Chính quyền hai cấp TP. Hồ Chí Minh: Hiệu quả bước đầu, thách thức song hành

Tại cuộc họp báo thông tin về các vấn đề kinh tế - xã hội trên địa bàn TP. Hồ Chí Minh, diễn ra chiều nay, 21/8/2025, Phó Giám đốc Sở Nội vụ Thành phố Phạm Thành Nhân cho biết, lãnh đạo UBND Thành phố luôn thể hiện tinh thần quyết tâm, chủ động thực hiện việc sắp xếp đơn vị hành chính của TP. Hồ Chí Minh theo chủ trương của Trung ương, Thành ủy, Đảng ủy. Đến nay, việc thực hiện sắp xếp cơ bản đảm bảo tiến độ theo yêu cầu; Thành phố sẽ tiếp tục thực hiện sắp xếp các cơ quan, đơn vị phù hợp với thực tiễn TP. Hồ Chí Minh (mới).

Phó Giám đốc Sở Nội vụ Thành phố Phạm Thành Nhân cung cấp thông tin đến báo chí.

Một trong những kết quả rõ rệt là việc kiện toàn bộ máy, bố trí cán bộ công chức tại các cơ quan, đơn vị. Từ ngày 1/7/2025, UBND các phường, xã, đặc khu thuộc TP. Hồ Chí Minh (mới) chính thức đi vào hoạt động. Hiện tại, bộ máy gồm hơn 16.000 cán bộ, công chức và 6.532 người hoạt động không chuyên trách ở cấp xã, được phân bổ từ các địa phương cũ gồm TP. Hồ Chí Minh, Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu. Đây là bước quan trọng để đảm bảo tính liên tục trong hoạt động quản lý, phục vụ người dân.

Về cơ sở hạ tầng, trụ sở làm việc của các đơn vị hành chính mới đã được rà soát và sắp xếp lại, phù hợp với quy mô tổ chức. Các lĩnh vực quản lý kinh tế, văn hóa – xã hội, đất đai, tài nguyên môi trường, quốc phòng – an ninh cơ bản duy trì ổn định, không để xảy ra gián đoạn. Hoạt động tiếp nhận và giải quyết thủ tục hành chính (TTHC) được triển khai đồng bộ, giúp duy trì sự thông suốt trong giao dịch của người dân, doanh nghiệp.

Đáng chú ý, công tác sắp xếp cơ quan hành chính, sự nghiệp công lập đã đạt kết quả nổi bật. Sau hợp nhất, UBND TP. Hồ Chí Minh (mới) hiện có 15 cơ quan chuyên môn (giảm 65,12% so với trước), 3 cơ quan hành chính khác (giảm 50%) và tiếp nhận nguyên trạng 58 đơn vị sự nghiệp công lập. Thành phố cũng đã khởi động giai đoạn II của Đề án tổng thể, hướng đến sắp xếp thêm các đơn vị sự nghiệp công lập theo ngành, lĩnh vực để tinh gọn bộ máy, tăng hiệu quả hoạt động.

Về cải cách hành chính, UBND Thành phố đã thành lập Trung tâm Phục vụ hành chính công cấp tỉnh, đồng thời triển khai mô hình hành chính phi địa giới. Từ ngày 17/7/2025, 1.336 thủ tục hành chính thuộc thẩm quyền các sở, ngành và cấp xã đã được cấu hình trên hệ thống phần mềm, cho phép người dân thực hiện dịch vụ công không phụ thuộc vào địa giới hành chính. Đây là bước tiến quan trọng trong quá trình xây dựng chính quyền điện tử và đô thị thông minh.

Quang cảnh buổi họp báo

Tính đến ngày 31/7/2025, TP. Hồ Chí Minh đã tiếp nhận gần 367.000 hồ sơ TTHC, trong đó hơn 144.000 hồ sơ trực tuyến. Mức độ hài lòng của người dân, doanh nghiệp đạt 95,56% – một con số cho thấy hiệu quả bước đầu của mô hình chính quyền hai cấp trong cải cách hành chính.

Ngoài ra, công tác tập huấn, đào tạo cán bộ cũng được chú trọng. Ngày 27/7/2025, Thành phố đã tổ chức hội nghị trực tuyến cho hơn 1.300 cán bộ từ cấp tỉnh đến xã, nhằm tháo gỡ khó khăn trong triển khai thủ tục hành chính, đồng thời nâng cao kỹ năng quản lý và phục vụ.

Khối lượng công việc quá tải, công chức “gánh” 4–9 nhóm nhiệm vụ

Tuy nhiên, bên cạnh các kết quả tích cực, thực tiễn triển khai mô hình chính quyền hai cấp cũng bộc lộ nhiều thách thức.

Về vấn đề này ông Nhân cũng cho rằng, trước hết, khối lượng công việc tại cấp xã tăng mạnh cả về chiều rộng và chiều sâu. Các phòng chuyên môn phải bao quát nhiều lĩnh vực: kinh tế, văn hóa, xã hội, đô thị, tài nguyên môi trường, an sinh xã hội, giải quyết TTHC cho người dân và doanh nghiệp… Trong khi đó, theo quy định tại Nghị định 150/2025/NĐ-CP, mỗi phòng chỉ có 1 Trưởng phòng và 1 Phó Trưởng phòng, cùng bình quân 5 – 7 công chức. Với cơ cấu này, mỗi công chức phải phụ trách 4 – 9 nhóm nhiệm vụ khác nhau, khối lượng lớn và phức tạp, dẫn đến tình trạng quá tải công việc, khó đảm bảo chất lượng và tiến độ xử lý.

Một vấn đề khác là hạn chế trong công tác lãnh đạo, điều hành. Với số lượng lãnh đạo ít (chỉ 2 người/phòng), khi Trưởng phòng vắng mặt, Phó Trưởng phòng vừa phải chỉ đạo chung, vừa trực tiếp tham mưu chuyên môn, tham gia các cuộc họp, hội nghị. Điều này khiến hiệu quả quản lý bị ảnh hưởng, làm giảm chất lượng công tác tham mưu và triển khai nhiệm vụ.

Khối lượng công việc tại cấp xã tăng mạnh cả về chiều rộng và chiều sâu.

Ngoài ra, sau khi UBND cấp huyện chấm dứt hoạt động từ ngày 1/7/2025, các đội quản lý trật tự đô thị không còn duy trì, dẫn đến khoảng trống trong kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm xây dựng, trật tự đô thị. Trong bối cảnh tốc độ đô thị hóa tại TP. Hồ Chí Minh (mới) diễn ra nhanh, nhiều khu công nghiệp, dự án nhà ở đồng loạt triển khai, sự thiếu hụt lực lượng chuyên trách đã tạo ra áp lực lớn trong công tác quản lý đô thị.

Một vướng mắc khác là vấn đề biên chế cho lực lượng Ban Chỉ huy quân sự cấp xã. Theo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 11 Luật về quân sự, quốc phòng, các chức danh Chỉ huy trưởng, Phó Chỉ huy trưởng và Trợ lý tại cấp xã được công nhận là công chức. Tuy nhiên, hiện nay chưa xác định rõ số lượng này thuộc biên chế khối nào để phân bổ. Mặt khác, với chỉ 3 công chức quân sự ở cấp xã, việc đảm bảo nhiệm vụ an ninh – quốc phòng trong bối cảnh dân số đông và diện tích rộng lớn sau sáp nhập là một thách thức lớn.

Ngoài ra, việc đào tạo, bồi dưỡng cán bộ trong khi vẫn phải đảm nhận công việc thường ngày cũng gây khó khăn. Công chức vừa phải tham gia tập huấn, vừa phải hoàn thành khối lượng công việc lớn, dẫn đến nguy cơ giảm sút chất lượng ở cả hai nhiệm vụ.

Chính quyền hai cấp tại TP. Hồ Chí Minh bước vào giai đoạn II

Để nâng cao hiệu quả mô hình chính quyền hai cấp, UBND TP. Hồ Chí Minh đang tiếp tục triển khai giai đoạn II của Đề án sắp xếp cơ quan, đơn vị; đồng thời nghiên cứu cơ chế phân cấp, ủy quyền phù hợp để tăng tính chủ động cho các sở, ngành và địa phương.

Bên cạnh đó, cần có chính sách bổ sung nhân lực chuyên môn cho cấp xã, nhất là các lĩnh vực đô thị, xây dựng, an ninh – quốc phòng. Việc đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, triển khai dịch vụ công trực tuyến mức độ cao hơn cũng sẽ góp phần giảm tải khối lượng công việc trực tiếp cho đội ngũ công chức.

Mô hình chính quyền địa phương hai cấp tại TP. Hồ Chí Minh (mới) là bước đi đột phá, phù hợp với xu thế tinh gọn bộ máy, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý. Tuy còn nhiều khó khăn, nhưng với quyết tâm chính trị của lãnh đạo Thành phố, cùng sự đồng thuận của đội ngũ cán bộ và người dân, mô hình này hứa hẹn sẽ phát huy hiệu quả, góp phần xây dựng một chính quyền hiện đại, phục vụ tốt hơn cho sự phát triển kinh tế - xã hội của đô thị đặc biệt.