Bước ngoặt chiến lược của ngành rau quả: Chuyển dịch từ sản lượng sang giá trị

Tín hiệu bứt tốc từ chiến lược "chất lượng xanh"

Nhìn lại bức tranh xuất khẩu nông sản thời gian qua, rau quả chính là nhóm ngành có tốc độ tăng trưởng bứt phá nhất trong lĩnh vực trồng trọt. Số liệu thống kê được Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật công bố về giai đoạn 2021 - 2025 đã thể hiện rõ sự chuyển dịch này, trong khi sản lượng rau quả xuất khẩu tăng trưởng ở mức vừa phải, từ 4,63 triệu tấn (năm 2021) lên 4,84 triệu tấn (năm 2025), tức là chỉ tăng khoảng 4,5%, thì giá trị kim ngạch lại có sự nhảy vọt đáng kinh ngạc. Từ mốc 3,5 tỷ USD của năm 2021, kim ngạch toàn ngành đã thiết lập kỷ lục khi chạm ngưỡng 8,56 tỷ USD vào cuối năm 2025, ghi nhận mức tăng hơn 140%.

Sầu riêng bước vào chính vụ thu hoạch rộ, đóng góp lớn vào kim ngạch xuất khẩu rau quả sang Trung Quốc năm 2026

Đáng chú ý, giá trị thu về trên mỗi tấn sản phẩm xuất khẩu đã cải thiện vượt bậc, tăng từ 765 USD/tấn lên tới 1.756 USD/tấn. Sự chênh lệch tỷ lệ này là minh chứng thuyết phục cho thấy hiệu quả từ việc tái cơ cấu ngành, chuyển đổi cơ cấu cây trồng và nâng cao giá trị sản xuất trên từng hecta canh tác thay vì mở rộng diện tích thuần túy.

Xu hướng tăng trưởng chiều sâu tiếp tục được khẳng định mạnh mẽ qua các số liệu đầu năm nay. Theo báo cáo thống kê mới nhất từ Tổng cục Hải quan, tính chung 5 tháng đầu năm 2026, kim ngạch xuất khẩu rau quả của Việt Nam ước tính đã đạt khoảng 2,98 tỷ USD, tăng trưởng tới 29,4% so với cùng kỳ năm 2025. Sự bứt phá trên diễn ra bất chấp bối cảnh các thị trường nhập khẩu lớn liên tục nâng cao hàng rào kỹ thuật, từ kiểm dịch thực vật đến các tiêu chí toàn diện hơn như truy xuất nguồn gốc rõ ràng, minh bạch chuỗi cung ứng và yêu cầu canh tác giảm phát thải. Do đó, việc chủ động ứng dụng nông nghiệp công nghệ cao, tích hợp nền tảng IoT và áp dụng giải pháp sinh học đang trở thành lựa chọn mang tính sống còn đối với các doanh nghiệp, hợp tác xã nhằm duy trì năng lực cạnh tranh toàn cầu.

Định vị lại vị thế tại thị trường tỷ dân

Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu đối mặt với nhiều biến động địa chính trị phức tạp, xung đột tại khu vực Trung Đông kéo theo áp lực chi phí logistics đường biển tăng cao, thị trường láng giềng Trung Quốc càng khẳng định vai trò là điểm tựa chiến lược cốt lõi. Với vị trí địa lý liền kề và chi phí vận chuyển tối ưu, đây vẫn là thị trường tiêu thụ lớn nhất, chiếm từ 50% đến 70% tổng kim ngạch xuất khẩu rau quả của nước ta.

Tuy nhiên, thị trường Trung Quốc hiện nay đã thay đổi căn bản về chất. Sự gia tăng nhanh chóng của tầng lớp trung lưu tại các đô thị lớn đang thúc đẩy nhu cầu khổng lồ đối với các dòng nông sản cao cấp, an toàn và có thương hiệu. Theo nhận định từ Hiệp hội Rau quả Việt Nam (VINAFRUIT), dòng vốn xuất khẩu sang thị trường này trong các tháng đầu năm 2026 tăng trưởng rất tích cực, đạt cột mốc 1 tỷ USD chỉ sau 4 tháng đầu năm. Sầu riêng vẫn giữ vị trí "ngôi vương" và dự báo sẽ tiếp tục bùng nổ khi các vùng trồng trọng điểm tại Đông Nam Bộ và Tây Nguyên bước vào chính vụ thu hoạch rộ kéo dài từ nay đến tháng 9.

Đặc biệt, các nghị định thư mới được ký kết đối với bưởi da xanh hay sầu riêng đông lạnh đang mở toang cánh cửa vào các chuỗi siêu thị, hệ thống bán lẻ lớn của nước bạn. Phía Trung Quốc cũng đang đẩy mạnh ứng dụng công nghệ, thiết lập hệ thống "Hải quan thông minh" để tối ưu hóa quy trình thông quan, giúp trái cây tươi từ nhà vườn Việt Nam có thể tiếp cận người tiêu dùng một cách nhanh nhất. Khi tư duy kinh tế thị trường được quán triệt toàn diện, lấy chất lượng, thương hiệu và phát thải thấp làm kim chỉ nam, mục tiêu chạm mốc lịch sử 10 tỷ USD kim ngạch xuất khẩu rau quả trong năm 2026 hoàn toàn nằm trong tầm tay của nông sản Việt.