Y Tý (Lào Cai) trước cơ hội bứt phá: Giữ bản sắc biên cương, thúc đẩy du lịch bền vững và xanh

Trong nhịp phục hồi và tái cơ cấu của ngành du lịch, các địa bàn biên giới không còn là “vùng xa” đứng ngoài dòng chảy phát triển. Trái lại, chính những vùng đất hội tụ cảnh quan đặc sắc và chiều sâu văn hóa như Y Tý, tỉnh Lào Cai, đang nổi lên như một cực tăng trưởng mới của du lịch cộng đồng. Song, cơ hội luôn đi kèm thách thức. Nếu phát triển nóng, thiếu định hướng và thiếu kỷ cương, Y Tý có thể đánh mất điều quý giá nhất: bản sắc văn hóa truyền thống của cộng đồng các dân tộc và vẻ đẹp nguyên sơ của không gian sinh thái biên cương.

Mùa săn mây trên núi Ngải Thầu

Y Tý hấp dẫn bởi sự khác biệt không thể sao chép. Đó là mây trời quấn núi, là ruộng bậc thang tầng tầng lớp lớp, là những nếp nhà trình tường, là phong tục, tập quán và lối sống bền bỉ của đồng bào Mông, Hà Nhì, Dao. Những giá trị ấy không phải “phông nền” để du lịch trang trí, mà là cội rễ làm nên sức hút. Bởi vậy, thúc đẩy du lịch Y Tý phải bắt đầu từ một nguyên tắc xuyên suốt: bảo tồn văn hóa là nền tảng, môi trường là giới hạn, chất lượng là thước đo, còn người dân địa phương là chủ thể quyết định thành bại.

Trong thực tiễn, không ít điểm đến từng trả giá khi đánh đổi bản sắc lấy tăng trưởng ngắn hạn. Khi kiến trúc bản địa bị thay bằng công trình bê tông hóa, khi nghi lễ truyền thống bị sân khấu hóa, khi chợ phiên biến thành nơi mua bán vội vã hoặc khi đời sống cộng đồng bị xô lệch bởi những cuộc đua theo thị hiếu nhất thời, điểm đến sẽ tự làm mờ lợi thế của mình. Với Y Tý, mọi giải pháp phát triển du lịch cần hướng tới việc biến di sản sống thành lợi thế cạnh tranh dài hạn, nghĩa là vừa giữ đúng hồn cốt văn hóa, vừa tạo được trải nghiệm thực tế, an toàn và văn minh cho du khách.

Du khách chinh phục đỉnh núi Lảo Thẩn

Trước hết, bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa phải được triển khai như một nhiệm vụ phát triển, không phải khẩu hiệu. Điều này đòi hỏi sự thống nhất nhận thức từ chính quyền đến cộng đồng rằng văn hóa truyền thống, kiến trúc bản địa, phong tục và không gian sinh hoạt của đồng bào là tài sản chung. Khi làm du lịch, sự tôn trọng đối với cộng đồng chủ thể văn hóa cần trở thành chuẩn mực. Du khách đến Y Tý để trải nghiệm sự chân thực; vì vậy, phát triển sản phẩm du lịch phải dựa trên những giá trị nguyên bản, tránh thương mại hóa và tránh biến văn hóa thành đạo cụ trình diễn. Một khi người dân tự hào và chủ động gìn giữ nếp sống, tiếng nói, trang phục, lễ tục, cùng với việc duy trì cảnh quan bản làng, du lịch sẽ tự nhiên có “chất” và có chiều sâu.

Song song với bảo tồn, nâng chuẩn chất lượng dịch vụ là điều kiện bắt buộc nếu Y Tý muốn bứt phá và đứng vững. Du lịch cộng đồng không thể chỉ dựa vào phong cảnh, càng không thể trông chờ vào hiệu ứng mạng xã hội. Điểm đến bền vững phải được đo bằng mức độ hài lòng, mức độ an toàn và niềm tin của du khách. Vì vậy, Y Tý cần đi theo hướng chuyên nghiệp hóa từng khâu tiếp đón, từ nơi lưu trú, vệ sinh môi trường, an toàn thực phẩm, phòng cháy chữa cháy, đến thái độ phục vụ và kỹ năng truyền thông. Khi dịch vụ được chuẩn hóa, câu chuyện điểm đến được kể thống nhất, giá cả minh bạch và ứng xử văn minh, Y Tý sẽ giảm rủi ro “mùa vụ” và nâng được giá trị chi tiêu của du khách, đồng thời hạn chế tình trạng cạnh tranh thiếu lành mạnh làm xấu hình ảnh địa phương.

Các hoạt động đều gắn liền với bản sắc văn hóa các dân tộc tại Y Tý.

Nếu bản sắc là gốc và chất lượng là thước đo, thì môi trường chính là lằn ranh đỏ. Y Tý được yêu mến vì còn nguyên sơ; vì thế, bất cứ dấu hiệu xuống cấp nào về rác thải, nước thải, tiếng ồn hay phá vỡ cảnh quan đều sẽ tác động trực tiếp đến sức hút. Phát triển du lịch tại vùng cao biên giới càng phải gắn với trách nhiệm sinh thái. Điều cần thiết là hình thành thói quen “xanh” trong vận hành điểm đến, để việc giữ sạch bản làng, giữ trong nguồn nước, giữ yên tĩnh cho không gian văn hóa trở thành một phần của nếp sống và một tiêu chuẩn dịch vụ. Khi môi trường được bảo vệ nghiêm túc, du lịch mới có thể phát triển bền vững mà không làm tổn thương đời sống cộng đồng.

Những ngôi nhà trình tường bằng đất nét kiến trúc nhà ở độc đáo của đồng bào dân tộc Hà Nhì ở Y Tý, Lào Cai (Ảnh: Sưu tầm)

Một trụ cột khác không thể thiếu là quản trị phát triển theo hướng minh bạch, đúng quy hoạch và đúng pháp luật. Du lịch phát triển nhanh thường kéo theo đầu tư tự phát, xây dựng tùy tiện và xung đột lợi ích. Y Tý cần một kỷ cương đủ mạnh để bảo vệ tài nguyên, bảo vệ cảnh quan và điều tiết hoạt động kinh doanh. Việc thu hút đầu tư phải đi cùng yêu cầu tôn trọng văn hóa bản địa và giữ gìn kiến trúc, không gian sinh thái. Quản lý lỏng lẻo sẽ khiến Y Tý đánh mất “linh hồn” của du lịch cộng đồng; ngược lại, quản trị tốt sẽ tạo niềm tin cho cộng đồng, cho du khách và cho nhà đầu tư chân chính.

Du khách chụp ảnh lưu niệm cùng người địa phương (Ảnh: Sùng A Hờ)

Cuối cùng, để tạo sức bật, Y Tý cần truyền thông theo hướng thời sự và có chiều sâu, gắn câu chuyện điểm đến với bản sắc biên cương. Y Tý không chỉ có “săn mây”, mà còn là nơi có ruộng bậc thang, có chợ phiên, có tri thức canh tác, có nghề thủ công, có ẩm thực và những câu chuyện văn hóa của các dân tộc nơi đây. Khi địa phương biết kể câu chuyện của mình bằng trải nghiệm, bằng mùa vụ và bằng các sản phẩm đặc trưng, du lịch Y Tý sẽ tránh được sự đơn điệu, giảm lệ thuộc vào trào lưu ngắn hạn và mở rộng được tệp khách có chất lượng.

Y Tý đang đứng trước một bước ngoặt quan trọng. Nhưng bứt phá không thể bằng sự vội vã; bứt phá phải bằng nguyên tắc. Con đường đúng đắn là phát triển du lịch trên nền tảng bản sắc văn hóa truyền thống của cộng đồng các dân tộc, gắn với bảo vệ môi trường, nâng chuẩn chất lượng và siết kỷ cương quản trị. Khi cộng đồng trở thành chủ thể, khi văn hóa được tôn trọng, khi môi trường được giữ gìn và khi hoạt động du lịch đi vào nề nếp, Y Tý sẽ không chỉ là điểm đến đẹp, mà còn là hình mẫu phát triển du lịch cộng đồng bền vững nơi biên cương Tổ quốc.