Kết quả khảo sát về đời sống, việc làm và thu nhập của gần 2.000 người lao động tại gần 200 doanh nghiệp thuộc 7 tỉnh, thành phố do Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam thực hiện trong tháng 3-4/2026 cho thấy, đời sống của nhiều công nhân vẫn gặp không ít khó khăn khi thu nhập chưa theo kịp tốc độ gia tăng của chi phí sinh hoạt.
Đây là cơ sở để tổ chức Công đoàn xây dựng phương án đề xuất điều chỉnh lương tối thiểu vùng năm 2027.
 |
Theo khảo sát, có 54,3% người lao động cho biết tiền lương và thu nhập hiện chỉ vừa đủ đáp ứng các khoản chi tiêu cơ bản của gia đình. Đáng chú ý, 20,6% cho biết thu nhập không đủ trang trải cuộc sống và phải làm thêm giờ để bù đắp, cao hơn nhiều so với mức 7,9% của năm 2025.
Trong khi đó, tỷ lệ người có khả năng tích lũy chỉ còn 7,9%, giảm so với mức 10,9% của năm trước. Điều này cho thấy dù vẫn duy trì việc làm, đa số người lao động gần như không còn dư địa tài chính để dự phòng cho các khoản chi ngoài kế hoạch.
Áp lực tài chính cũng thể hiện rõ qua tình trạng vay mượn. Có tới 26,8% người lao động cho biết phải vay tiền hằng tháng để duy trì cuộc sống, tăng hơn gấp đôi so với năm 2025. Bên cạnh đó, 32,7% phải vay tiền định kỳ từ 3-4 tháng một lần.
Theo Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam, xu hướng này phản ánh chi phí sinh hoạt đang tăng nhanh hơn thu nhập thực tế, khiến khả năng tích lũy suy giảm và rủi ro tài chính của người lao động ngày càng lớn.
Khảo sát cũng cho thấy chất lượng cuộc sống của người lao động còn nhiều hạn chế.
Chỉ 52,2% người được hỏi cho biết có điều kiện sử dụng thịt, cá trong tất cả các bữa ăn chính hằng ngày, thấp hơn năm trước. Điều này cho thấy một bộ phận công nhân vẫn chưa bảo đảm được chế độ dinh dưỡng cần thiết, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe và năng suất lao động.
Đối với chi phí giáo dục, hơn 55,5% người lao động cho biết tiền lương hiện nay chỉ đáp ứng được một phần nhu cầu học tập của con cái. Nhiều gia đình phải dựa vào khoản tiết kiệm, vay mượn hoặc sự hỗ trợ từ người thân để trang trải.
Ở lĩnh vực chăm sóc sức khỏe, gần 40% người lao động cho biết thu nhập chỉ đủ đáp ứng nhu cầu khám, chữa bệnh cơ bản; 46,1% chỉ đủ mua một số loại thuốc thông thường, trong khi vẫn còn 2,9% hoàn toàn không đủ khả năng chi trả cho việc khám chữa bệnh và mua thuốc.
Khó khăn về nhà ở cũng chưa được cải thiện khi 32,1% người lao động vẫn phải thuê nhà trọ tư nhân. Bình quân diện tích nhà ở chỉ đạt khoảng 7,6 m²/người, thấp hơn so với năm trước và thấp hơn đáng kể so với tiêu chuẩn diện tích nhà ở đô thị.
Khảo sát cho thấy tiền lương không chỉ tác động đến đời sống trước mắt mà còn ảnh hưởng đến các quyết định lâu dài của người lao động.
Có 55,3% lao động chưa kết hôn cho biết thu nhập hiện tại là nguyên nhân khiến họ chưa dám lập gia đình. Với những người đã có gia đình, 72,9% cho biết mức lương hiện nay ảnh hưởng đến quyết định sinh thêm con do lo ngại không đủ khả năng trang trải chi phí nuôi dưỡng, giáo dục và chăm sóc sức khỏe.
Theo Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam, thu nhập chỉ ở mức đủ sống khiến nhiều gia đình buộc phải trì hoãn các kế hoạch dài hạn để bảo đảm cân đối tài chính.
Từ kết quả khảo sát, Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam đề xuất hai phương án điều chỉnh lương tối thiểu vùng năm 2027, với mức tăng lần lượt 8,5% và 9,8%. Tổ chức Công đoàn cho rằng mức điều chỉnh này sẽ góp phần bảo đảm mức sống tối thiểu cho người lao động trong bối cảnh chi phí sinh hoạt tiếp tục gia tăng.
Ông Xavier Estupinãn, chuyên gia tiền lương của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO), nhận định tăng năng suất lao động sẽ tạo dư địa để cải thiện tiền lương và nâng cao mức sống. Tuy nhiên, quá trình này cần được hỗ trợ bởi cơ chế thương lượng tập thể, đối thoại xã hội và các chính sách tiền lương phù hợp.
Theo chuyên gia ILO, tại Việt Nam, việc điều chỉnh tiền lương không chỉ giúp cải thiện đời sống người lao động mà còn góp phần thúc đẩy tiêu dùng hộ gia đình, giảm nghèo, khuyến khích doanh nghiệp đầu tư, tạo thêm việc làm chất lượng và hỗ trợ tăng trưởng kinh tế theo hướng bền vững.
