Chuyển đổi trụ sở hành chính dôi dư sang cơ sở y tế: Tiếp cận từ mô hình chính quyền địa phương hai cấp

Trong bối cảnh Việt Nam triển khai mô hình tổ chức chính quyền địa phương hai cấp (cấp tỉnh và cấp xã), quá trình sắp xếp đơn vị hành chính đã làm phát sinh số lượng lớn trụ sở cơ quan hành chính dôi dư. Việc xử lý, khai thác và tái sử dụng hiệu quả các tài sản này trở thành một yêu cầu quan trọng trong quản trị tài sản công.

Bài viết phân tích bối cảnh chính sách, khung pháp lý và những thách thức trong việc chuyển đổi công năng trụ sở hành chính dôi dư, đặc biệt là các rào cản liên quan đến quy trình xử lý tài sản công và thủ tục đầu tư cải tạo công trình. Trên cơ sở đó, bài viết đánh giá giá trị kinh tế – xã hội của mô hình chuyển đổi trụ sở hành chính sang cơ sở y tế, coi đây là giải pháp vừa tiết kiệm chi phí đầu tư, vừa góp phần mở rộng năng lực hệ thống y tế và nâng cao khả năng tiếp cận dịch vụ khám chữa bệnh của người dân.

Đồng thời, bài viết đề xuất một số nhóm giải pháp nhằm hoàn thiện cơ chế pháp lý, tăng cường điều phối liên ngành, xây dựng tiêu chí đánh giá chuyển đổi công năng và ứng dụng công nghệ số trong quản lý tài sản công. Kết quả nghiên cứu cho thấy nếu được thiết kế với quy trình linh hoạt và cơ chế phối hợp hiệu quả, việc chuyển đổi công năng trụ sở hành chính dôi dư có thể trở thành công cụ quan trọng để nâng cao hiệu quả sử dụng tài sản công và phục vụ mục tiêu phát triển hệ thống dịch vụ công thiết yếu.

Từ khóa: mô hình chính quyền địa phương hai cấp; trụ sở hành chính dôi dư; sang cơ sở ý tế; tài sản công; chuyển đổi công năng; chính quyền địa phương hai cấp; cơ sở y tế công lập.

Abstract: In the context of Vietnam’s implementation of a two-tier local government model (provincial and commune levels), the administrative restructuring process has resulted in a considerable number of redundant public office buildings and state-owned properties. The effective management, allocation, and reuse of these public assets have therefore become an important issue in public asset governance. This paper analyzes the policy context, legal framework, and practical challenges related to the conversion of redundant administrative offices, particularly the institutional bottlenecks arising from the separation between public asset management procedures and public investment regulations for renovation and construction. Based on this analysis, the study evaluates the economic and social benefits of converting redundant administrative buildings into healthcare facilities. This model is considered a feasible solution that can reduce public investment costs, shorten project preparation time, and improve the accessibility of healthcare services for residents. The paper also proposes several policy recommendations, including improving the integration between public asset management and investment procedures, establishing a coordinated governance mechanism, developing evaluation criteria for conversion feasibility, and applying digital technologies in public asset management. The findings suggest that, if supported by a flexible legal framework and effective coordination mechanisms, the functional conversion of redundant administrative offices can become an important tool to enhance the efficiency of public asset utilization while contributing to the development of essential public service infrastructure, particularly healthcare services.

Keywords: public assets; redundant administrative buildings; functional conversion; two-tier local government; public healthcare facilities.

Đặt vấn đề

Chủ trương xây dựng chính quyền địa phương theo mô hình 02 cấp (cấp tỉnh và cấp xã/phường), loại bỏ cấp trung gian (cấp huyện), là một cải cách mang tính chiến lược nhằm tinh gọn bộ máy, giảm tầng nấc trung gian và nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước [1][2][3]. Theo lộ trình triển khai từ ngày 01/7/2025, mô hình này hướng tới mục tiêu giảm mạnh số lượng đơn vị hành chính cấp xã (ước tính khoảng 60–70%), quy hoạch còn 34 tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương; đồng thời đẩy mạnh chuyển đổi số, tăng cường phân quyền và nâng cao tính tự chủ cho cấp cơ sở. Việc tái cấu trúc tổ chức bộ máy được thực hiện trên cơ sở các quy định của Luật Tổ chức chính quyền địa phương và các nghị quyết của Quốc hội về sắp xếp đơn vị hành chính giai đoạn 2019 - 2025.

Bên cạnh những lợi ích về tổ chức và quản trị, quá trình chuyển đổi sang mô hình chính quyền địa phương 02 cấp tất yếu làm phát sinh khối lượng lớn tài sản công dôi dư [4][5]. Việc không còn cấp huyện và việc sáp nhập, giảm mạnh số lượng đơn vị hành chính cấp xã đồng nghĩa với việc nhiều trụ sở cơ quan hành chính, công trình phụ trợ và tài sản gắn liền với đất không còn nhu cầu sử dụng theo công năng ban đầu. Quy mô dôi dư này không mang tính cục bộ mà có tính hệ thống, diễn ra đồng thời trên phạm vi rộng, đặt ra thách thức đáng kể đối với công tác quản lý, điều chuyển và khai thác lại tài sản công.

Mô hình chính quyền hai cấp khiến một số trụ sở hành chính không còn sử dụng theo công năng ban đầu (ảnh: Minh Hạnh)

Tại các đô thị đặc biệt như Hà Nội, nơi mật độ đơn vị hành chính cao, quỹ đất hạn chế và nhu cầu phát triển hạ tầng xã hội lớn, vấn đề xử lý trụ sở dôi dư càng trở nên cấp thiết. Nếu không có phương án sử dụng kịp thời, các tài sản này có nguy cơ bị bỏ trống, xuống cấp, phát sinh chi phí bảo trì, bảo vệ và làm giảm giá trị tài sản công đã được đầu tư bằng ngân sách nhà nước. Dưới góc độ tài chính công, đây không chỉ là vấn đề quản lý hành chính mà là bài toán phân bổ nguồn lực và kiểm soát chi phí cơ hội trong sử dụng ngân sách.

Trong khi đó, hệ thống y tế công lập tại các đô thị lớn đang chịu áp lực quá tải cơ sở hạ tầng. Nhu cầu mở rộng quy mô giường bệnh, bổ sung không gian khám chữa bệnh và phát triển chuyên khoa ngày càng gia tăng trong bối cảnh dân số cơ học tăng nhanh và yêu cầu nâng cao chất lượng dịch vụ y tế. Phương án đầu tư xây dựng mới cơ sở y tế thường đòi hỏi nguồn vốn lớn, thời gian chuẩn bị đầu tư kéo dài và chịu sự điều chỉnh đồng thời của nhiều đạo luật chuyên ngành như Luật Đầu tư công, Luật Xây dựng và Luật Khám bệnh, chữa bệnh. Trong điều kiện nguồn lực ngân sách có hạn, việc mở rộng hạ tầng y tế bằng hình thức đầu tư mới gặp nhiều thách thức về tiến độ và khả năng cân đối vốn.

Trong bối cảnh đó, chuyển đổi công năng trụ sở hành chính dôi dư sang cơ sở y tế nổi lên như một giải pháp có tính khả thi cả về kinh tế và xã hội. Giải pháp này cho phép tận dụng hạ tầng sẵn có, rút ngắn thời gian đưa tài sản vào khai thác, giảm áp lực đầu tư mới và đồng thời hạn chế nguy cơ lãng phí tài sản công quy mô lớn. Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi không đơn thuần là thay đổi mục đích sử dụng mà liên quan đến hàng loạt vấn đề về thẩm quyền điều chuyển tài sản, quy hoạch sử dụng đất, tiêu chuẩn thiết kế cơ sở y tế và thủ tục đầu tư cải tạo công trình.

Thực tiễn cho thấy, việc xử lý tài sản công dôi dư vẫn còn tồn tại những điểm nghẽn về thể chế và quy trình. Sự phân tán thẩm quyền giữa các cơ quan quản lý chuyên ngành, sự chồng chéo giữa quy định về quản lý tài sản công và pháp luật về đầu tư xây dựng có thể làm kéo dài thời gian ra quyết định, khiến tài sản bị “đóng băng” trong thời gian dài và làm suy giảm giá trị khai thác. Điều này đặt ra yêu cầu phải tiếp cận vấn đề từ góc độ quản trị tài sản công theo hướng tối ưu hóa giá trị sử dụng, tăng cường phân cấp gắn với trách nhiệm giải trình và bảo đảm minh bạch trong quá trình khai thác lại tài sản.

Từ góc nhìn quản trị công hiện đại, tài sản công cần được coi là nguồn lực phát triển chứ không chỉ là đối tượng quản lý hành chính. Việc chuyển đổi công năng trụ sở hành chính dôi dư sang cơ sở y tế vì vậy không chỉ góp phần giải quyết bài toán hạ tầng y tế mà còn là thước đo năng lực quản trị tài sản công của chính quyền địa phương trong giai đoạn tái cấu trúc bộ máy. Trên cơ sở đó, bài viết tập trung phân tích khung pháp lý, thực trạng và những rào cản trong quá trình chuyển đổi công năng; đồng thời đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện quy trình tiếp nhận, cải tạo và đưa vào sử dụng tài sản công trong bối cảnh tổ chức chính quyền địa phương 02 cấp.

2. CƠ SỞ PHÁP LÝ VÀ KHUNG QUẢN LÝ TÀI SẢN CÔNG TRONG CHUYỂN ĐỔI CÔNG NĂNG

2.1. Khung pháp lý về quản lý, sử dụng và điều chuyển tài sản công

Việc quản lý, sử dụng và xử lý tài sản công hiện nay được điều chỉnh chủ yếu bởi Luật Quản lý, sử dụng tài sản công [6]. Theo quy định của Luật này, tài sản công bao gồm trụ sở làm việc, quyền sử dụng đất và các tài sản gắn liền với đất thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước đại diện chủ sở hữu và thống nhất quản lý.

Đối với tài sản công là trụ sở làm việc, khi không còn nhu cầu sử dụng do thay đổi tổ chức bộ máy, cơ quan, đơn vị có trách nhiệm lập phương án xử lý tài sản. Các hình thức xử lý bao gồm: điều chuyển, bán, thanh lý, chuyển mục đích sử dụng hoặc giao cho đơn vị khác quản lý, khai thác. Trong đó, điều chuyển giữa các cơ quan, đơn vị nhà nước được xem là giải pháp ưu tiên nhằm tiếp tục khai thác giá trị tài sản, hạn chế thất thoát, lãng phí.

Thẩm quyền quyết định điều chuyển tài sản công được phân cấp tùy theo giá trị và cấp quản lý. Đối với tài sản thuộc địa phương quản lý, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh là cơ quan quyết định hoặc phân cấp quyết định điều chuyển theo quy định. Tuy nhiên, trong thực tiễn, quá trình lập phương án, thẩm định và phê duyệt thường phải qua nhiều bước, bao gồm đánh giá hiện trạng tài sản, xác định nhu cầu sử dụng của đơn vị tiếp nhận và xin ý kiến các cơ quan chuyên môn về tài chính, xây dựng, quy hoạch.

Trong bối cảnh chuyển đổi công năng trụ sở hành chính sang cơ sở y tế, việc điều chuyển tài sản chỉ là bước đầu tiên. Sau khi hoàn tất thủ tục điều chuyển, đơn vị tiếp nhận vẫn phải thực hiện các bước tiếp theo để cải tạo, sửa chữa, đáp ứng tiêu chuẩn chuyên ngành y tế. Đây chính là điểm giao thoa giữa pháp luật về tài sản công và pháp luật về đầu tư, xây dựng.

2.2. Quan hệ giữa điều chuyển tài sản công và thủ tục đầu tư cải tạo

Khi trụ sở hành chính dôi dư được điều chuyển sang đơn vị y tế, nếu cần cải tạo, nâng cấp để phù hợp với công năng mới, việc thực hiện phải tuân thủ quy định của Luật Đầu tư công và Luật Xây dựng [7][8].

Theo quy định hiện hành, dự án cải tạo, sửa chữa công trình sử dụng vốn ngân sách nhà nước (trừ trường hợp sửa chữa nhỏ không làm thay đổi kết cấu chịu lực và công năng chính) thường phải thực hiện trình tự quyết định chủ trương đầu tư, lập dự án, thẩm định, phê duyệt và tổ chức lựa chọn nhà thầu. Đối với dự án nhóm B hoặc C, mặc dù thẩm quyền quyết định được phân cấp cho địa phương hoặc đơn vị chủ quản, nhưng quy trình vẫn bao gồm nhiều bước hành chính và kỹ thuật.

Vấn đề đặt ra là: việc điều chuyển tài sản công được thực hiện theo một trình tự riêng biệt, trong khi việc cải tạo, nâng cấp lại phải khởi động một chu trình đầu tư mới. Hai quy trình này tồn tại tương đối độc lập, thiếu cơ chế tích hợp, dẫn đến kéo dài thời gian từ khi có quyết định dôi dư đến khi tài sản được đưa vào sử dụng với công năng mới. Trong khoảng thời gian đó, tài sản có thể bị xuống cấp hoặc phát sinh chi phí bảo quản.

Ngoài ra, nếu việc chuyển đổi công năng làm thay đổi mục đích sử dụng đất hoặc yêu cầu điều chỉnh quy hoạch xây dựng, đơn vị tiếp nhận còn phải thực hiện thêm thủ tục theo pháp luật đất đai và quy hoạch đô thị. Điều này làm tăng mức độ phức tạp của quá trình chuyển đổi.

2.3. Những điểm chồng chéo và khoảng trống thể chế

Thực tiễn tại Hà Nội cho thấy việc xử lý trụ sở dôi dư sau sắp xếp đơn vị hành chính đòi hỏi sự phối hợp liên ngành giữa nhiều cơ quan chuyên môn [9]. Sở Tài chính giữ vai trò tham mưu về phương án xử lý, điều chuyển và thẩm định giá trị tài sản; Sở Xây dựng tham gia thẩm định hiện trạng công trình, đánh giá khả năng cải tạo và sự phù hợp với quy chuẩn kỹ thuật; Sở Y tế xác định nhu cầu chuyên môn, tiêu chuẩn cơ sở khám chữa bệnh và đề xuất phương án bố trí công năng. Ngoài ra, trong trường hợp cần điều chỉnh quy hoạch hoặc mục đích sử dụng đất, còn phải có ý kiến của cơ quan quản lý đất đai và quy hoạch.

Sự tham gia của nhiều cơ quan là cần thiết để bảo đảm tính chặt chẽ, song cũng làm tăng nguy cơ kéo dài thời gian xử lý nếu thiếu cơ chế điều phối thống nhất. Trên thực tế, hồ sơ chuyển đổi công năng thường phải qua nhiều vòng xin ý kiến, bổ sung tài liệu, điều chỉnh phương án kỹ thuật. Trong khoảng thời gian đó, tài sản có thể bị bỏ trống, xuống cấp hoặc phát sinh chi phí bảo quản, làm giảm hiệu quả sử dụng nguồn lực công.

Một điểm đáng lưu ý là pháp luật hiện hành chưa thiết kế cơ chế rút gọn riêng cho trường hợp chuyển đổi công năng trong phạm vi các dịch vụ công thiết yếu. Mặc dù bản chất của việc cải tạo trụ sở hành chính thành cơ sở y tế là tái sử dụng tài sản đã đầu tư bằng ngân sách, quy trình pháp lý lại gần tương đương với một dự án đầu tư mới. Điều này đặt ra yêu cầu nghiên cứu hoàn thiện thể chế theo hướng phân loại rõ mức độ cải tạo, áp dụng thủ tục phù hợp với quy mô và tính chất công trình, đồng thời bảo đảm kiểm soát chặt chẽ nhưng không làm chậm quá trình đưa tài sản vào sử dụng.

Tổng thể cho thấy, khung pháp lý về tài sản công và đầu tư xây dựng đã tạo nền tảng cho việc xử lý trụ sở dôi dư, song cơ chế phối hợp và tích hợp giữa các luật chuyên ngành vẫn còn hạn chế. Trong bối cảnh tổ chức chính quyền địa phương 02 cấp làm phát sinh khối lượng tài sản dôi dư lớn, yêu cầu đặt ra không chỉ là tuân thủ pháp luật mà còn là thiết kế quy trình đủ linh hoạt để bảo đảm hiệu quả, đúng với tinh thần chỉ đạo ưu tiên sử dụng cho mục đích y tế và các dịch vụ công thiết yếu.

3. Giá trị kinh tế – xã hội của mô hình chuyển đổi công năng trụ sở hành chính thành cơ sở y tế

Trong bối cảnh tổ chức chính quyền địa phương 02 cấp làm phát sinh khối lượng lớn trụ sở hành chính dôi dư, việc lựa chọn phương án xử lý không chỉ là vấn đề thủ tục hành chính mà là quyết định phân bổ nguồn lực công. Xét trên các phương diện kinh tế, xã hội và quản trị, chuyển đổi công năng sang cơ sở y tế là một mô hình có nhiều ưu thế đáng phân tích.

Hiện trạng quá tải tại các cơ sở y tế tại các thành phố lớn (Ảnh: Internet)

Trước hết, về mặt kinh tế, việc tận dụng trụ sở sẵn có giúp tiết kiệm đáng kể chi phí đầu tư xây dựng mới. Một dự án xây dựng bệnh viện hoặc cơ sở khám chữa bệnh mới thường bao gồm chi phí giải phóng mặt bằng, xây dựng hạ tầng kỹ thuật, đầu tư hệ thống điện nước, phòng cháy chữa cháy và trang thiết bị. Trong khi đó, trụ sở hành chính cấp quận, huyện phần lớn đã được đầu tư đồng bộ về kết cấu, hệ thống kỹ thuật cơ bản và hạ tầng giao thông kết nối. Việc cải tạo để phù hợp với công năng y tế, nếu được thiết kế hợp lý, có thể chỉ chiếm một phần chi phí so với phương án xây dựng mới trên quỹ đất khác.

Thứ hai, về thời gian triển khai, chuyển đổi công năng có thể rút ngắn đáng kể chu kỳ chuẩn bị đầu tư. Quá trình lựa chọn địa điểm, lập quy hoạch chi tiết và thực hiện các thủ tục đất đai cho dự án mới thường kéo dài nhiều năm. Trong khi đó, trụ sở dôi dư đã có hồ sơ pháp lý rõ ràng về đất đai và quyền sở hữu, giúp giảm bớt các bước tiền khả thi. Trong bối cảnh nhu cầu mở rộng cơ sở y tế mang tính cấp bách, yếu tố thời gian là một lợi ích quan trọng.

Thứ ba, xét về hiệu quả xã hội, chuyển đổi công năng trụ sở hành chính sang cơ sở y tế góp phần nâng cao khả năng tiếp cận dịch vụ khám chữa bệnh của người dân. Các trụ sở cấp quận, huyện thường nằm ở vị trí trung tâm, thuận lợi về giao thông và gần khu dân cư. Việc bố trí cơ sở y tế tại các vị trí này giúp giảm chi phí đi lại, đặc biệt đối với nhóm người cao tuổi và người có thu nhập thấp. Đồng thời, mô hình này phù hợp với định hướng tăng cường y tế cơ sở và giảm tải cho bệnh viện tuyến trên.

Thứ tư, dưới góc độ quản trị công, mô hình chuyển đổi thể hiện tư duy sử dụng tài sản công theo vòng đời. Thay vì coi tài sản hết công năng hành chính là “tài sản dư thừa”, cách tiếp cận này coi đó là nguồn lực có thể tái cấu trúc để tạo ra giá trị công mới. Việc đánh giá hiệu quả không chỉ dừng ở chi phí cải tạo ban đầu mà cần tính đến giá trị sử dụng dài hạn, khả năng khai thác ổn định và lợi ích xã hội mà cơ sở y tế mang lại trong nhiều năm.

Tuy nhiên, mô hình này cũng đặt ra những thách thức nhất định. Không phải mọi trụ sở hành chính đều phù hợp để chuyển đổi sang cơ sở y tế. Các yêu cầu về kiểm soát nhiễm khuẩn, luồng di chuyển bệnh nhân, tiêu chuẩn phòng mổ, phòng xét nghiệm và hệ thống xử lý chất thải y tế có thể đòi hỏi cải tạo sâu, thậm chí thay đổi kết cấu công trình [10]. Nếu chi phí cải tạo vượt quá ngưỡng hợp lý so với xây dựng mới, hiệu quả kinh tế có thể không còn rõ ràng.

Ngoài ra, yếu tố quy hoạch cũng cần được xem xét. Việc chuyển đổi công năng phải phù hợp với quy hoạch sử dụng đất và quy hoạch mạng lưới cơ sở y tế trên địa bàn. Nếu không gắn với quy hoạch tổng thể, việc tận dụng trụ sở dôi dư có thể dẫn đến phân bổ nguồn lực thiếu cân đối giữa các khu vực.

Từ các phân tích trên có thể rút ra rằng, chuyển đổi công năng trụ sở hành chính dôi dư sang cơ sở y tế là mô hình có tiềm năng lớn về tiết kiệm ngân sách, rút ngắn thời gian đầu tư và gia tăng giá trị xã hội. Tuy nhiên, hiệu quả thực sự phụ thuộc vào việc lựa chọn đúng công trình phù hợp, thiết kế phương án cải tạo tối ưu và bảo đảm sự phối hợp đồng bộ giữa các cơ quan quản lý.

Do đó, cần thiết phải xây dựng một mô hình đánh giá trước khi quyết định chuyển đổi, dựa trên các tiêu chí như: mức độ phù hợp kết cấu công trình; chi phí cải tạo so với chi phí xây dựng mới; sự phù hợp với quy hoạch; nhu cầu thực tế về dịch vụ y tế tại khu vực; và khả năng vận hành lâu dài. Việc thiết lập bộ tiêu chí đánh giá này sẽ giúp quá trình ra quyết định mang tính khách quan, hạn chế rủi ro đầu tư kém hiệu quả.

4. Giải pháp hoàn thiện cơ chế chuyển đổi công năng trụ sở hành chính dôi dư

Từ phân tích khung pháp lý và mô hình chuyển đổi công năng nêu trên, có thể thấy yêu cầu đặt ra không chỉ là xử lý tài sản dôi dư theo từng trường hợp riêng lẻ mà cần thiết kế cơ chế đủ linh hoạt và đồng bộ để đáp ứng quy mô xử lý lớn trong bối cảnh tổ chức chính quyền địa phương 02 cấp. Trên cơ sở đó, bài viết đề xuất một số nhóm giải pháp sau:

Thứ nhất, hoàn thiện cơ chế tích hợp giữa xử lý tài sản công và thủ tục đầu tư cải tạo. Cần nghiên cứu xây dựng cơ chế rút gọn đối với trường hợp chuyển đổi công năng trụ sở hành chính sang cơ sở y tế trong cùng nhóm dịch vụ công thiết yếu. Khi tài sản đã có đầy đủ hồ sơ pháp lý và không phát sinh thay đổi lớn về quy hoạch đất đai, có thể cho phép lồng ghép bước phê duyệt phương án xử lý tài sản với bước quyết định chủ trương đầu tư cải tạo, thay vì thực hiện tuần tự hai quy trình độc lập. Việc tích hợp này vẫn phải bảo đảm nguyên tắc kiểm soát ngân sách nhưng cần rút ngắn thời gian hành chính và giảm trùng lặp hồ sơ.

Thứ hai, thiết lập cơ chế điều phối một đầu mối tại địa phương.Thực tiễn cho thấy quá trình chuyển đổi công năng liên quan đến nhiều cơ quan chuyên môn. Do đó, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, thành phố nên giao một cơ quan chủ trì (ví dụ cơ quan tài chính) làm đầu mối tổng hợp, điều phối và theo dõi tiến độ xử lý tài sản dôi dư. Cơ quan này chịu trách nhiệm phối hợp với cơ quan xây dựng, y tế và các đơn vị liên quan để thống nhất phương án ngay từ giai đoạn đầu, hạn chế tình trạng hồ sơ phải điều chỉnh nhiều lần. Cơ chế “một đầu mối – một quy trình” sẽ tăng tính minh bạch và trách nhiệm giải trình.

Thứ ba, xây dựng bộ tiêu chí đánh giá trước khi quyết định chuyển đổi công năng. Để bảo đảm hiệu quả kinh tế – xã hội, cần ban hành bộ tiêu chí đánh giá tính khả thi của phương án chuyển đổi, bao gồm: (i) mức độ phù hợp về kết cấu và hạ tầng kỹ thuật; (ii) chi phí cải tạo so với chi phí xây dựng mới; (iii) sự phù hợp với quy hoạch sử dụng đất và mạng lưới y tế; (iv) nhu cầu khám chữa bệnh tại khu vực; (v) khả năng vận hành ổn định trong dài hạn. Việc áp dụng bộ tiêu chí thống nhất giúp tránh quyết định mang tính cảm tính hoặc chạy theo tiến độ xử lý tài sản mà bỏ qua hiệu quả lâu dài.

Thứ tư, tăng cường phân cấp gắn với kiểm soát hậu kiểm. Trong bối cảnh số lượng tài sản dôi dư lớn, việc tập trung thẩm quyền quyết định ở cấp cao có thể làm quá tải hệ thống phê duyệt. Do đó, cần mở rộng phân cấp cho địa phương hoặc đơn vị sự nghiệp công lập đối với các dự án cải tạo có quy mô nhỏ và trung bình, đồng thời tăng cường cơ chế kiểm tra, giám sát và kiểm toán sau khi đưa công trình vào sử dụng. Cách tiếp cận này phù hợp với tinh thần phân quyền trong tổ chức chính quyền địa phương 02 cấp, vừa bảo đảm tính linh hoạt, vừa giữ được kỷ luật tài chính.

Thứ năm, ứng dụng công nghệ số trong quản lý và theo dõi tài sản dôi dư. Cần xây dựng cơ sở dữ liệu tập trung về nhà, đất dôi dư sau sắp xếp đơn vị hành chính, cập nhật đầy đủ thông tin về hiện trạng, giá trị, phương án xử lý và tiến độ thực hiện. Việc công khai dữ liệu ở mức độ phù hợp sẽ tăng tính minh bạch, tạo điều kiện giám sát xã hội và hỗ trợ quá trình ra quyết định dựa trên thông tin đầy đủ.

Thứ sáu, bảo đảm sự phù hợp với định hướng ưu tiên sử dụng cho mục đích công. Việc chuyển đổi công năng trụ sở hành chính dôi dư sang cơ sở y tế cần được đặt trong tổng thể định hướng ưu tiên sử dụng tài sản công cho mục đích y tế, giáo dục, văn hóa và các dịch vụ công cộng khác theo tinh thần chỉ đạo tại Công điện số 213/CĐ-TTg [11]. Công điện yêu cầu đẩy nhanh tiến độ sắp xếp, bố trí, xử lý nhà, đất sau khi sắp xếp tổ chức bộ máy và ưu tiên bố trí cho các mục đích phục vụ lợi ích công cộng, bảo đảm hiệu quả, phù hợp quy hoạch và đúng quy định pháp luật.

Đồng thời, định hướng này cần được gắn với mục tiêu phát triển hệ thống y tế theo Nghị quyết số 72-NQ/TW [12] về công tác chăm sóc, bảo vệ và nâng cao sức khỏe nhân dân trong tình hình mới. Nghị quyết nhấn mạnh yêu cầu củng cố y tế cơ sở, nâng cao năng lực hệ thống khám chữa bệnh và bảo đảm mọi người dân được tiếp cận dịch vụ y tế chất lượng. Trong bối cảnh đó, việc ưu tiên sử dụng trụ sở dôi dư cho mục đích y tế không chỉ là giải pháp xử lý tài sản mà còn là phương thức cụ thể hóa chiến lược phát triển y tế quốc gia.

Kết luận

Khi việc xử lý tài sản công được gắn chặt với mục tiêu chăm sóc sức khỏe nhân dân, quá trình tái cấu trúc bộ máy hành chính sẽ đồng thời tạo ra giá trị công mới, góp phần nâng cao chất lượng dịch vụ công và củng cố niềm tin của xã hội đối với hiệu quả quản trị nhà nước.

Việc chuyển đổi công năng trụ sở hành chính dôi dư sang cơ sở y tế không chỉ là giải pháp xử lý tài sản công mà còn là cơ hội tái cấu trúc nguồn lực phục vụ phát triển hệ thống dịch vụ công. Trong bối cảnh tổ chức chính quyền địa phương hai cấp, nếu được thiết kế với cơ chế pháp lý linh hoạt và quy trình điều phối hiệu quả, mô hình này có thể trở thành một công cụ quan trọng nhằm nâng cao hiệu quả quản trị tài sản công, đồng thời góp phần mở rộng khả năng tiếp cận dịch vụ y tế cho người dân.

Tài liệu tham khảo:

[1] Ủy ban Thường vụ Quốc hội (2025), Nghị quyết số 76/2025/UBTVQH15 ngày 14/4/2025 về việc sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh và cấp xã giai đoạn 2023–2030.

[2] Chính phủ (2025), Nghị quyết số 74/NQ-CP ngày 07/4/2025 về kế hoạch triển khai thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính các cấp.

[3] Thủ tướng Chính phủ (2025), Quyết định số 758/QĐ-TTg ngày 14/4/2025 về việc ban hành kế hoạch triển khai thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính các cấp.

[4] Bộ Tài chính (2025), Công văn số 4891/BTC-QLCS ngày 15/4/2025 về hướng dẫn xử lý nhà, đất sau sắp xếp đơn vị hành chính.

[5] Ban Chỉ đạo sắp xếp đơn vị hành chính (2025), Công văn số 03/CV-BCĐ ngày 15/4/2025 về triển khai xử lý tài sản công sau sắp xếp đơn vị hành chính.

[6] Quốc hội (2017), Luật Quản lý, sử dụng tài sản công, Luật số 15/2017/QH14.

[7] Quốc hội (2019), Luật Đầu tư công, Luật số 39/2019/QH14.

[8] Quốc hội (2014), Luật Xây dựng, Luật số 50/2014/QH13; sửa đổi, bổ sung năm 2020.

[9] Ủy ban nhân dân Thành phố Hà Nội (2025), Hướng dẫn số 02/HD-UBND ngày 17/4/2025 về xử lý trụ sở, nhà đất dôi dư sau sắp xếp đơn vị hành chính.Quốc hội (2023), Luật Khám bệnh, chữa bệnh, Luật số 15/2023/QH15.

[10] Quốc hội (2023), Luật Khám bệnh, chữa bệnh, Luật số 15/2023/QH15.

[11] Thủ tướng Chính phủ (2025), Công điện số 213/CĐ-TTg về việc đẩy nhanh tiến độ sắp xếp, bố trí, xử lý nhà, đất sau khi sắp xếp tổ chức bộ máy.

[12] Ban Chấp hành Trung ương (2023), Nghị quyết số 72-NQ/TW về công tác chăm sóc, bảo vệ và nâng cao sức khỏe nhân dân trong tình hình mới.