Cùng với sự phát triển mạnh mẽ của chuyển đổi số và các nền tảng trực tuyến, tình trạng lừa đảo trên không gian mạng đang diễn biến ngày càng phức tạp với nhiều thủ đoạn tinh vi, đánh trúng tâm lý chủ quan, thiếu kiểm chứng của người dân.
Theo ghi nhận từ lực lượng chức năng, một trong những hình thức phổ biến hiện nay là giả danh cơ quan nhà nước để yêu cầu người dân cập nhật thông tin cá nhân hoặc cài đặt ứng dụng giả mạo.
Các đối tượng thường gọi điện, nhắn tin qua mạng xã hội, tự xưng là cán bộ quản lý hộ tịch, công an khu vực hoặc đại diện cơ quan chức năng. Chúng viện dẫn các quy định mới liên quan đến cư trú, định danh điện tử, dữ liệu dân cư… để yêu cầu người dân bổ sung thông tin. Trong nhiều trường hợp, đối tượng đã nắm trước một phần dữ liệu cá nhân nhằm tạo lòng tin.
Sau khi tiếp cận được nạn nhân, các đối tượng gửi đường link hoặc hướng dẫn cài đặt ứng dụng chứa mã độc. Khi chiếm quyền điều khiển điện thoại, chúng tiếp tục yêu cầu cung cấp mã OTP, dữ liệu sinh trắc học hoặc thông tin tài khoản ngân hàng để thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản.
 |
Không chỉ dừng lại ở đó, thủ đoạn giả danh nhân viên điện lực, cấp nước, internet, truyền hình cáp cũng tiếp tục xuất hiện với tần suất cao. Các đối tượng thông báo người dân đang nợ cước, yêu cầu chuyển khoản gấp để tránh bị cắt dịch vụ.
Nếu nạn nhân cho biết đã thanh toán, chúng tiếp tục hướng dẫn truy cập đường link hoặc cài đặt ứng dụng “quản lý hợp đồng”, thực chất là phần mềm giả mạo nhằm đánh cắp thông tin và kiểm soát thiết bị từ xa.
Trong lĩnh vực đầu tư tài chính trực tuyến, nhiều người dân cũng trở thành mục tiêu của các sàn chứng khoán, tiền ảo hoặc mô hình đa cấp trá hình với cam kết lợi nhuận cao, rủi ro thấp.
Ban đầu, các đối tượng thường tạo niềm tin bằng cách cho nạn nhân rút thử một khoản lợi nhuận nhỏ. Tuy nhiên, khi số tiền đầu tư tăng lên, tài khoản sẽ bị khóa hoặc phát sinh hàng loạt yêu cầu nộp thêm tiền để “xác minh tài chính”, “đóng thuế”, “mở khóa giao dịch”, trước khi các đối tượng cắt liên lạc hoặc đánh sập hệ thống.
Một chiêu thức khác đang gia tăng là giả danh cơ sở giáo dục để thông báo hoàn trả học phí, cấp học bổng, tuyển sinh du học hoặc trại hè quốc tế. Các đối tượng lập website, fanpage giả mạo trường học nhằm dụ phụ huynh và học sinh truy cập đường dẫn độc hại, cung cấp thông tin tài khoản hoặc chuyển tiền “giữ chỗ”, “chứng minh tài chính”.
Trong hoạt động mua bán trực tuyến, tình trạng giả danh shipper cũng tiếp tục diễn biến phức tạp. Đối tượng mạo danh nhân viên giao hàng của các sàn thương mại điện tử, gọi điện thông báo có đơn hàng và yêu cầu chuyển khoản thanh toán hoặc phí vận chuyển.
Sau khi người dân chuyển tiền, chúng tiếp tục viện lý do sai nội dung, chưa nhận được giao dịch hoặc gửi đường link “xác nhận đơn hàng” để tiếp tục dẫn dụ nạn nhân cung cấp thông tin tài khoản ngân hàng.
Ngoài các hình thức trên, nhiều thủ đoạn khác cũng được ghi nhận như giả danh cơ quan chức năng hỗ trợ lấy lại tiền bị lừa; giả danh bệnh viện, trường học thông báo người thân gặp tai nạn; giả danh ngân hàng hỗ trợ nâng hạn mức tín dụng; hoặc lừa đảo tình cảm để dẫn dụ đầu tư tài chính, đánh bạc trực tuyến rồi tống tiền bằng hình ảnh nhạy cảm.
Trao đổi với phóng viên, đại diện Phòng An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao, Công an tỉnh Thái Nguyên khuyến cáo người dân cần đặc biệt cảnh giác với các cuộc gọi, tin nhắn từ số lạ; tuyệt đối không cung cấp thông tin cá nhân, mã OTP, số tài khoản ngân hàng hoặc dữ liệu xác thực cho bất kỳ ai khi chưa xác minh rõ danh tính.
Người dân cũng không truy cập các website, đường link hoặc cài đặt ứng dụng không rõ nguồn gốc; không mở tệp đính kèm từ người gửi lạ; không làm theo hướng dẫn cài phần mềm từ các cuộc gọi qua điện thoại hay mạng xã hội.
Đối với các cuộc gọi tự xưng là công an, viện kiểm sát, tòa án, ngân hàng hoặc cơ quan nhà nước yêu cầu chuyển tiền để “phục vụ điều tra”, cơ quan chức năng khẳng định đây đều là dấu hiệu lừa đảo. Các cơ quan nhà nước không làm việc, điều tra hoặc yêu cầu chuyển tiền qua điện thoại, mạng xã hội.
Khi nhận được tin nhắn vay tiền từ người thân qua mạng xã hội, người dân cần gọi điện trực tiếp hoặc gặp mặt để xác minh. Đồng thời, cần tỉnh táo trước các lời mời đầu tư “siêu lợi nhuận”, việc nhẹ lương cao hoặc cơ hội kiếm tiền dễ dàng trên mạng.
Theo lực lượng chức năng, việc mua bán, cho thuê hoặc cho mượn căn cước công dân, tài khoản ngân hàng, thẻ tín dụng cũng tiềm ẩn nguy cơ rất lớn khi có thể bị lợi dụng để phục vụ hoạt động phạm tội.
Trong trường hợp đã nhấp vào đường link nghi vấn, cài ứng dụng lạ hoặc có dấu hiệu bị chiếm quyền điều khiển thiết bị, người dân cần nhanh chóng liên hệ ngân hàng để khóa tài khoản, đồng thời trình báo cơ quan công an gần nhất để được hỗ trợ kịp thời.
Trong bối cảnh chuyển đổi số ngày càng sâu rộng, phòng chống tội phạm công nghệ cao không chỉ là nhiệm vụ của lực lượng chức năng mà đòi hỏi sự tham gia của toàn xã hội. Bên cạnh việc tăng cường đấu tranh, xử lý vi phạm, các tổ chức tín dụng, doanh nghiệp viễn thông và nền tảng trực tuyến cũng cần nâng cao năng lực cảnh báo, xác thực giao dịch và phối hợp chặt chẽ với cơ quan chức năng nhằm bảo đảm an toàn cho người dùng trên môi trường số.
