An ninh năng lượng: Từ bài toán nguồn điện đến năng lực cạnh tranh quốc gia

Khi Việt Nam bước vào giai đoạn tăng trưởng mới với mục tiêu phát triển kinh tế xanh, chuyển đổi số và trở thành điểm đến của các ngành công nghệ cao, câu chuyện an ninh năng lượng đang được đặt ở vị trí trung tâm của chiến lược phát triển. Bởi phía sau những nhà máy thông minh, trung tâm dữ liệu AI hay các khu công nghiệp công nghệ cao là yêu cầu về một hệ thống năng lượng đủ mạnh, đủ ổn định và đủ sức đáp ứng nhu cầu ngày càng gia tăng của nền kinh tế.

Ngày 17/7/2026, tại TP. Hồ Chí Minh, Hội thảo "An ninh năng lượng đến năm 2030: Khơi thông nguồn lực phát triển hạ tầng năng lượng" do Hội Thông tin Khoa học và Công nghệ Việt Nam (VASTI) phối hợp với Tạp chí Một Thế Giới tổ chức đã trở thành diễn đàn để các nhà quản lý, chuyên gia, nhà khoa học và doanh nghiệp cùng nhìn lại những thách thức hiện hữu, đồng thời đề xuất các giải pháp nhằm tạo động lực mới cho phát triển hạ tầng năng lượng quốc gia.

TS. Trần Văn Tùng, Chủ tịch Hội Thông tin Khoa học và Công nghệ Việt Nam (VASTI) (Ảnh: Uyển Nhi)

Không phải ngẫu nhiên chủ đề này được lựa chọn vào thời điểm hiện nay. Những biến động của thị trường năng lượng thế giới, áp lực thực hiện các cam kết giảm phát thải, xu hướng chuyển dịch sang năng lượng sạch cùng sự phát triển mạnh mẽ của trí tuệ nhân tạo và nền kinh tế số đang đặt ra yêu cầu cấp thiết phải xây dựng một hệ thống năng lượng vừa an toàn, vừa linh hoạt và có khả năng thích ứng dài hạn.

Theo TS. Trần Văn Tùng, Chủ tịch Hội Thông tin Khoa học và Công nghệ Việt Nam (VASTI), Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới với những mục tiêu đầy tham vọng về tăng trưởng, chuyển đổi số và phát triển bền vững. Để hiện thực hóa các mục tiêu đó, năng lượng không chỉ là đầu vào của sản xuất mà đã trở thành nền tảng cho mọi hoạt động phát triển kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh cũng như nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân.

Ông cho biết, ngành năng lượng Việt Nam đã đạt nhiều thành tựu quan trọng trong thời gian qua, song cũng đang phải đối mặt với hàng loạt sức ép mới. Nhu cầu tiêu thụ điện tăng nhanh, quá trình chuyển dịch năng lượng đòi hỏi nguồn lực đầu tư rất lớn, trong khi những biến động của thị trường thế giới khiến bài toán bảo đảm nguồn cung ngày càng phức tạp.

Đáng chú ý hơn cả là sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo, điện toán đám mây, trung tâm dữ liệu (Data Center) và các ngành công nghệ cao. Đây là những lĩnh vực có nhu cầu tiêu thụ điện rất lớn, đòi hỏi hạ tầng năng lượng không chỉ đáp ứng về công suất mà còn phải bảo đảm tính ổn định, liên tục và bền vững.

Quang cảnh hội thảo (Ảnh: Uyển Nhi)

Theo TS. Trần Văn Tùng, bên cạnh nguồn lực tài chính, Việt Nam cần khơi thông đồng thời nguồn lực về tri thức, khoa học công nghệ và con người. Những quyết sách đúng đắn chỉ có thể được xây dựng trên nền tảng dữ liệu đầy đủ, thông tin chính xác và các nghiên cứu khoa học có chất lượng.

"Là một tổ chức xã hội - nghề nghiệp hoạt động trong lĩnh vực thông tin khoa học và công nghệ, Hội xác định vai trò là cầu nối giữa khoa học với thực tiễn, giữa giới nghiên cứu với cơ quan quản lý và cộng đồng doanh nghiệp", ông nói.

Theo Chủ tịch Hội, khi Nhà nước, doanh nghiệp, các nhà khoa học và các tổ chức xã hội cùng tham gia vào một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo thống nhất, những bài toán lớn về an ninh năng lượng sẽ có thêm cơ hội được giải quyết bằng các giải pháp thực chất và bền vững.

Tinh thần đó cũng xuyên suốt các phiên tham luận và tọa đàm của hội thảo. Nhiều ý kiến tập trung phân tích các giải pháp hoàn thiện cơ chế, chính sách để thu hút khu vực tư nhân đầu tư vào hạ tầng năng lượng; phát triển năng lượng tái tạo, năng lượng mới; đa dạng hóa nguồn cung và bảo đảm an ninh năng lượng trong bối cảnh hội nhập quốc tế.

Đồng quan điểm, chuyên gia kinh tế Trần Hoàng Dũng - nguyên Giám đốc R&D Viện Nghiên cứu khoa học lãnh đạo và Quản trị Doanh nghiệp cho rằng, an ninh năng lượng cần được nhìn nhận với tầm quan trọng tương đương an ninh lương thực và là nền tảng cho mục tiêu phát triển dài hạn của đất nước. Theo ông, Việt Nam chỉ có thể hướng tới mục tiêu xuất khẩu năng lượng khi bảo đảm được nguồn cung bền vững, hoàn thiện thể chế, đồng bộ hạ tầng lưới điện và phát triển hiệu quả các nguồn năng lượng tái tạo. Quan trọng hơn, mọi chính sách phải hướng đến lợi ích chung của nền kinh tế, thay vì chỉ tập trung vào lợi nhuận của từng doanh nghiệp.

Chuyên gia kinh tế Trần Hoàng Dũng - nguyên Giám đốc R&D Viện Nghiên cứu khoa học lãnh đạo và Quản trị Doanh nghiệp (Ảnh: Uyển Nhi)

Ông cũng đề xuất xây dựng mô hình liên kết "5 nhà" gồm: Nhà nước, Nhà trường - viện nghiên cứu, doanh nghiệp, chuyên gia và báo chí, truyền thông nhằm tạo sự đồng thuận trong hoạch định chính sách, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và ứng dụng các công nghệ như Big Data, AI để phát triển hệ sinh thái năng lượng hiện đại, tự chủ và bền vững.

Chủ đề này phản ánh đúng xu hướng phát triển của nền kinh tế số khi Việt Nam đang nổi lên như một điểm đến tiềm năng của các dự án trung tâm dữ liệu và trí tuệ nhân tạo. Tuy nhiên, để biến cơ hội thành lợi thế cạnh tranh, điều kiện tiên quyết là phải có một hệ thống điện đủ mạnh, ổn định và thân thiện với môi trường.

Theo các chuyên gia, nếu hạ tầng năng lượng không theo kịp tốc độ phát triển của AI và Data Center, đây sẽ trở thành điểm nghẽn đối với thu hút đầu tư. Ngược lại, nếu chuẩn bị tốt về quy hoạch, cơ chế và hạ tầng, Việt Nam hoàn toàn có thể tận dụng làn sóng đầu tư mới để nâng cao vị thế trong chuỗi giá trị số toàn cầu.

TS. Trần Văn Tùng cho rằng giá trị lớn nhất mà chương trình mang lại không chỉ nằm ở những tham luận hay các phân tích chuyên sâu, mà còn ở việc hình thành một diễn đàn đối thoại cởi mở giữa cơ quan quản lý, giới khoa học và cộng đồng doanh nghiệp.

Phiên tọa đàm cùng các chuyên gia. (Ảnh: Uyển Nhi)

Ông nhấn mạnh, muốn bảo đảm an ninh năng lượng trong giai đoạn tới, Việt Nam không chỉ cần thêm nguồn điện hay thêm các công trình hạ tầng, mà quan trọng hơn là xây dựng được một hệ sinh thái hợp tác hiệu quả. Trong đó, cơ chế chính sách phải được xây dựng trên cơ sở khoa học; doanh nghiệp cần một môi trường đầu tư minh bạch, ổn định; còn các kết quả nghiên cứu phải được chuyển hóa thành những giải pháp phục vụ thực tiễn.

Những kiến nghị, đề xuất được tổng hợp từ hội thảo sẽ tiếp tục được gửi tới các cơ quan có thẩm quyền, góp phần hoàn thiện chính sách phát triển năng lượng trong giai đoạn tới. Xa hơn, đây không chỉ là câu chuyện bảo đảm đủ điện cho nền kinh tế, mà còn là bước chuẩn bị quan trọng để Việt Nam tạo dựng nền tảng hạ tầng cho một kỷ nguyên tăng trưởng mới, nơi năng lượng sẽ quyết định năng lực cạnh tranh của quốc gia.