Cải cách thuế không thể dừng ở khẩu hiệu nếu thủ tục còn “vòng vo” và thiếu liên thông

Cải cách mạnh trên giấy nhưng “tắc” ở khâu thực thi

Tại Hội thảo với chủ đề “Lắng nghe để cải cách - nâng cao chất lượng phục vụ người nộp thuế” do Cục Thuế (Bộ Tài chính) tổ chức, bà Nguyễn Trà My – đại diện Cục Kiểm soát thủ tục hành chính (Bộ Tư pháp) – thẳng thắn chỉ ra một thực tế đáng chú ý: cải cách thủ tục hành chính trong lĩnh vực thuế dù đã có nhiều chuyển biến tích cực, nhưng vẫn chưa chạm tới “điểm đau” lớn nhất của doanh nghiệp, đó là tính liên thông và hiệu quả thực thi.

Bà Nguyễn Trà My – đại diện Cục Kiểm soát thủ tục hành chính (Bộ Tư pháp)

Theo bà Nguyễn Trà My, trong thời gian qua, Bộ Tư pháp đã tham gia thẩm định nhiều dự thảo luật, nghị định liên quan đến lĩnh vực tài chính – thuế, qua đó ghi nhận nỗ lực rõ rệt của ngành thuế trong việc cắt giảm thủ tục. Mục tiêu giảm tới 50% thời gian và hơn 60% chi phí tuân thủ được đánh giá là bước tiến đáng ghi nhận.

Tuy nhiên, một vấn đề cốt lõi lại nằm ở chỗ khác. Các quy định ở cấp luật và nghị định vốn không chứa nhiều thủ tục hành chính cụ thể. Thay vào đó, phần lớn quy trình, giấy tờ và yêu cầu lại nằm ở các thông tư – nơi trực tiếp tác động đến doanh nghiệp trong quá trình thực hiện. Điều này khiến việc cải cách nếu chỉ dừng ở cấp cao sẽ khó tạo ra thay đổi thực chất.

Bà My cho rằng, Bộ Tư pháp chỉ có thể “chốt chặn” ở cấp luật và nghị định, trong khi các thủ tục chi tiết lại thuộc thẩm quyền của Bộ Tài chính. Vì vậy, vai trò phối hợp giữa các cơ quan, đặc biệt là Văn phòng Bộ Tài chính, trở nên then chốt để đảm bảo cải cách đi vào thực chất, thay vì chỉ dừng lại ở định hướng chính sách.

Không dừng lại ở góc độ thể chế, đại diện Bộ Tư pháp còn nhấn mạnh yêu cầu phải lắng nghe thực tế từ doanh nghiệp – những đối tượng trực tiếp chịu tác động của thủ tục hành chính. Theo bà, các ý kiến thẩm định sẽ không thể sát thực nếu chỉ được xây dựng “từ trong phòng máy”, mà cần phản ánh đúng những khó khăn trong đời sống kinh doanh hàng ngày.

Điểm nghẽn lớn nhất: Thiếu liên thông, doanh nghiệp phải “chạy vòng”

Một trong những vấn đề được nhấn mạnh là sự thiếu liên thông giữa các thủ tục hành chính, đặc biệt trong lĩnh vực thuế và các ngành liên quan. Đây được xem là nguyên nhân chính khiến nhiều cải cách chưa phát huy hiệu quả như kỳ vọng.

Bà Nguyễn Trà My đưa ra ví dụ cụ thể: khi doanh nghiệp hoặc hộ kinh doanh muốn chấm dứt hoạt động, họ buộc phải thực hiện thủ tục đóng mã số thuế trước, sau đó mới quay lại hoàn tất thủ tục chấm dứt đăng ký kinh doanh. Quy trình này không chỉ kéo dài thời gian mà còn tạo ra sự phiền hà không đáng có.

“Thực tế, ngay trong gia đình tôi cũng vừa trải qua thủ tục này và nhận thấy rất vòng vo, mất nhiều thời gian,” bà Nguyễn Trà My chia sẻ, cho thấy vấn đề không chỉ mang tính lý thuyết mà đã hiện hữu rõ trong đời sống.

Theo phân tích, nguyên nhân nằm ở việc các lĩnh vực quản lý – như thuế, đăng ký kinh doanh hay kho bạc – vẫn vận hành theo cách riêng lẻ, thiếu sự kết nối dữ liệu và quy trình. Điều này dẫn đến tình trạng mỗi cơ quan yêu cầu một bộ hồ sơ riêng, dù nội dung có sự trùng lặp.

Giải pháp được đưa ra là cần xây dựng các quy trình liên thông, đặc biệt đối với những thủ tục có tần suất thực hiện cao. Khi đó, người dân và doanh nghiệp chỉ cần thực hiện một lần tại một đầu mối, thay vì phải “chạy vòng” qua nhiều cơ quan khác nhau.

Song song với đó, việc chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan cần được đẩy mạnh. Khi hệ thống dữ liệu được kết nối, cơ quan quản lý có thể tự khai thác thông tin cần thiết mà không yêu cầu người dân cung cấp lại nhiều lần. Đây được xem là chìa khóa để giảm thiểu chi phí tuân thủ và nâng cao hiệu quả cải cách.

Một điểm mới đáng chú ý khác liên quan đến cơ chế “một cửa”. Theo dự thảo sửa đổi quy định hiện hành, các cơ quan ngành dọc như thuế có thể chủ động tổ chức bộ phận một cửa riêng tại địa phương, thay vì bắt buộc phải thực hiện qua trung tâm hành chính công. Điều này giúp rút ngắn quy trình, giảm bớt trung gian và tạo thuận lợi hơn cho người dân.

Ở góc độ rộng hơn, Bộ Tư pháp cũng đề xuất thiết lập cơ chế phối hợp chặt chẽ hơn giữa cơ quan kiểm soát thủ tục hành chính và cơ quan thuế. Khi có kiến nghị từ cộng đồng doanh nghiệp – như các đề xuất từ VCCI – cần có kênh trao đổi trực tiếp ở cấp kỹ thuật để phản hồi kịp thời, đồng thời giúp cơ quan thẩm định có thêm thông tin đa chiều.

Bởi lẽ, trong khi doanh nghiệp luôn mong muốn giảm tối đa chi phí và thủ tục, thì cơ quan quản lý lại phải đảm bảo chống thất thu ngân sách. Việc cân bằng hai mục tiêu này đòi hỏi sự đối thoại thường xuyên, minh bạch và dựa trên dữ liệu thực tế.

Có thể thấy, cải cách thủ tục hành chính trong lĩnh vực thuế đang bước sang giai đoạn mới – nơi không chỉ cần quyết tâm chính sách, mà còn đòi hỏi sự thay đổi mạnh mẽ trong cách thức thực thi. Khi các “nút thắt” về liên thông và dữ liệu được tháo gỡ, môi trường kinh doanh mới thực sự được cải thiện một cách bền vững.