Điều hành bằng dữ liệu số: Thái Nguyên nâng chất lượng quản trị kinh tế

Quy mô nền kinh tế ngày càng mở rộng, hoạt động đầu tư, sản xuất, kinh doanh phát triển đa dạng đang đặt ra yêu cầu cao hơn đối với năng lực quản lý, điều hành của tỉnh Thái Nguyên. Khi khối lượng thông tin ngày càng lớn, phương thức tổng hợp báo cáo qua nhiều đầu mối, sử dụng các hệ thống riêng biệt sẽ khó đáp ứng đầy đủ yêu cầu về tốc độ, độ chính xác và khả năng theo dõi diễn biến kinh tế theo thời gian.

Trước đây, dữ liệu phục vụ quản lý nhà nước được lưu trữ tại nhiều cơ quan, trên các nền tảng phần mềm khác nhau. Việc tổng hợp, đối chiếu số liệu phải trải qua nhiều khâu, vừa làm tăng khối lượng công việc của cán bộ chuyên môn, vừa tiềm ẩn nguy cơ chênh lệch thông tin giữa các hệ thống.

Yêu cầu này càng rõ nét trong quá trình vận hành chính quyền địa phương hai cấp, khi thông tin từ cấp xã cần được cập nhật, chia sẻ kịp thời để phục vụ công tác chỉ đạo, điều hành của tỉnh.

Xác định dữ liệu là nguồn tài nguyên quan trọng, Thái Nguyên đang tập trung xây dựng Kho dữ liệu dùng chung và Trung tâm Giám sát, Điều hành thông minh (IOC). Theo Sở Khoa học và Công nghệ, tỉnh xác định 125 cơ sở dữ liệu cần kết nối, gồm 63 cơ sở dữ liệu cấp bộ và 62 cơ sở dữ liệu cấp tỉnh, thuộc các lĩnh vực như tài chính, ngân sách, đất đai, giáo dục, y tế, doanh nghiệp và quản lý hành chính.

Đến nay, 75/125 cơ sở dữ liệu đã hoàn thành kết nối, tích hợp kỹ thuật thông qua giao diện lập trình ứng dụng (API), đạt 60%. Trong đó, 61/62 cơ sở dữ liệu cấp tỉnh đã kết nối, tương đương khoảng 98%; đối với cơ sở dữ liệu cấp bộ, con số này là 14/63, đạt khoảng 22%. Dung lượng dữ liệu tích lũy tại hệ thống đạt gần 1,2TB.

Cùng với kết nối, tỉnh Thái Nguyên chú trọng chuẩn hóa và làm sạch dữ liệu. Toàn bộ các sở, ngành đã ban hành văn bản triển khai nhiệm vụ; 95/125 cơ sở dữ liệu đáp ứng tiêu chí “đúng, đủ, sạch, sống”.

Những kết quả này cho thấy nền tảng quản trị số của Thái Nguyên đang từng bước được hình thành. Tuy nhiên, số lượng dữ liệu được tích hợp mới phản ánh một phần tiến độ. Hiệu quả thực chất còn phụ thuộc vào chất lượng thông tin, khả năng cập nhật và mức độ sử dụng dữ liệu trong quá trình ra quyết định. Một trong những lĩnh vực cho thấy rõ giá trị của kết nối dữ liệu là tài chính, ngân sách và đầu tư công.

Hệ thống hạ tầng kỹ thuật phục vụ vận hành Kho dữ liệu dùng chung và Trung tâm Điều hành thông minh (IOC) của tỉnh Thái Nguyên được đặt tại Sở Khoa học và Công nghệ. (Ảnh: Phương Thảo)

Đến nay, Sở Tài chính Thái Nguyên đã hoàn thành kết nối API đối với cả 6/6 cơ sở dữ liệu được giao, gồm dữ liệu thu, chi ngân sách nhà nước; giải ngân vốn đầu tư công; giá trị xuất khẩu, nhập khẩu; đăng ký doanh nghiệp; hợp tác xã và quản lý đấu thầu. Cả 6 cơ sở dữ liệu đều đáp ứng yêu cầu chuẩn hóa, làm sạch.

Trước khi các hệ thống được liên thông, việc cung cấp thông tin tài chính, ngân sách thường dựa vào những hệ thống và biểu mẫu báo cáo riêng. Cán bộ chuyên môn phải tổng hợp, nhập liệu, đối chiếu số liệu từ nhiều nguồn; một số thông tin phải cập nhật nhiều lần trên các nền tảng khác nhau.

Khi dữ liệu được kết nối, những thông tin đã có tại hệ thống nguồn có thể được chia sẻ, khai thác phục vụ nhiều yêu cầu quản lý. Qua đó, cơ quan chuyên môn có điều kiện giảm thao tác nhập liệu trùng lặp, rút ngắn thời gian tổng hợp và dành thêm nguồn lực cho công việc phân tích, tham mưu.

Đáng chú ý, dữ liệu thu, chi ngân sách nhà nước được cập nhật hằng ngày đến cấp xã. Dữ liệu giải ngân vốn đầu tư công cũng được tích hợp, phục vụ xây dựng các kịch bản theo dõi và phân tích tiến độ thực hiện.

Ông Đinh Quang Hưng, Phó Giám đốc Sở Tài chính, cho biết Sở đã chủ động phối hợp với Sở Khoa học và Công nghệ cùng Bộ Tài chính hoàn thành kết nối 6 cơ sở dữ liệu, rà soát, đối soát thông tin và đưa dữ liệu lên IOC. Thời gian tới, Sở tiếp tục hoàn thiện các kịch bản, phối hợp phân tích, xử lý dữ liệu nhằm phục vụ thiết thực công tác chỉ đạo, điều hành của tỉnh.

Từ góc độ quản lý kinh tế, việc cập nhật dữ liệu ngân sách thường xuyên giúp cơ quan chức năng theo dõi sát hơn tình hình thực hiện dự toán, nhận diện những thay đổi trong nguồn thu và nhu cầu chi. Khi thông tin được tổng hợp kịp thời, việc đánh giá tình hình tài chính tại các địa phương cũng có thêm căn cứ, góp phần nâng cao chất lượng tham mưu trong phân bổ và sử dụng nguồn lực công.

Đối với đầu tư công, dữ liệu giải ngân được theo dõi theo các chỉ tiêu phù hợp có thể giúp nhận diện dự án, đơn vị có tiến độ thực hiện thấp. Trên cơ sở đó, cơ quan quản lý có thể yêu cầu rà soát nguyên nhân, xác định trách nhiệm và tập trung xử lý những khó khăn, vướng mắc ảnh hưởng đến tiến độ.

Ý nghĩa kinh tế của việc này nằm ở khả năng nâng cao hiệu quả sử dụng vốn ngân sách. Vốn đầu tư công chỉ phát huy đầy đủ vai trò khi được triển khai đúng tiến độ, công trình sớm đưa vào sử dụng và tạo ra giá trị cho nền kinh tế. Dữ liệu không tự giải quyết được các vấn đề trong thực hiện dự án, nhưng có thể giúp phát hiện sớm dấu hiệu bất thường, cung cấp thông tin để người có thẩm quyền đưa ra quyết định kịp thời hơn.

Nếu Kho dữ liệu dùng chung đảm nhiệm chức năng kết nối, tích hợp và lưu trữ thông tin, thì Trung tâm IOC có vai trò khai thác các nguồn dữ liệu để xây dựng bảng điều khiển, biểu đồ, chỉ số và kịch bản phân tích theo từng lĩnh vực.

Thông qua hệ thống, lãnh đạo tỉnh Thái Nguyên có thể tiếp cận thông tin tổng hợp về tình hình kinh tế - xã hội, theo dõi các chỉ tiêu quản lý và giám sát tiến độ thực hiện nhiệm vụ. Thay vì chờ tổng hợp nhiều báo cáo riêng biệt, cơ quan điều hành có thêm điều kiện tiếp cận bức tranh chung từ các nguồn dữ liệu được kết nối.

Tuy nhiên, một hệ thống hiển thị nhiều thông tin chưa đồng nghĩa với việc điều hành đã hiệu quả hơn. Điều quan trọng là dữ liệu phải trả lời được những câu hỏi cụ thể: Nguồn thu ngân sách đang biến động ra sao? Dự án nào chậm giải ngân và nguyên nhân nằm ở đâu? Hoạt động sản xuất, kinh doanh có dấu hiệu suy giảm ở lĩnh vực nào? Nguồn lực cần được ưu tiên cho nhiệm vụ nào để tạo hiệu quả kinh tế cao hơn?

Khi được xây dựng sát với nhu cầu thực tế, các kịch bản phân tích có thể hỗ trợ cơ quan quản lý phát hiện xu hướng, nhận diện rủi ro và lựa chọn phương án xử lý phù hợp. Ngược lại, nếu dữ liệu không được cập nhật thường xuyên, thiếu độ chính xác hoặc không gắn với trách nhiệm xử lý, IOC sẽ khó phát huy đầy đủ vai trò trong thực tiễn.

Đối với cộng đồng doanh nghiệp, giá trị của quản trị dựa trên dữ liệu thể hiện trước hết ở khả năng nâng cao chất lượng điều hành kinh tế. Khi thông tin về ngân sách, đầu tư công, doanh nghiệp và hoạt động xuất nhập khẩu được quản lý đồng bộ hơn, cơ quan chức năng có thêm cơ sở đánh giá tình hình sản xuất, kinh doanh, theo dõi tiến độ thực hiện các nhiệm vụ phát triển và xây dựng chính sách sát với thực tế.

Một hệ thống quản trị vận hành tốt cũng có thể góp phần nâng cao tính minh bạch, giảm thời gian xử lý công việc nội bộ và tăng khả năng phối hợp giữa các cơ quan. Đây là những yếu tố quan trọng đối với môi trường đầu tư, nhất là khi doanh nghiệp cần thông tin rõ ràng, thủ tục thuận lợi và sự phối hợp kịp thời từ cơ quan quản lý.

Dẫu vậy, những tác động tích cực đối với doanh nghiệp cần được đánh giá bằng kết quả cụ thể, chẳng hạn thời gian xử lý thủ tục được rút ngắn, chi phí tuân thủ giảm, tiến độ giải quyết công việc được cải thiện và mức độ hài lòng của người dân, doanh nghiệp tăng lên. Đây cũng là những chỉ số cần được quan tâm trong quá trình đánh giá hiệu quả chuyển đổi số.

Bên cạnh kết quả đạt được, quá trình xây dựng Kho dữ liệu dùng chung và Trung tâm IOC tại Thái Nguyên vẫn còn những khó khăn cần tiếp tục giải quyết.

Toàn tỉnh Thái Nguyên hiện còn 50 cơ sở dữ liệu chưa hoàn thành kết nối, trong đó có 49 cơ sở dữ liệu cấp bộ. Điều này cho thấy phần việc còn lại tập trung chủ yếu vào kết nối, chia sẻ dữ liệu với các hệ thống do bộ, ngành Trung ương quản lý. Sự khác biệt về tiêu chuẩn kỹ thuật giữa các hệ thống cũng đặt ra yêu cầu tăng cường phối hợp, chuẩn hóa và bảo đảm khả năng trao đổi thông tin.

Ông Hoàng Văn Thiên, Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ, cho biết tỉnh Thái Nguyên đã đạt những kết quả bước đầu trong xây dựng Kho dữ liệu dùng chung và Trung tâm IOC. Thời gian tới, Sở tiếp tục phối hợp với các đơn vị đẩy mạnh chuẩn hóa, làm sạch dữ liệu, hoàn thiện các kịch bản phân tích và khai thác, phấn đấu đưa các hệ thống vào vận hành thực chất, hiệu quả trong năm 2026.

Để mục tiêu này đạt kết quả, bên cạnh hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật, tỉnh cần gắn việc khai thác dữ liệu với nhiệm vụ cụ thể của từng cơ quan, đơn vị. Dữ liệu phải có nguồn cung cấp rõ ràng, được cập nhật đúng thời hạn, có cơ chế kiểm tra chất lượng và quy định trách nhiệm khi thông tin thiếu hoặc sai lệch. Cùng với đó là yêu cầu bảo đảm an toàn thông tin, phân quyền truy cập phù hợp và bảo vệ dữ liệu trong quá trình chia sẻ, khai thác.

Đặc biệt, hiệu quả đầu tư công nghệ cần được đánh giá không chỉ bằng dung lượng dữ liệu hay số lượng cơ sở dữ liệu đã kết nối, mà bằng những thay đổi có thể đo lường trong hoạt động quản lý. Thời gian tổng hợp báo cáo giảm bao nhiêu, chất lượng dự báo được cải thiện thế nào, tiến độ giải ngân có được theo dõi sát hơn và các quyết định điều hành có kịp thời hơn hay không là những câu hỏi cần được trả lời bằng kết quả thực tế.

Với Thái Nguyên, xây dựng Kho dữ liệu dùng chung và Trung tâm IOC là bước chuyển trong phương thức quản trị, từ việc tập hợp thông tin sang khai thác thông tin phục vụ quyết định. Khi dữ liệu được kết nối đầy đủ, chuẩn hóa và sử dụng hiệu quả, tỉnh sẽ có thêm công cụ để quản lý nguồn lực, nâng cao chất lượng điều hành kinh tế và cải thiện môi trường đầu tư.

Giá trị cuối cùng của chuyển đổi số không nằm ở những con số được lưu trữ trên hệ thống, mà ở khả năng biến dữ liệu thành quyết định đúng lúc, sử dụng nguồn lực công hiệu quả hơn và tạo ra những thay đổi thiết thực đối với người dân, doanh nghiệp.