Cục Thống kê lý giải: Vì sao lương tăng nhưng người dân chưa thấy đời sống được cải thiện?

Thị trường lao động duy trì xu hướng tích cực

Tại Họp báo thường kỳ Quý I/2026 diễn ra sáng 4/4, bà Nguyễn Thị Thanh Mai - Quyền trưởng Ban Thống kê dân số và lao động (Cục Thống kê) đã đưa ra một số đánh giá về tình hình thị trường lao động, việc làm trong quý I năm 2026, đồng thời trao đổi hai nội dung được quan tâm: Đánh giá diễn biến thị trường lao động thời gian qua và dự báo các quý tiếp theo.

Theo đó, nhìn chung, thị trường lao động trong quý I/2026 ghi nhận những chuyển biến tích cực trên các khía cạnh quy mô, cơ cấu, chất lượng và thu nhập của người lao động.

Bà Nguyễn Thị Thanh Mai - Quyền trưởng Ban Thống kê dân số và lao động (Cục Thống kê) tại buổi họp báo. Ảnh Hà Linh

Về quy mô, lực lượng lao động đạt khoảng 53,6 triệu người, giảm nhẹ hơn 200 nghìn người so với quý trước nhưng tăng 687,8 nghìn người so với cùng kỳ năm trước. Mức giảm theo quý chủ yếu mang tính thời điểm do ảnh hưởng của kỳ nghỉ Tết Nguyên đán, khiến một bộ phận lao động tạm thời rời thị trường. Tuy nhiên, xét theo xu hướng dài hạn, quy mô lực lượng lao động vẫn tiếp tục mở rộng.

Đáng chú ý, lao động khu vực thành thị có mức biến động nhanh hơn khu vực nông thôn, phản ánh tính nhạy cảm cao hơn trước các biến động kinh tế ngắn hạn.

Về cơ cấu, lao động tiếp tục dịch chuyển theo hướng tích cực. Khu vực dịch vụ giữ vai trò dẫn dắt với tỷ trọng khoảng 41%, tiếp đến là khu vực công nghiệp – xây dựng 33,7%, và khu vực nông, lâm nghiệp, thủy sản còn 25,3%. Xu hướng chuyển dịch lao động từ nông nghiệp sang công nghiệp và dịch vụ tiếp tục được duy trì.

Ở cấp ngành, một số lĩnh vực ghi nhận mức tăng lao động mạnh, đặc biệt là các ngành gắn với đầu tư hạ tầng. Cụ thể, ngành xây dựng tăng khoảng 426 nghìn lao động, tăng 49,7% so với cùng kỳ; ngành vận tải, kho bãi tăng 202 nghìn lao động, tương đương 9,3%. Trong khi đó, một số ngành thâm dụng lao động như dệt may, da giày, chế biến gỗ… lại ghi nhận xu hướng giảm.

Một điểm đáng chú ý là tác động của chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo đang làm gia tăng nhanh số lao động trong các ngành kinh tế số. Từ mức khoảng 1,3 triệu lao động năm 2024, đến quý I/2026, con số này đã tăng lên khoảng 1,5 triệu người, tăng gần 300 nghìn lao động, tương đương 16% so với cùng kỳ.

Về chất lượng lao động, tỷ lệ lao động qua đào tạo có bằng, chứng chỉ đạt 29,6%, tăng 0,8 điểm phần trăm so với cùng kỳ năm trước. Tỷ lệ lao động phi chính thức giảm xuống còn 62,2%, cho thấy xu hướng cải thiện chất lượng việc làm và gia tăng việc làm chính thức.

Tỷ lệ thất nghiệp duy trì ổn định ở mức 2,21%, trong đó khu vực thành thị được kiểm soát dưới 3%. Tỷ lệ lao động chưa được sử dụng hết tiềm năng ở mức 4,2%, tương đương khoảng 2,24 triệu người, tăng nhẹ so với cùng kỳ.

Thu nhập bình quân của người lao động đạt khoảng 9 triệu đồng/người/tháng, tăng 8,5% so với cùng kỳ năm trước. Trong đó, khu vực nông, lâm nghiệp, thủy sản tăng cao nhất (13,1%), tiếp đến là công nghiệp – xây dựng (7,4%) và dịch vụ (7,1%).

Dự báo thời gian tới, thị trường lao động năm 2026 được kỳ vọng tiếp tục duy trì xu hướng tích cực, ổn định và chuyển dịch theo hướng nâng cao chất lượng. Việc làm sẽ tập trung nhiều hơn ở khu vực công nghiệp – xây dựng và dịch vụ; lao động nông nghiệp tiếp tục giảm. Tuy nhiên, tình trạng lao động chưa được sử dụng hết tiềm năng và một số vấn đề mang tính cấu trúc của thị trường lao động vẫn còn hiện hữu.

Vì sao lương tăng nhưng người dân vẫn "chật vật"?

Trả lời câu hỏi của phóng viên Tạp chí Doanh nghiệp và Hội nhập về thông tin cho rằng "tiền lương tăng nhưng đời sống người dân chưa thực sự được cải thiện?", Quyền trưởng Ban Thống kê dân số và lao động cho biết:

Mặc dù thu nhập bình quân tăng 8,5%, cao hơn mức tăng của chỉ số giá sinh hoạt (3,51%), song cảm nhận của người dân vẫn chưa thực sự tích cực. Tỷ lệ hộ đánh giá thu nhập “bằng hoặc cao hơn trước” đạt 95,8%, giảm nhẹ so với cùng kỳ và quý trước.

Có thể lý giải thực trạng này từ ba nguyên nhân chính:

Một là, mức tăng thu nhập chưa đồng đều.

Sự chênh lệch giữa các nhóm lao động và giữa khu vực thành thị – nông thôn còn khá rõ. Thu nhập khu vực thành thị chỉ tăng khoảng 5,7%, thấp hơn khu vực nông thôn (7,9%), khiến cảm nhận cải thiện đời sống ở đô thị kém tích cực hơn.

Hai là, tỷ lệ lao động phi chính thức còn lớn.

Hiện vẫn có tới 62,2% lao động làm việc trong khu vực phi chính thức – nhóm có thu nhập thấp, bấp bênh và thiếu ổn định. Dù thu nhập nhóm này có thể tăng nhanh hơn về tỷ lệ, nhưng nền thu nhập thấp khiến mức cải thiện tuyệt đối không đáng kể, từ đó ảnh hưởng đến cảm nhận chung.

Ba là, áp lực chi phí sinh hoạt gia tăng.

Một số nhóm hàng thiết yếu có mức tăng giá cao hơn bình quân, như nhóm hàng ăn và dịch vụ ăn uống tăng 4,55%, nhóm nhà ở, điện nước, chất đốt và vật liệu xây dựng tăng 5,69%. Đây đều là các khoản chi tiêu thiết yếu, chiếm tỷ trọng lớn trong ngân sách hộ gia đình, làm “bào mòn” phần tăng thêm của thu nhập.

Tổng thể, thị trường lao động quý I/2026 cho thấy xu hướng phục hồi và chuyển dịch tích cực. Tuy nhiên, để cải thiện rõ nét chất lượng đời sống người lao động, cần tiếp tục thúc đẩy tạo việc làm bền vững, mở rộng khu vực chính thức, đồng thời kiểm soát tốt chi phí sinh hoạt thiết yếu.