Từ 1/7 Việt Nam còn 10 tội danh chịu án tử hình

Với 429/439 đại biểu Quốc hội tán thành, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Hình sự đã được thông qua tại kỳ họp thứ 9, khóa XV. Theo đó, từ ngày 1/7/2025, án tử hình sẽ không còn được áp dụng đối với 8 tội danh, bao gồm:

1. Hoạt động nhằm lật đổ chính quyền nhân dân

2. Phá hoại cơ sở vật chất – kỹ thuật của Nhà nước

3. Sản xuất, buôn bán hàng giả là thuốc chữa bệnh, phòng bệnh

4. Vận chuyển trái phép chất ma túy

5. Phá hoại hòa bình, gây chiến tranh xâm lược

6. Gián điệp

7. Tham ô tài sản

8. Nhận hối lộ

Đây là lần cắt giảm số lượng tội có mức án tử hình lớn nhất kể từ khi Bộ luật Hình sự 1985 được ban hành – vốn có tới 44 tội danh. Theo lộ trình cải cách, con số này đã giảm dần qua các lần sửa đổi: xuống 29 tội năm 1999, 22 tội năm 2009, 18 tội năm 2015 và hiện nay chỉ còn 10.

Từ 1/7 Việt Nam còn 10 tội danh chịu án tử hình

Đáng chú ý là việc bãi bỏ án tử hình đối với hai tội danh từng được coi là “đặc biệt nghiêm trọng” – tham ô tài sản và nhận hối lộ. Dù không còn mức án tử, luật mới vẫn đưa ra cơ chế ràng buộc nghiêm khắc:

“Người bị kết án tù chung thân về các tội trên chỉ được xét giảm hình phạt nếu đã chủ động nộp lại ít nhất 75% tài sản phạm tội và hợp tác tích cực với cơ quan điều tra hoặc lập công lớn.”

Cách tiếp cận này cho thấy sự thay đổi chiến lược trong phòng, chống tham nhũng – chuyển từ ưu tiên trừng phạt sang ưu tiên thu hồi tài sản, đồng thời tạo động lực để người phạm tội khai báo và khắc phục hậu quả.

Danh mục 10 tội danh giữ nguyên án tử hình

Sau khi luật có hiệu lực, án tử hình chỉ còn áp dụng với các hành vi đặc biệt nguy hiểm cho xã hội và an ninh quốc gia:

1. Phản bội Tổ quốc

2. Bạo loạn

3. Khủng bố nhằm chống chính quyền nhân dân

4. Giết người

5. Hiếp dâm người dưới 16 tuổi

6. Sản xuất trái phép chất ma túy

7. Mua bán trái phép chất ma túy

8. Khủng bố

9. Chống loài người

10. Tội phạm chiến tranh

Các tội danh này đều gắn với hành vi tước đoạt mạng sống, đe dọa an ninh quốc gia hoặc hủy hoại nhân loại – vốn được xem là “ranh giới đỏ” trong chính sách hình sự của Nhà nước.

Luật mới cũng quy định rõ điều khoản chuyển tiếp. Cụ thể, các bị cáo đã bị tuyên án tử hình trước ngày 1/7/2025 nhưng chưa thi hành án, nếu thuộc 8 tội danh bị loại bỏ mức án tử hình, sẽ được chuyển thành án tù chung thân. Việc rà soát và thực hiện sẽ do Tòa án nhân dân Tối cao chủ trì, phối hợp với Bộ Công an, Bộ Quốc phòng và Viện Kiểm sát nhân dân Tối cao triển khai.

Điều này được giới quan sát đánh giá sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến hàng loạt trường hợp đang “treo” án tử – bao gồm cả những vụ án kinh tế lớn, điển hình là các đại án liên quan đến tham nhũng, sai phạm đất đai, ngân hàng và chứng khoán.

Việc thu hẹp án tử hình không chỉ là biểu hiện của tinh thần nhân đạo mà còn phù hợp với xu thế quốc tế. Theo báo cáo của Tổ chức Ân xá Quốc tế (Amnesty International), số nước duy trì án tử hình đang giảm dần, trong đó nhiều quốc gia châu Á, bao gồm Trung Quốc, Malaysia và Thái Lan, cũng đã bắt đầu điều chỉnh theo hướng hạn chế áp dụng hình phạt này.