Bài toán cạnh tranh trước làn sóng trái cây ngoại giá rẻ nhập khẩu

Thị trường bán lẻ Việt Nam đang ghi nhận một bước chuyển dịch mang tính bước ngoặt, trái cây nhập khẩu từ các quốc gia như Mỹ, Trung Quốc, Australia, New Zealand, Hàn Quốc... không còn là mặt hàng xa xỉ. Trái lại, chúng xuất hiện tràn ngập từ các siêu thị lớn, cửa hàng tiện lợi cho đến các sạp chợ truyền thống và các sàn thương mại điện tử với mức giá vô cùng cạnh tranh. Sự đa dạng về chủng loại cùng xu hướng giảm giá từ 10% - 15% so với cùng kỳ năm trước đang khiến phân khúc này ngày càng dễ tiếp cận hơn đối với đại bộ phận người tiêu dùng. Đáng chú ý, làn sóng này diễn ra ngay trong giai đoạn các vùng trồng trái cây nhiệt đới trong nước bước vào cao điểm thu hoạch.

Trái cây ngoại phủ sóng từ chợ truyền thống đến các kệ siêu thị nhờ mức giá ngày càng bình dân

Số liệu thống kê mới nhất từ Tổng cục Hải quan cho thấy, chỉ trong 5 tháng đầu năm, kim ngạch nhập khẩu rau quả của Việt Nam đã đạt 1,3 tỷ USD, tăng tới 31% so với cùng kỳ năm ngoái. Tốc độ tăng trưởng này vượt trội hơn hẳn so với mức tăng 20% của kim ngạch xuất khẩu cùng mặt hàng. Xét về cơ cấu thị trường cung ứng, Trung Quốc tiếp tục giữ vị trí quán quân khi xuất khẩu sang Việt Nam lượng rau quả trị giá hơn nửa tỷ USD, tăng mạnh 49%. Hoa Kỳ đứng vị trí thứ hai với kim ngạch 325 triệu USD, đạt mức tăng trưởng 32%. Các thị trường lớn khác như Campuchia, Australia, Thái Lan và New Zealand cũng ghi nhận mức tăng bứt phá từ 26% đến 70%. Giới phân tích dự báo, nếu tốc độ này được duy trì, tổng kim ngạch nhập khẩu rau quả cả năm có thể chạm mốc kỷ lục gần 4 tỷ USD.

Nguyên nhân cốt lõi thúc đẩy làn sóng này đến từ tiến trình hội nhập kinh tế sâu rộng. Việc triển khai đồng bộ các Hiệp định thương mại tự do thế hệ mới như EVFTA, CPTPP hay ACFTA đã mang lại lộ trình cắt giảm thuế nhập khẩu sâu sắc. Điển hình, kể từ năm 2025, thuế suất đánh vào mặt hàng cherry Mỹ giảm từ 10% xuống 5%, táo Mỹ giảm từ 8% xuống 5%, trong khi phần lớn trái cây từ Trung Quốc đã được hưởng mức thuế 0% nhờ ưu đãi từ Hiệp định thương mại tự do ASEAN - Trung Quốc. Bên cạnh lợi thế về thuế quan, sự hoàn thiện vượt bậc của chuỗi cung ứng lạnh (logistics lạnh) cùng tính cạnh tranh khốc liệt giữa các đơn vị đầu mối nhập khẩu đã tối ưu hóa chi phí phân phối, đưa sản phẩm ngoại nhập tiếp cận thị trường nhanh chóng với giá thành rẻ hơn.

Nhìn từ góc độ thị trường, sự hiện diện ngày càng dày đặc của trái cây ngoại đang tạo ra áp lực cạnh tranh đè nặng lên nông sản nội địa, đặc biệt tại phân khúc trung cấp. Dù trái cây trong nước sở hữu lợi thế về độ tươi ngon tự nhiên và tính mùa vụ, nhưng lại bộc lộ hạn chế lớn về sự đồng đều trong mẫu mã, công nghệ bảo quản sau thu hoạch và tính ổn định của nguồn cung. Khi vắng bóng các giải pháp chế biến sâu hoặc liên kết chuỗi giá trị bền vững, hiện tượng "được mùa mất giá" lại tái diễn khi nông sản Việt phải chia sẻ thị phần với các dòng sản phẩm ngoại nhập vốn có ưu thế về bao bì bắt mắt, thích hợp làm quà biếu tặng và thời gian bảo quản kéo dài.

Cục diện này phản ánh quy luật vận hành tất yếu của một thị trường mở theo hướng hai chiều. Sự dịch chuyển của dòng vốn và hàng hóa buộc các nhà vườn, doanh nghiệp sản xuất nông nghiệp trong nước không thể duy trì phương thức canh tác truyền thống. Để giữ vững sân nhà, ngành nông sản nội địa cần nhanh chóng thay đổi tư duy, chuyển từ tập trung sản lượng sang nâng cao chất lượng chuẩn hóa, đầu tư mạnh mẽ vào khâu đóng gói, logistics và xây dựng thương hiệu bài bản nhằm tạo ra lợi thế cạnh tranh khác biệt trước làn sóng nhập khẩu ngày càng gia tăng.