Bài 4: Siết lỗ hổng để chặn “doanh nghiệp ma”

Tình trạng lợi dụng pháp nhân để lập “doanh nghiệp ma” nhằm mua bán hóa đơn, trục lợi chính sách vẫn diễn biến phức tạp, bất chấp nhiều biện pháp kiểm soát đã được triển khai.

Trước thực tế này, Bộ Tài chính đã yêu cầu các Sở Tài chính tăng cường kiểm tra quy trình, hồ sơ cấp đăng ký doanh nghiệp nhằm ngăn chặn từ đầu các hành vi vi phạm. Ngành thuế cũng được quán triệt không buông lỏng quản lý, đặc biệt là không tiếp tay cho các hành vi lập "công ty ma” để trốn thuế, mua bán hóa đơn.

Đề xuất đáng chú ý là áp dụng xác minh sinh trắc học trên VNeID khi thành lập doanh nghiệp, nhằm hạn chế tình trạng mượn danh, lập "công ty ma”. Tuy nhiên, các biện pháp này cần được triển khai theo nguyên tắc không gây thêm rào cản cho hoạt động sản xuất – kinh doanh (Ảnh minh họa).

Áp lực siết quản lý càng rõ khi hàng loạt vụ án lớn liên tiếp bị phát hiện. Tháng 3/2026, tại Khánh Hòa, một nhóm đối tượng lập 14 "công ty ma”, xuất hơn 1.100 hóa đơn khống với giá trị trên 131 tỷ đồng. Cùng thời điểm, tại Đồng Nai, một đường dây liên quan hơn 60 doanh nghiệp “ma” đã phát hành hơn 10.000 hóa đơn, tổng giá trị giao dịch lên tới hơn 6.000 tỷ đồng.

Đáng chú ý, vụ án liên quan hệ sinh thái Vạn Thịnh Phát – SCB cho thấy mức độ nghiêm trọng ở quy mô chưa từng có, khi hàng trăm công ty “ma” được sử dụng để thực hiện các giao dịch tài chính với số tiền hơn 304.000 tỷ đồng.

Theo ông Nguyễn Văn Được - Tổng giám đốc Công ty TNHH Kế toán và Tư vấn Thuế Trọng Tín, bản chất của “doanh nghiệp ma” là phục vụ mua bán hóa đơn, kéo theo hàng loạt hệ lụy. Không chỉ gây thất thu ngân sách qua hành vi gian lận thuế, tình trạng này còn làm méo mó thị trường, tạo cạnh tranh bất bình đẳng với các doanh nghiệp tuân thủ pháp luật.

Rủi ro không dừng ở phía cơ quan quản lý. Thực tế cho thấy, nhiều doanh nghiệp làm ăn nghiêm túc vẫn có thể bị xử lý do vô tình giao dịch với đối tác là doanh nghiệp “ma”. Khi đó, hóa đơn bị xác định không hợp pháp, kéo theo hệ quả pháp lý dù giao dịch thực tế có phát sinh.

Ngoài ra, việc xác minh, giải trình các giao dịch liên quan đến doanh nghiệp “ma” cũng khiến cả cơ quan quản lý và doanh nghiệp tốn thêm chi phí, thời gian, làm gia tăng gánh nặng tuân thủ.

Trong bối cảnh đó, cơ quan thuế đang đẩy mạnh các biện pháp quản lý rủi ro, trong đó có việc áp dụng hệ số K để kiểm soát hóa đơn. Tuy nhiên, theo ông Giang Văn Hiển, Phó trưởng Thuế TP. Hồ Chí Minh, việc ngăn chặn gian lận không thể chỉ là nhiệm vụ của cơ quan chức năng mà cần sự phối hợp từ chính cộng đồng doanh nghiệp.

Ở góc độ giải pháp dài hạn, các chuyên gia cho rằng cần kết hợp nhiều lớp kiểm soát. Ngoài siết từ khâu đăng ký và sử dụng hóa đơn điện tử, việc ứng dụng dữ liệu lớn (Big Data), trí tuệ nhân tạo (AI) để phát hiện sớm dấu hiệu bất thường cần được đẩy mạnh.

Một đề xuất đáng chú ý là áp dụng xác minh sinh trắc học trên VNeID khi thành lập doanh nghiệp, nhằm hạn chế tình trạng mượn danh, lập "công ty ma”. Tuy nhiên, các biện pháp này cần được triển khai theo nguyên tắc không gây thêm rào cản cho hoạt động sản xuất – kinh doanh.

Cuối cùng, yếu tố cốt lõi vẫn nằm ở ý thức tuân thủ pháp luật của người nộp thuế. Khi cả bên mua và bên sử dụng hóa đơn cùng nói không với hóa đơn bất hợp pháp, “đất sống” của doanh nghiệp “ma” sẽ dần bị thu hẹp.