Cài Windows, Office lậu: Công an khởi tố vụ án đầu tiên trên cả nước

Lời cảnh báo cho các đơn vị cung cấp máy tính và phần mềm lậu

Ngày 11/6, Công an tỉnh Phú Thọ cho biết Cơ quan cảnh sát điều tra Công an tỉnh đã ra quyết định khởi tố vụ án hình sự về tội xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan theo điều 225 Bộ luật Hình sự.

Cơ quan chức năng tổ chức khám xét khẩn cấp 5 địa điểm tại Hà Nội, Phú Thọ là các công ty cung cấp máy tính và cài đặt phần mềm.

Theo Công an tỉnh Phú Thọ, qua công tác điều tra, nắm tình hình trên địa bàn, Phòng Cảnh sát kinh tế Công an tỉnh phát hiện Công ty TNHH Thương mại và Dịch vụ Sông Lam (phường Nông Trang, tỉnh Phú Thọ) do Nguyễn Thị Thanh Huyền (45 tuổi, giám đốc công ty) đã cung cấp 81 máy tính cho nhiều doanh nghiệp (DN), đơn vị trên địa bàn tỉnh Phú Thọ.

Khám xét khẩn cấp nơi ở và nơi làm việc của Nguyễn Thị Thanh Huyền, Giám đốc Công ty TNHH Thương mại và Dịch vụ Sông Lam.

Công an đã xác định các máy tính trên được cài đặt sẵn hệ điều hành Windows và phần mềm Microsoft Office có dấu hiệu sử dụng các công cụ kích hoạt bản quyền trái phép như crack, key lậu, activator nhằm vô hiệu hóa cơ chế bảo vệ bản quyền của nhà sản xuất để sử dụng trái phép.

Mở rộng kiểm tra, xác minh tại một cơ sở giáo dục trên địa bàn, công an tiếp tục phát hiện thêm 350 máy tính do nhà trường quản lý, sử dụng có dấu hiệu sử dụng phần mềm được kích hoạt bằng phương thức không hợp pháp.

Toàn bộ số máy tính này được cung cấp bởi Công ty TNHH Hệ thống thông tin ATHENA Việt Nam và Công ty TNHH Giải pháp công nghệ Tek-Solution (cùng ở Hà Nội).

Cơ quan điều tra thi hành lệnh khám xét khẩn cấp nơi làm việc đối với Khuất Tiến Minh (36 tuổi, Giám đốc Công ty TNHH MTV Giải pháp công nghệ Tek-Solution tại phường Hà Đông, TP Hà Nội).

Tiếp tục mở rộng điều tra vụ án, cơ quan công an tiếp tục khám xét khẩn cấp nơi làm việc, lắp ráp máy tính của Công ty cổ phần Truyền thông và Máy tính Thánh Gióng (Công ty máy tính Thánh Gióng) do ông Lại Hoàng Dương (51 tuổi, ở Hà Nội) làm Chủ tịch HĐQT kiêm người đại diện pháp luật.

Theo công an, đây là đơn vị cung cấp máy tính và phần mềm có dấu hiệu sử dụng các công cụ kích hoạt bản quyền trái phép, nhằm vô hiệu hóa cơ chế bảo vệ bản quyền của nhà sản xuất để sử dụng trái phép cho Công ty TNHH Hệ thống thông tin ATHENA Việt Nam và Công ty TNHH Giải pháp công nghệ Tek-Solution.

Ngày 12/6, Công ty máy tính Thánh Gióng phát thông cáo báo chí cho biết: Ngay khi nhận được yêu cầu làm việc từ các cơ quan có thẩm quyền, công ty đã chủ động cung cấp hồ sơ, tài liệu và các thông tin liên quan đến quy trình sản xuất, lắp ráp, kiểm tra và bàn giao sản phẩm nhằm hỗ trợ quá trình xác minh diễn ra khách quan, minh bạch và đúng quy định của pháp luật.

Quá trình điều tra mở rộng vụ án, cơ quan công an tiếp tục khám xét khẩn cấp nơi làm việc, lắp ráp máy tính của Lại Hoàng Dương (51 tuổi, ở Hà Nội, là Chủ tịch HĐQT kiêm người đại diện pháp luật của Công ty cổ phần Truyền thông và máy tính Thánh Gióng). Ảnh: Công an tỉnh Phú Thọ.

"Việc cơ quan chức năng tiến hành làm việc và thu thập thông tin là hoạt động xác minh thông thường trong quá trình điều tra, đánh giá vụ việc. Đến thời điểm hiện tại chưa có kết luận chính thức nào xác định Công ty máy tính Thánh Gióng vi phạm các quy định về bản quyền phần mềm hoặc các quy định pháp luật có liên quan" - công ty khẳng định trong thông cáo.

Công ty cũng cho biết trong suốt quá trình hoạt động, công ty luôn đặt yếu tố tuân thủ pháp luật, bảo vệ quyền lợi khách hàng và đảm bảo chất lượng sản phẩm lên hàng đầu. Đồng thời sẵn sàng rà soát toàn diện các quy trình nội bộ, phối hợp với các đối tác liên quan và thực hiện các biện pháp cần thiết nhằm bảo đảm mọi sản phẩm cung cấp tới khách hàng đáp ứng đầy đủ các yêu cầu kỹ thuật và pháp lý.

Hiện Cơ quan cảnh sát điều tra Công an tỉnh Phú Thọ đang tiếp tục mở rộng điều tra vụ án.

Cục Bản quyền tác giả yêu cầu cá nhân, doanh nghiệp không sử dụng phần mềm không có bản quyền

Đây là vụ án đầu tiên trên phạm vi cả nước được khởi tố liên quan đến hành vi sử dụng trái phép phần mềm máy tính có bản quyền, xử lý các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ trên môi trường số. Đó cũng là lời cảnh báo đến các đơn vị, cá nhân đang sử dụng phần mềm máy tính lậu.

Sau Công điện 38 của Chính phủ, về việc tập trung chỉ đạo thực hiện quyết liệt các giải pháp đấu tranh, ngăn chặn, xử lý hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ (SHTT), Bộ Công Thương ngay lập tức đã mở đợt cao điểm đấu tranh chống buôn lậu, gian lận thương mại, hàng giả và xâm phạm quyền SHTT. Ngày 6/5, Cục Bản quyền tác giả yêu cầu cá nhân, DN không sử dụng chương trình máy tính không có bản quyền. Và cũng ngay lập tức, Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch cũng đã thành lập các đoàn kiểm tra các DN sử dụng phần mềm không bản quyền và các hành vi vi phạm bản quyền khác.

Ngày 2/6, Phó thủ tướng Hồ Quốc Dũng chủ trì Hội nghị sơ kết tình hình thực hiện công điện của Thủ tướng về tập trung chỉ đạo thực hiện quyết liệt các giải pháp đấu tranh, ngăn chặn, xử lý hành vi xâm phạm quyền SHTT. Ông Hồ Quốc Dũng yêu cầu các bộ, ngành, địa phương phải tiếp tục mở đợt cao điểm mới, rà soát toàn diện tình hình, tập trung đấu tranh quyết liệt hơn nữa đối với các hành vi xâm phạm quyền SHTT.

Phó thủ tướng cho rằng đây không chỉ là yêu cầu trong nước mà còn là cơ sở để Việt Nam chứng minh với các đối tác quốc tế về quyết tâm và hiệu quả thực chất trong bảo vệ quyền SHTT.

Trên thị trường nước ta hiện nay, giá trị bản quyền hợp pháp của hệ điều hành Windows (phổ biến nhất là Windows 11 Home) có giá ít nhất 4,8 triệu đồng, Windows 11 Pro (dành cho cá nhân/doanh nghiệp cần bảo mật cao) có giá hơn 7 triệu đồng.

Bộ ứng dụng văn phòng Microsoft Office, hiện được Microsoft cung cấp 2 hình thức: Mua đứt sử dụng vĩnh viễn hoặc trả phí thuê bao theo năm (có tích hợp AI Copilot và dung lượng OneDrive). Theo đó, gói trả phí theo năm Microsoft 365 Personal (dành cho 1 người, đăng nhập 5 thiết bị), có giá 210.000đ/tháng hoặc 2.099.000đ/năm. Giá thực tế tại đại lý khoảng hơn 1,6 triệu đ/năm (thậm chí có thể rẻ hơn nếu mua kèm laptop/Macbook mới). Microsoft 365 Family (dành cho tối đa 6 người, mỗi người có 1TB OneDrive riêng): Giá niêm yết Microsoft: 260.000đ/tháng hoặc 2.599 triệu đồng/năm. Giá thực tế tại đại lý khoảng 1.89 triệu đồng - 1,99 triệu đồng/năm (nếu chia sẻ đủ 6 người dùng, chi phí chỉ khoảng hơn 300.000đ/người/năm). Gói mua một lần sử dụng vĩnh viễn (Office Home): Phiên bản này chỉ cấp phép cho 1 thiết bị (PC hoặc Mac) và không đi kèm dung lượng OneDrive hay cập nhật các tính năng lớn hàng năm. Office Home 2024: Giá niêm yết Microsoft: 3.599.000đ. Giá thực tế tại đại lý: Dao động từ 2,99 triệu đồng – 3,29 triệu đồng.

Trên các sàn thương mại điện tử hoặc mạng xã hội thường có những lời rao bán Key Windows/Office giá siêu rẻ (chỉ vài chục đến vài trăm nghìn đồng). Về mặt kỹ thuật, các key này có thể kích hoạt được (thường là key MSDN, key dự án doanh nghiệp cấp lậu, hoặc key dùng thử). Tuy nhiên, về mặt pháp lý và chính sách của Microsoft, đây không phải là bản quyền hợp pháp. Các key này có nguy cơ bị khóa bất ngờ giữa chừng và hoàn toàn không có giá trị pháp lý khi các cơ quan chức năng kiểm tra bản quyền của DN.

Thống kê giá trị các phần mềm như vậy, để thấy thiệt hại trực tiếp đối với các chủ thể bản quyền ước tính lên tới hàng chục tỉ đồng. Và đó chỉ mới kiểm tra vài địa chỉ phân phối máy tính.

Trong các báo cáo khảo sát diện rộng về tình trạng vi phạm bản quyền phần mềm toàn cầu, Liên minh phần mềm thế giới (BSA) đã đưa ra những con số thiệt hại rất lớn tại thị trường Việt Nam, ước tính dao động từ 598 triệu USD đến 620 triệu USD/năm trong giai đoạn trước đây.

Nhờ nỗ lực thắt chặt luật hình sự và thanh tra DN, tỷ lệ phần mềm lậu tại Việt Nam giảm từ 81% xuống còn 74%, với giá trị thiệt hại thương mại được ghi nhận ở mức khoảng 492 triệu USD/năm (tương đương hơn 11.500 tỷ đồng đến 12.000 tỷ đồng).

Báo cáo của Revenera (Revenera Monetization Monitor - giám sát mô hình định giá phần mềm) chỉ ra rằng Việt Nam vẫn nằm trong top 7 trong 10 quốc gia có hoạt động sử dụng phần mềm lậu cao nhất thế giới, gây tổng thiệt hại đến hàng trăm triệu USD/năm.

Thực tế sự thiệt hại lớn của các hãng phần mềm chủ yếu đến từ khối DN và các phần mềm kỹ thuật chuyên dụng. Có thể kể ra:

Phần mềm thiết kế và kỹ thuật (CAD/CAM/BIM): Các phần mềm như Autodesk AutoCAD, SolidWorks, Tekla hay bộ công cụ đồ họa Adobe Creative Cloud có giá bản quyền từ vài chục triệu đến hàng trăm triệu đồng cho một bản máy/năm. Một DN cơ khí hoặc kiến trúc quy mô vừa sử dụng lậu khoảng 20-30 máy đã gây thiệt hại lên tới hàng tỷ đồng.

Hệ thống cơ sở dữ liệu DN: Các phần mềm quản trị hệ thống, ERP, hoặc cơ sở dữ liệu như của Oracle, SAP có giá trị cực kỳ đắt đỏ...

Mặc dù các hãng phần mềm chịu thiệt hại về doanh thu, nhưng bản thân DN và người dùng Việt Nam sử dụng phần mềm lậu cũng phải đối mặt với những tổn thất kinh tế gián tiếp, đôi khi còn nặng nề hơn. Ví dụ chi phí xử lý mã độc: Theo tính toán của BSA, các tổ chức có tỷ lệ dùng phần mềm lậu cao sẽ phải đối mặt với rủi ro dính phần mềm độc hại (malware, ransomware) lên tới hơn 30%. Chi phí trung bình để một DN giải quyết hậu quả của một vụ tấn công mạng, gây mất mát dữ liệu hoặc rò rỉ thông tin khách hàng có thể lên tới 2,4 triệu USD.

Đặc biệt với các DN có sản phẩm xuất khẩu sang các thị trường khó tính như Mỹ, Châu Âu thường bị đối tác kiểm tra chuỗi cung ứng kỹ thuật số. Nếu phát hiện DN sử dụng phần mềm lậu để thiết kế hoặc vận hành nhà máy, sản phẩm hoàn toàn có thể bị cấm nhập khẩu theo luật cạnh tranh không lành mạnh của nước sở tại.

Đó là lý do Cục Bản quyền tác giả yêu cầu cá nhân, DN không sử dụng chương trình máy tính không có bản quyền.

Đây là một vụ án vi phạm bản quyền phần mềm máy tính bị khởi tố đầu tiên ở nước ta. Vụ án vẫn đang tiếp tục mở rộng điều tra, nhưng đây là một lời cảnh báo rất nghiêm túc đối với hàng ngàn công ty phân phối máy tính, với các DN sử dụng phần mềm không có bản quyền ở nước ta.