Bài học từ Trung Quốc trong cuộc đua điện hoá ngành ô tô?

Bài học từ Trung Quốc trong cuộc đua điện hoá ngành ô tô?

Khi nhiều nước vẫn đang loay hoay lên kế hoạch chuyển đổi sang năng lượng xanh, Trung Quốc đã nhanh chóng vượt lên, trở thành nước dẫn đầu trong cuộc cách mạng điện hóa ngành ô tô. Nhờ vào chiến lược rõ ràng, tầm nhìn dài hạn và sự hỗ trợ quyết liệt từ Chính phủ, quốc gia đông dân nhất thế giới đang cho thấy họ đã đi trước một bước trên con đường điện khí hóa phương tiện.

Xe điện “vượt mặt” xe xăng ngay trên sân nhà Trung Quốc

Ngay từ đầu năm 2024, Trung Quốc đã ban hành “đại kế hoạch” gồm 33 điểm nhằm thúc đẩy cả quốc gia chuyển đổi sang tương lai xanh. Cam kết tăng trưởng xanh, tái cấu trúc toàn diện hệ thống công nghiệp, áp dụng các phương pháp sản xuất thân thiện với môi trường – tất cả không chỉ dừng lại ở mục tiêu trên giấy.

Với cơ chế chính trị tập trung và hệ thống chỉ đạo xuyên suốt từ trung ương xuống địa phương, Trung Quốc đã hành động quyết liệt, đồng bộ và có tầm nhìn. Chính phủ không chỉ vạch ra lộ trình mà còn trực tiếp can thiệp, chỉ đạo các bộ ngành triển khai các chính sách ưu đãi và gói hỗ trợ tài chính khổng lồ để nuôi dưỡng hệ sinh thái khởi nghiệp trong lĩnh vực xe điện.

Điều làm nên khác biệt của Trung Quốc không chỉ là tốc độ, mà còn là chiều sâu. Quốc gia này đã tích luỹ nền tảng công nghiệp hỗ trợ trong suốt nhiều thập kỷ – từ khai khoáng, luyện kim, bán dẫn đến sản xuất pin và vi mạch. Chính nhờ nền móng này mà các công ty như Huawei, Xiaomi, vốn xuất thân từ ngành thiết bị thông minh, hoàn toàn có thể “lấn sân” sang sản xuất xe điện. Ngay cả các doanh nghiệp bất động sản như Evergrande hay nền tảng thương mại điện tử như Tencent cũng tham gia cuộc đua điện hóa.

Trung Quốc hiện dẫn đầu thế giới về sản xuất tấm pin mặt trời, tua-bin gió, pin lithium-ion và xe năng lượng mới (NEV). Với các tên tuổi dẫn đầu như CATL và BYD, Trung Quốc chiếm khoảng 70% sản lượng pin lithium-ion toàn cầu. Sự thống trị về công nghệ pin không chỉ giúp hạ giá thành xe điện, mà còn tạo đà cho chu trình đổi mới công nghệ diễn ra nhanh chóng. Điển hình, trong tháng 5-2025, đợt IPO tại Hồng Kông của hãng pin CATL huy động được 4,6 tỉ đô la Mỹ, đánh dấu bước ngoặt mới trong kế hoạch mở rộng nhà máy sản xuất pin ở nước ngoài và khẳng định tham vọng toàn cầu của ngành công nghiệp pin Trung Quốc.

Hãng xe điện BYD của Trung Quốc đã xuất khẩu xe điện sang nhiều quốc gia.

Nếu nhiều nước vẫn còn tranh luận liệu xe điện có thay thế được xe xăng, thì ở Trung Quốc điều đó đang diễn ra hàng ngày. Theo HSBC, doanh số ô tô điện tại Trung Quốc sẽ đạt 12 triệu chiếc trong năm 2024, tăng 20% so với năm trước. Thậm chí, vào tháng 8/2024, nước này trở thành quốc gia đầu tiên ghi nhận doanh số hơn 1 triệu xe điện trong một tháng.

“Đây là một cột mốc cực kỳ quan trọng – nó cho thấy phần lớn người dân Trung Quốc giờ đây tin tưởng và lựa chọn xe điện thay vì xe xăng”, nhà báo Zeyi Yang của MIT Technology Review nhận định.

Trong khi đó, ông Andy Palmer – cựu CEO Nissan và Aston Martin khẳng định: “Những chiếc xe điện Trung Quốc thực sự tốt. Họ đang dẫn đầu về công nghệ pin và đầu tư mạnh vào phần mềm. Đây là kết quả của một chiến lược công nghiệp dài hạn và tập trung”.

Không chỉ “làm chủ” sân nhà, các doanh nghiệp Trung Quốc đang nhanh chóng mở rộng ra quốc tế. Các hãng như BYD, Geely, Dongfeng… đã xuất khẩu xe điện sang nhiều quốc gia. Đồng thời, Trung Quốc khởi động “Sáng kiến phát triển xanh” với 31 quốc gia và đã thành lập Liên minh Phát triển Xanh Quốc tế với hơn 170 đối tác quốc tế từ hơn 40 quốc gia.

Tại châu Phi, Dongfeng đã ký kết thỏa thuận nội địa hóa sản xuất NEV tại Ai Cập, còn các hãng pin Trung Quốc bắt đầu xây dựng nhà máy tại Maroc – đặt nền móng cho ngành công nghiệp xanh tại “lục địa đen”.

Tuy nhiên, mô hình phát triển kiểu “tăng cung để giữ nhịp tăng trưởng” của Trung Quốc cũng đang lộ ra điểm yếu. Việc các công ty cùng lúc đổ xô vào lĩnh vực xe điện, pin và năng lượng mặt trời đã dẫn đến tình trạng cung vượt cầu, kéo theo làn sóng giảm giá sâu và sự phá sản của hàng loạt doanh nghiệp nhỏ.

Việt Nam có thể học hỏi được gì?

Tại Việt Nam, Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt nhiều Chiến lược quốc gia, như Chiến lược Phát triển bền vững Việt Nam; Chiến lược quốc gia về biến đổi khí hậu; Chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh; Chiến lược bảo vệ môi trường...

Tuy nhiên, tại các doanh nghiệp và địa phương, việc thực hiện đồng bộ, hài hòa các mục tiêu chiến lược xanh còn gặp nhiều thách thức. Trong đó, thách thức lớn nhất đến từ phía nguồn vốn và nguồn lực đầu tư để thực hiện tất cả mục tiêu của các chiến lược. Đặc biệt, dù đã áp dụng, lồng ghép Chiến lược tăng trưởng xanh vào các kế hoạch, chương trình phát triển kinh tế - xã hội, song nhiều địa phương đang đối mặt với không ít thách thức, như thiếu hạ tầng chất lượng cao, công nghệ tiên tiến, nguồn nhân lực có kỹ năng cao và có thể tham gia ngay vào quá trình chuyển đổi sang tăng trưởng xanh, tăng trưởng bền vững.

Theo nhiều chuyên gia, ngoài việc giải quyết những khó khăn, thách thức nói trên, cần tập trung chế biến sâu tài nguyên đất hiếm, hỗ trợ phát triển một số doanh nghiệp lớn trong lĩnh vực giao thông xanh, năng lượng mới… để góp phần thúc đẩy tăng trưởng xanh. Đồng thời, cần đầu tư vào chuỗi cung ứng nội địa, hỗ trợ nghiên cứu phát triển và hợp tác chuyển giao công nghệ. Ngoài ra, việc thí điểm công nghệ sạc thông minh và mô hình xe điện kết nối lưới điện (V2G) tại các xã vùng sâu có thể giúp xe điện trở thành nguồn lưu trữ điện di động, hỗ trợ ổn định lưới điện tại những nơi chưa có hạ tầng hoàn chỉnh.