Thứ tư 18/11/2026 00:52
Hotline: 024.355.63.010
Email: banbientap.dnhn@gmail.com
Pháp luật

Quản lý hộ kinh doanh bằng luật: Cần thận trọng

12/10/2020 00:00
Hộ kinh doanh là một loại hình kinh doanh, nên quyền và nghĩa vụ cần được điều chỉnh bởi luật, không thể quy định bằng nghị định. Về lâu dài, cần xây dựng một luật riêng về hộ kinh doanh, nhưng trước mắt nên được điều chỉnh trong Luật Doanh nghiệp.

Dự án Luật Doanh nghiệp sửa đổi (sau đây gọi tắt là Dự thảo Luật) đang được Bộ Kế hoạch và Đầu tư lấy ý kiến và sự quan tâm của dư luận tập trung vào việc thừa nhận sự tồn tại của hộ kinh doanh (HKD) là một hình thức kinh doanh, thuộc phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng của Luật Doanh nghiệp 2014

Khoản 2, Điều 212, Luật Doanh nghiệp 2014 quy định về HKD và giao Chính phủ quy định chi tiết về đăng ký và hoạt động đối với loại hình kinh doanh này. Dựa trên điều khoản ấy, Chính phủ đã ban hành Nghị định 78/2015/NĐ-CP về đăng ký doanh nghiệp, trong đó có một chương quy định về đăng ký HKD.

Theo ông Phan Đức Hiếu - Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương (CIEM), HKD là một loại hình kinh doanh, nên quyền và nghĩa vụ cần được điều chỉnh bởi luật, không thể quy định bằng nghị định. Về lâu dài cần xây dựng một luật riêng về HKD, nhưng trước mắt nên được điều chỉnh trong Luật Doanh nghiệp.

“Nội dung quy định về HKD trong Dự thảo Luật đã được tham vấn nhiều lần và đánh giá tác động kỹ lưỡng”, ông Hiếu cho biết. Việc bổ sung quy định về HKD không phát sinh tiêu cực đến hoạt động của HKD hiện nay và không làm phát sinh thủ tục hành chính. HKD đang hoạt động không phải đăng ký lại hoặc không phải đổi giấy chứng nhận đăng ký hoạt động đã được cấp. Ngược lại, các quy định về HKD trong Dự án Luật sẽ bảo vệ tốt hơn quyền và lợi ích của chính HKD và bên có liên quan; thúc đẩy HKD phát huy hết tiềm năng và đóng góp tích cực hơn vào nền kinh tế, đồng thời góp phần tạo môi trường kinh doanh minh bạch và bình đẳng”.

Khu vực HKD mặc dù có đóng góp đáng kể vào nền kinh tế, nhất là trong giải quyết việc làm cho người lao động, nhưng so với tiềm năng thì còn hạn chế và chưa tương xứng với quy mô. Ví dụ, năm 2017, tuy khu vực này chiếm tới gần 30% GDP nhưng chỉ chiếm tỷ trọng khoảng 1,56% trong tổng thu ngân sách nhà nước, năm 2014 là 2% của tổng nguồn thu nội địa, mức 12.362 tỷ đồng - theo số liệu của Bộ Tài chính.

Quy mô vốn bình quân và giá trị tài sản cố định bình quân của một HKD có xu hướng tăng qua các năm. Theo Tổng cục Thống kê, trong giai đoạn 2007-2015, quy mô vốn bình quân tăng 16,5%/năm, từ 59,3 triệu đồng/hộ năm 2007 lên 150,61 triệu đồng/hộ năm 2015. Trong khi đó, vốn bình quân một doanh nghiệp ngoài nhà nước giai đoạn này đạt khoảng từ 26,6 - 51,6 tỷ đồng. Tổng số lượng HKD liên tục tăng qua các năm, với trên 5,14 triệu hộ, số lao động từ trên 7,4 triệu người năm 2010 tăng lên gần 8,6 triệu người năm 2017. Tuy nhiên, tỷ trọng hộ có đăng ký kinh doanh vẫn khá thấp trong tổng số HKD đang hoạt động, năm 2017 chỉ có trên 29% số HKD phi nông nghiệp có địa điểm hoạt động ổn định, có giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh, càng thấp hơn đáng kể ở lĩnh vực công nghiệp chế biến, chế tạo, với chỉ trên 17% có giấy đăng ký kinh doanh.

Dự thảo Luật Doanh nghiệp sửa đổi quy định về HKD tại Chương VIIa, có ba nhóm ý kiến:

Thứ nhất, đồng tình với bổ sung quy định về HKD trong Dự thảo Luật Doanh nghiệp

Thứ hai, cân nhắc việc bổ sung quy định về HKD trong Dự thảo Luật Doanh nghiệp; cần ban hành một nghị định hoặc luật riêng về HKD.

Thứ ba, xem xét lại tên gọi của Luật Doanh nghiệp nếu bổ sung quy định về HKD.

Theo ông Fushihara Hirota - chuyên gia pháp lý Công ty Uryu & Itoga Việt Nam, pháp luật hiện hành của Việt Nam quy định, pháp nhân kinh doanh là công ty, hộ gia đình kinh doanh là HKD và cá nhân kinh doanh là HKD cá thể. Trong khi nhiều quốc gia trên thế giới đều xác định, một pháp nhân kinh doanh là công ty, một cá nhân kinh doanh là cá nhân kinh doanh hoặc doanh nghiệp một chủ. Việc tách biệt rõ ràng hai chủ thể này là phù hợp với thông lệ quốc tế.

Ông Fushihara Hirota - chuyên gia pháp lý Công ty Uryu & Itoga Việt Nam cho biết, tại Nhật Bản, cá nhân kinh doanh được điều chỉnh bởi luật dân sự, còn pháp nhân kinh doanh được điều chỉnh bởi luật công ty. Luật pháp nước Nhật không bắt buộc kinh doanh cá nhân phải đăng ký kinh doanh. Họ được tự do kinh doanh nhưng phải thông báo với cục thuế. Cục thuế căn cứ vào sổ sách kế toán để đưa ra mức thuế phù hợp.

Không khó để nhận ra việc các nhà soạn thảo Luật Doanh nghiệp sửa đổi đang nỗ lực chính thức hóa HKD cá thể. Nhưng theo ông Lê Duy Bình, Công ty Economica Vietnam, Bộ Luật Dân sự năm 2015 không còn quy định về HKD, cũng không còn ghi nhận HKD là một chủ thể trong giao dịch dân sự. Trong các quy định, các đối tượng không phải là pháp nhân, như HKD sẽ không đủ tư cách chủ thể để tham gia các giao dịch dân sự, chẳng hạn vay vốn từ các tổ chức tín dụng. Ông Bình cho rằng, việc quy định thêm một loại hình doanh nghiệp nữa là HKD cá thể sẽ là một thách thức đối với quá trình thực thi luật và chính các HKD. Do đó, việc chính thức hóa HKD cá thể cần tạo thêm sự lựa chọn cho các HKD cá thể, thay vì chỉ quan tâm đến sự chuyển đổi thành công ty hoặc doanh nghiệp theo Luật Doanh nghiệp.

Nguyễn Hoàng

Tin bài khác
Hà Tĩnh triệt phá đường dây phát tán trái phép hơn 35.000 bộ phim trên mạng

Hà Tĩnh triệt phá đường dây phát tán trái phép hơn 35.000 bộ phim trên mạng

Công an tỉnh Hà Tĩnh đã vô hiệu hóa hệ thống, khởi tố 2 bị can để điều tra về hành vi xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan việc vận hành website xem phim trực tuyến “ophim17.cc”.
Lừa đảo bất động sản: Dự án ma chiếm đoạt hàng trăm tỷ đồng

Lừa đảo bất động sản: Dự án ma chiếm đoạt hàng trăm tỷ đồng

Từ dự án không có thật, đất chưa đủ điều kiện pháp lý đến màn kịch dàn dựng khách mua, nhiều vụ án bất động sản bị phanh phui với số tiền chiếm đoạt lên đến hàng trăm tỷ đồng. Những thủ đoạn này cho thấy rủi ro lớn khi nhà đầu tư xuống tiền chỉ dựa vào cam kết lợi nhuận và thông tin quảng cáo.
Kế hoạch thanh tra năm 2027 chuyển mạnh sang giám sát theo rủi ro

Kế hoạch thanh tra năm 2027 chuyển mạnh sang giám sát theo rủi ro

Với Kế hoạch thanh tra năm 2027, Thanh tra Chính phủ đặt yêu cầu chuyển mạnh từ cách làm theo kế hoạch đơn thuần sang nắm tình hình, đánh giá rủi ro, cảnh báo sớm và hạn chế chồng chéo, qua đó giảm tác động không cần thiết tới hoạt động của cơ quan, doanh nghiệp.
Hải quan chặn hơn 8.500 đơn vị sản phẩm thuốc lá thế hệ mới trong hành lý nhập cảnh tại Đà Nẵng

Hải quan chặn hơn 8.500 đơn vị sản phẩm thuốc lá thế hệ mới trong hành lý nhập cảnh tại Đà Nẵng

Giấu trong 6 vali hành lý của hai hành khách nhập cảnh từ Hàn Quốc, lực lượng Hải quan phát hiện 424 cây nghi là thuốc lá nung nóng, tương đương 4.240 bao sản phẩm, cùng 4.300 gói dung dịch dùng cho thuốc lá điện tử và 4 thiết bị điện tử.
Phú Thọ xử lý 40 vụ vi phạm trong lĩnh vực khoáng sản, thu hơn 3 tỷ đồng

Phú Thọ xử lý 40 vụ vi phạm trong lĩnh vực khoáng sản, thu hơn 3 tỷ đồng

Từ tháng 9/2026 đến nay, Công an tỉnh Phú Thọ đã phát hiện, xử lý 40 vụ vi phạm hành chính với 940 trường hợp, xử phạt và thu nộp ngân sách hơn 3 tỷ đồng.
Phú Thọ: Bắt nữ thủ lĩnh hệ thống đa cấp Bitharvest, thiệt hại hơn 1,5 tỷ đồng

Phú Thọ: Bắt nữ thủ lĩnh hệ thống đa cấp Bitharvest, thiệt hại hơn 1,5 tỷ đồng

Nguyễn Thanh Hương bị khởi tố, bắt tạm giam vì tổ chức phát triển hệ thống Bitharvest trái phép, thu lợi bất chính từ 1 tỷ đồng và gây thiệt hại từ 1,5 tỷ đồng trở lên.
Làm giả hồ sơ phát hành chứng khoán: Đề xuất phạt 1,5 tỷ đồng

Làm giả hồ sơ phát hành chứng khoán: Đề xuất phạt 1,5 tỷ đồng

Bộ Tài chính đề xuất nâng mức xử phạt đối với nhiều vi phạm trên thị trường chứng khoán, trong đó hành vi làm giả giấy tờ chứng minh đủ điều kiện chào bán, phát hành cổ phiếu riêng lẻ và trái phiếu chuyển đổi riêng lẻ có thể bị phạt tới 1,5 tỷ đồng. Dự thảo cũng bổ sung chế tài đối với doanh nghiệp phát hành, tổ chức cung cấp dịch vụ và nhà đầu tư nhằm tăng cường kỷ cương thị trường.
“Huy bến xe” và ranh giới pháp lý phía sau những thước phim giang hồ

“Huy bến xe” và ranh giới pháp lý phía sau những thước phim giang hồ

Bộ phim ca nhạc bạo lực đăng tải trên YouTube từ năm 2020, thu hút hơn 42.000 lượt xem, nay trở thành một phần trong vụ án hình sự liên quan đến “Hiệp đen”. Người sản xuất, đạo diễn, diễn xuất và phổ biến phim bị khởi tố là cảnh báo nghiêm khắc tới những cá nhân, tổ chức lợi dụng sản phẩm giải trí để cổ súy bạo lực, đánh bóng tên tuổi.
Giám đốc sản xuất răng giả bị khởi tố: Cảnh báo rủi ro pháp lý trong cung ứng nha khoa

Giám đốc sản xuất răng giả bị khởi tố: Cảnh báo rủi ro pháp lý trong cung ứng nha khoa

Một cơ sở sản xuất răng giả chưa được cấp phép, sản phẩm chưa được kiểm nghiệm và công bố tiêu chuẩn chất lượng nhưng vẫn cung ứng cho nhiều phòng khám nha khoa. Vụ án không chỉ đặt ra trách nhiệm của người điều hành doanh nghiệp mà còn cảnh báo rủi ro pháp lý khi lựa chọn nhà cung cấp.
Chiến dịch Con rồng Mê Kông VIII: Phát hiện 2.148 vụ vi phạm

Chiến dịch Con rồng Mê Kông VIII: Phát hiện 2.148 vụ vi phạm

Với 2.148 vụ bắt giữ được ghi nhận, cùng khối lượng lớn ma túy, tiền chất và động vật, thực vật hoang dã bị thu giữ, Chiến dịch Con rồng Mê Kông VIII tiếp tục khẳng định hiệu quả hợp tác thực thi pháp luật khu vực. Trọng tâm trong giai đoạn tiếp theo là khai thác thông tin sau bắt giữ, lần theo các đầu mối liên quan và mở rộng điều tra những đường dây buôn lậu xuyên quốc gia.
Luật mới siết hành vi thao túng cạnh tranh trên môi trường số

Luật mới siết hành vi thao túng cạnh tranh trên môi trường số

Quốc hội vừa thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 4 luật về thương mại, cạnh tranh, quản lý ngoại thương và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Đáng chú ý, luật bổ sung các quy định kiểm soát hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường, sử dụng dữ liệu và thiết kế giao diện điện tử nhằm hạn chế quyền lựa chọn của khách hàng.
Phú Thọ: Khởi tố chủ cơ sở sản xuất hương giả nhãn hiệu Thu Hiền

Phú Thọ: Khởi tố chủ cơ sở sản xuất hương giả nhãn hiệu Thu Hiền

Sử dụng bao bì giả mạo nhãn hiệu hương Thu Hiền đã được bảo hộ để đóng gói sản phẩm tự sản xuất, một chủ cơ sở tại xã Yên Lập bị khởi tố. Tổng trị giá hàng giả tương đương hàng thật hơn 137,8 triệu đồng.
Vụ Mỏ số 2 Thanh Hóa: Mức án đề nghị từ án treo đến 9 năm tù

Vụ Mỏ số 2 Thanh Hóa: Mức án đề nghị từ án treo đến 9 năm tù

Sau gần một ngày xét hỏi, Viện Kiểm sát đề nghị mức án đối với 11 bị cáo trong vụ Mỏ số 2 tại Thanh Hóa. Nhóm cán bộ bị xem xét trách nhiệm vì quyết định, tham mưu cấp phép trái quy định; nhóm doanh nghiệp đối diện mức án cao hơn do trực tiếp khai thác tài nguyên trái phép và vi phạm kế toán.
Mở thêm gần 3,9 tỷ USD dư địa vay nước ngoài cho doanh nghiệp

Mở thêm gần 3,9 tỷ USD dư địa vay nước ngoài cho doanh nghiệp

Chính phủ vừa nâng hạn mức vay thương mại nước ngoài trung, dài hạn của doanh nghiệp và tổ chức tín dụng lên tối đa 10 tỷ USD trong năm 2026. Dư địa vốn được mở rộng đáng kể, nhưng trách nhiệm trả nợ vẫn hoàn toàn thuộc bên vay vì các khoản vay không được Chính phủ bảo lãnh.
Từ hợp đồng 2,5 tỷ đến gần 76 tỷ đồng cát khai thác vượt phép

Từ hợp đồng 2,5 tỷ đến gần 76 tỷ đồng cát khai thác vượt phép

Giá trị chuyển nhượng quyền khai thác mỏ được khai tại tòa hơn 62 tỷ đồng nhưng hợp đồng chỉ thể hiện hơn 2,5 tỷ đồng. Sau khi được cấp phép, Công ty Thiên An Phát bị cáo buộc khai thác vượt gần 435.000 m³ cát, trị giá gần 76 tỷ đồng.