Đề xuất không thu giữ nhà ở duy nhất khi xử lý tài sản đảm bảo nợ xấu

Theo Ngân hàng Nhà nước, đến cuối năm 2024, tỷ lệ nợ xấu nội bảng của hệ thống tổ chức tín dụng đã vượt ngưỡng 3%, chưa kể các khoản nợ tiềm ẩn và nợ đã bán cho Công ty Quản lý tài sản của các tổ chức tín dụng Việt Nam (VAMC) nhưng chưa xử lý. Sau khi Nghị quyết 42/2017/QH14 hết hiệu lực, khả năng thu hồi nợ của các tổ chức tín dụng bị ảnh hưởng đáng kể, gây lo ngại về an toàn hệ thống tài chính.

Để khắc phục, Quốc hội đã bổ sung Điều 198a vào Luật Các tổ chức tín dụng (sửa đổi), trao quyền thu giữ tài sản bảo đảm cho các ngân hàng và tổ chức xử lý nợ. Tuy nhiên, để quy định này được thực thi đồng bộ, tránh xung đột trong thực tế, Chính phủ sẽ ban hành nghị định hướng dẫn chi tiết.

Đề xuất không thu giữ nhà ở duy nhất khi xử lý tài sản đảm bảo nợ xấu

Trong dự thảo nghị định đang được xây dựng, Ngân hàng Nhà nước đề xuất giới hạn quyền thu giữ tài sản: Chỉ được thực hiện nếu tài sản bảo đảm không phải là nhà ở duy nhất hoặc công cụ lao động thiết yếu của bên vay.

Theo phân tích của Ngân hàng Nhà nước, việc không thu giữ những loại tài sản này là biện pháp nhằm đảm bảo người dân vẫn có nơi sinh sống, điều kiện lao động để duy trì thu nhập, nuôi sống bản thân và gia đình, đặc biệt trong bối cảnh kinh tế còn nhiều khó khăn. Quy định này cũng tham khảo kinh nghiệm quốc tế tại nhiều quốc gia như Đức, Canada, Pháp và Liên bang Nga – nơi các giới hạn tương tự được áp dụng để bảo vệ quyền lợi tối thiểu của người dân trong xử lý nợ.

Một điểm đáng chú ý trong dự thảo là nghĩa vụ chứng minh thuộc về người vay. Cụ thể, khi ký hợp đồng tín dụng, bên vay phải tự xác nhận và cam kết tài sản thế chấp có thuộc diện loại trừ thu giữ hay không, đồng thời cung cấp đầy đủ hồ sơ, giấy tờ chứng minh. Nếu không cung cấp được chứng cứ hợp pháp, tài sản đó sẽ mặc nhiên không được xem là thuộc diện được bảo vệ, và ngân hàng có quyền thu giữ khi cần thiết.

Ngân hàng Nhà nước nhấn mạnh, tổ chức tín dụng không phải là cơ quan quản lý Nhà nước, không có chức năng xác minh từng căn nhà, phương tiện lao động của người vay có phải là “duy nhất” hay “chủ yếu” hay không. Nếu ngân hàng phải xác minh từng trường hợp, sẽ kéo dài thời gian cho vay, tăng chi phí giao dịch và ảnh hưởng đến tiến trình xử lý nợ xấu.

Do vậy, người vay phải chịu trách nhiệm trước pháp luật về tính chính xác của cam kết và giấy tờ cung cấp. Đây là cách tiếp cận nhằm phân định rõ trách nhiệm, đồng thời vẫn đảm bảo hài hòa giữa mục tiêu thu hồi nợ và bảo vệ quyền sống cơ bản của người dân.

Hiện nay, Ngân hàng Nhà nước đang tiếp tục lấy ý kiến góp ý từ các tổ chức tín dụng, chuyên gia pháp lý và người dân về nội dung của dự thảo nghị định trước khi trình Chính phủ ban hành chính thức.