AI và tự động hóa: Bài toán lớn đặt lên vai người đứng đầu doanh nghiệp

Tại Công ty cổ phần Gạch Tuynel Viên Châu, nhiều công đoạn sản xuất vốn cần lượng lớn lao động trực tiếp đang được thay thế bằng máy móc, robot và hệ thống điều khiển tự động. Dây chuyền được kết nối từ xử lý nguyên liệu, tạo hình, xếp gạch mộc đến sấy, nung và làm nguội.

Riêng cánh tay robot tại các khâu bốc xếp có thể thay thế tới 90% nhân công trực tiếp. Công suất nhà máy tăng 250%, đạt khoảng 132 triệu viên gạch/năm.

Không chỉ đưa robot vào nhà máy, doanh nghiệp còn kết nối camera nhận diện biển số, cân điện tử, phần mềm hóa đơn và dữ liệu giữa các khâu, từng bước hình thành quy trình vận hành liên thông.

Theo ông Nguyễn Phương Nam, Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty, đầu tư khoa học, công nghệ và ứng dụng AI trong quản trị, kết nối dữ liệu giúp giảm sức lao động, nâng năng suất và kiểm soát sản xuất hiệu quả hơn.

Điểm đáng chú ý ở đây không phải doanh nghiệp có robot hay không, mà là cách công nghệ được đặt vào đúng vị trí của quy trình sản xuất. Một khoản đầu tư chỉ tạo ra giá trị khi nó giải quyết được điểm nghẽn cụ thể và có thể đo đếm bằng hiệu quả thực tế.

Hệ thống tổ hợp robot xếp gạch tại Nhà máy Gạch tuynel của Công ty cổ phần gạch Tuynel Viên Châu. (Ảnh: HHDN)

Tại Công ty cổ phần Woodsland Tuyên Quang, phần mềm quản lý sản xuất thông minh được triển khai cùng hệ thống liên kết chuỗi cung ứng và kiểm soát chất lượng bằng mã QR. Nhờ đó, năng suất lao động tăng 20%, tỷ lệ sản phẩm lỗi giảm còn 2%.

Doanh nghiệp tiếp tục đưa robot vào khu vực xếp gỗ, đóng gói, có khả năng thay thế sức lao động của 45 công nhân và chuẩn hóa khâu đóng gói theo tiêu chuẩn châu Âu phục vụ xuất khẩu.

Trong khi đó, tại Công ty TNHH Khánh Xuân, cảm biến và phần mềm được sử dụng để kiểm soát nhiệt độ, thời gian trong sản xuất rượu xuất khẩu. Theo ông Trần Văn Xuân, Giám đốc Công ty, công nghệ giúp tiết kiệm khoảng 30% nguyên liệu, đồng thời duy trì chất lượng sản phẩm ổn định.

Từ ba câu chuyện có thể thấy, công nghệ không nhất thiết phải bắt đầu bằng những hệ thống AI phức tạp. Nó có thể bắt đầu từ một cánh tay robot, một chiếc cảm biến, một phần mềm quản lý hay hệ thống dữ liệu được kết nối tốt hơn.

Vấn đề nằm ở chỗ người đứng đầu có nhìn thấy bài toán cần giải quyết và có dám thay đổi hay không.

Ông Nguyễn Hữu Thập, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp tỉnh Tuyên Quang cho rằng vai trò của người đứng đầu có ý nghĩa quyết định trong đổi mới công nghệ. Người lãnh đạo phải hiểu công nghệ ở mức cần thiết để lựa chọn giải pháp phù hợp, dám đầu tư và tạo tinh thần đổi mới trong đội ngũ.

Ông Nguyễn Hữu Thập, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp tỉnh Tuyên Quang, người tiên phong trong việc hướng dẫn phổ cập ứng dụng AI cho các doanh nghiệp hội viên (Ảnh: HHDN)

Đây là vấn đề đặc biệt đáng lưu ý với doanh nghiệp vừa và nhỏ. Khi AI xuất hiện ngày càng nhiều trong quản trị, marketing, chăm sóc khách hàng, phân tích dữ liệu và sản xuất, doanh nghiệp rất dễ rơi vào tâm lý phải “có AI” mới không bị tụt lại.

Nhưng đầu tư công nghệ không thể chỉ dựa trên phong trào. Một doanh nghiệp chưa chuẩn hóa dữ liệu mà vội đưa AI vào phân tích có thể không đạt kết quả như kỳ vọng. Một nhà máy mua thiết bị tự động nhưng không đào tạo người vận hành cũng khó khai thác hết công suất. Một phần mềm quản trị không được kết nối với quy trình thực tế lại có thể tạo thêm công việc thay vì giảm việc.

Vì vậy, năng lực quan trọng của người đứng đầu không phải là phải trở thành chuyên gia công nghệ, mà là đủ hiểu để đặt đúng câu hỏi: Doanh nghiệp đang vướng ở đâu? Công nghệ nào giải quyết được vấn đề đó? Chi phí đầu tư bao nhiêu? Hiệu quả đo bằng gì? Và đội ngũ có đủ khả năng vận hành hay chưa?

Khi những câu hỏi ấy được trả lời rõ, công nghệ mới có cơ hội trở thành công cụ quản trị. Một nghịch lý đang xuất hiện cùng quá trình tự động hóa: robot có thể giảm lao động trực tiếp nhưng lại làm tăng nhu cầu về lao động có kỹ năng.

Người công nhân trong nhà máy hiện đại không chỉ thực hiện công việc thủ công. Họ phải biết vận hành thiết bị, đọc thông số, nhận diện bất thường và phối hợp với hệ thống tự động.

Với AI, yêu cầu này càng rõ hơn. AI có thể xử lý dữ liệu nhanh, nhưng con người vẫn phải xác định dữ liệu nào đáng tin cậy, bài toán nào cần ưu tiên và kết quả nào cần kiểm chứng.

Do đó, quyết định đầu tư công nghệ của lãnh đạo phải đi cùng quyết định đầu tư cho con người. Nếu máy móc thay đổi nhưng kỹ năng người lao động không thay đổi, khoảng cách giữa công nghệ và năng lực vận hành sẽ trở thành điểm nghẽn mới.

Đây cũng là lý do tinh thần đổi mới trong doanh nghiệp có ý nghĩa quan trọng. Người đứng đầu phải tạo được tâm thế sẵn sàng học hỏi, thử nghiệm và thay đổi cách làm, thay vì xem công nghệ đơn thuần là công cụ thay thế lao động.

Chủ tịch HHDN tỉnh Tuyên Quang Nguyễn Hữu Thập chia sẻ kiến thức, kinh nghiệm ứng dụng AI vào thực tiễn (Ảnh: HHDN)

Tuyên Quang đang từng bước tạo nền tảng cho quá trình này. Tháng 3/2026, Ủy ban nhân dân tỉnh ban hành Chương trình hành động đẩy mạnh ứng dụng AI và dữ liệu lớn trong quản lý nhà nước, phát triển kinh tế - xã hội và xây dựng xã hội số giai đoạn 2026 - 2030.

Tỉnh Tuyên Quang đặt mục tiêu đến năm 2030 hình thành hệ thống dữ liệu dùng chung với kiến trúc thống nhất, liên thông giữa các ngành, lĩnh vực; 100% dữ liệu chuyên ngành trọng yếu được số hóa, chuẩn hóa và tích hợp vào kho dữ liệu tập trung.

Đề án phát triển kinh tế số giai đoạn 2026 - 2030 cũng đặt mục tiêu tỷ trọng giá trị tăng thêm của kinh tế số trong GRDP đạt 20% vào năm 2030. Hạ tầng dữ liệu và chính sách là điều kiện cần, nhưng để công nghệ tạo ra giá trị trong từng doanh nghiệp vẫn cần quyết định từ bên trong doanh nghiệp.

Từ Viên Châu, Woodsland đến Khánh Xuân, hiệu quả của công nghệ đã được thể hiện bằng những con số cụ thể về năng suất, chất lượng và tiết kiệm nguyên liệu. Đằng sau những con số đó là những quyết định đầu tư, thay đổi quy trình và tổ chức lại cách làm.

Bởi vậy, bài toán AI và tự động hóa đặt lên vai người đứng đầu không phải là chạy đua sở hữu công nghệ mới nhất. Đó là khả năng nhìn đúng nhu cầu, chọn đúng công nghệ, đầu tư đúng mức và dẫn dắt con người cùng thay đổi.

Khi người đứng đầu đủ hiểu và đủ quyết tâm, công nghệ sẽ không còn là khoản đầu tư để “bắt kịp xu hướng”. Nó trở thành công cụ giúp doanh nghiệp làm việc hiệu quả hơn, kiểm soát tốt hơn và cạnh tranh bằng chính năng lực của mình.