũng chưa từng giữ vị trí đó. Danh hiệu này thuộc về đồng franc Thụy Sĩ, và điều đáng chú ý hơn là: sức mạnh bền vững của đồng tiền này không hề cản trở năng lực cạnh tranh của nền kinh tế Thụy Sĩ.

Bài học từ Thụy Sĩ: Đồng tiền mạnh không phải "kẻ thù" của ngành sản xuất

Là quốc gia có thu nhập bình quân đầu người cao nhất trong số các nền kinh tế phát triển, Thụy Sĩ kết hợp được cả hai yếu tố mà nhiều nước tưởng chừng đối lập: đồng tiền mạnh và nền sản xuất tiên tiến. Đồng franc là đồng tiền có hiệu suất tăng giá tốt nhất trong 50 năm qua, và vẫn giữ vị trí hàng đầu ngay cả trong năm vừa rồi, bất chấp sự phục hồi của nhiều đồng tiền từng bị tổn thương bởi đại dịch và chiến tranh thương mại.

Thế nhưng điều nghịch lý là, thay vì đánh mất lợi thế xuất khẩu vì đồng tiền đắt đỏ, Thụy Sĩ lại đạt được mức xuất khẩu kỷ lục. Xuất khẩu hiện chiếm tới 75% GDP của nước này, và chiếm tới gần 2% tổng kim ngạch xuất khẩu toàn cầu, một tỷ lệ ấn tượng đối với một quốc gia chỉ hơn 8 triệu dân.

Trong khi nhiều quốc gia quá tập trung vào tỷ giá hối đoái như một công cụ điều chỉnh năng lực cạnh tranh, Thụy Sĩ đã chứng minh rằng còn có con đường khác: chất lượng sản phẩm. Giống như Đức hay Nhật Bản trong thời kỳ đỉnh cao công nghiệp, hàng hóa và dịch vụ “Made in Switzerland” mang lại niềm tin đủ lớn để người tiêu dùng toàn cầu sẵn sàng chi trả mức giá cao hơn. Thương hiệu quốc gia trở thành tài sản định giá mà không tỷ giá nào có thể so sánh.

Tuy từng mang tiếng là thiên đường cất giấu tài sản bất minh, nền kinh tế Thụy Sĩ trong thực tế lại cực kỳ năng động, sáng tạo và hiệu quả. Quốc gia này đã nhiều năm đứng đầu bảng xếp hạng các nền kinh tế sáng tạo nhất của Liên Hợp Quốc, không chỉ nhờ đầu tư mạnh vào R&D (nghiên cứu và phát triển) và giáo dục thực hành, mà còn vì họ biến được khoản đầu tư đó thành giá trị gia tăng cụ thể.

Đáng chú ý, năng suất lao động của Thụy Sĩ được đánh giá là vượt trội: mỗi giờ làm việc tạo ra hơn 100 USD GDP, cao hơn bất kỳ nền kinh tế lớn nào khác. Cấu trúc kinh tế phi tập trung khuyến khích hàng loạt doanh nghiệp nhỏ phát triển, chiếm tới hơn 99% tổng số doanh nghiệp tại đây. Cùng lúc, Thụy Sĩ vẫn sở hữu nhiều tập đoàn toàn cầu trong các lĩnh vực then chốt như dược phẩm, hóa chất, hàng xa xỉ và thiết bị công nghệ cao.

Dù đồng franc Thụy Sĩ đã tăng giá ổn định qua nhiều chu kỳ kinh tế, ngành công nghiệp nước này không hề sụp đổ (Ảnh: Trading Economics)

Mạnh về công nghệ, bền về thương mại

Theo bảng xếp hạng từ Growth Lab của Đại học Harvard, Thụy Sĩ đứng đầu thế giới về độ phức tạp trong “cấu trúc xuất khẩu”, tức mức độ kỹ năng và công nghệ cần thiết để sản xuất hàng hóa xuất khẩu. Theo đó, danh mục hàng hóa xuất khẩu của Thụy Sĩ trải rộng từ socola và đồng hồ đến thuốc men và thiết bị y tế, minh chứng rõ ràng rằng một đồng tiền mạnh không hề “giết chết ngành sản xuất”.

Với tỷ lệ 18% GDP đến từ sản xuất, Thụy Sĩ có một trong những ngành công nghiệp lớn nhất trong khối các nước phát triển. Hơn một nửa giá trị xuất khẩu đến từ hàng hóa công nghệ cao (tỷ lệ này gấp đôi so với Mỹ). Chính vì đặc điểm đó, quốc gia này giữ được thặng dư tài khoản vãng lai (Current Account surplus) trung bình hơn 4% GDP từ những năm 1980 đến nay.

Thu nhập từ thương mại quốc tế không chỉ giúp tăng trưởng, mà còn được tái đầu tư ra nước ngoài. Thụy Sĩ hiện có mức tài sản ròng quốc tế vượt quá 100% GDP, trở thành lớp đệm vững chắc khi đối mặt với các cú sốc kinh tế toàn cầu. Điều này trái ngược hoàn toàn với tình trạng thâm hụt kép của Mỹ, nền kinh tế lớn nhất thế giới.

Đồng franc đã tăng giá ổn định qua nhiều chu kỳ kinh tế, bất kể đồng đô la lên hay xuống, hay kinh tế thế giới suy thoái hay phục hồi. Ngay cả khi Ngân hàng Trung ương Thụy Sĩ xóa bỏ trần tỷ giá năm 2015 khiến đồng franc tăng vọt, ngành công nghiệp nước này cũng không sụp đổ. Ngược lại, các nhà sản xuất tại đây đã nhanh chóng chuyển hướng sang những dòng sản phẩm tinh xảo hơn, ít nhạy cảm hơn với biến động tỷ giá.

Thành công của Thụy Sĩ đã đặt ra một bài học rõ ràng cho các nền kinh tế phát triển: cạnh tranh bằng giá (thông qua phá giá đồng tiền) có thể phản tác dụng. Khi nền kinh tế đã ở cấp độ cao, điều làm nên lợi thế cạnh tranh không còn là giá rẻ, mà là chất lượng, đổi mới, và độ phức tạp công nghệ.

Morgan Stanley: Đồng đô la có thể giảm 9% trong năm tới

Fed hé lộ khả năng cắt giảm lãi suất vào cuối năm

Liệu cuộc điện đàm Mỹ - Trung có thể tháo gỡ “nút thắt” căng thẳng?