Đầu xuân về miền đất cổ Châu Lang dự Lễ hội Chùa Mèo

Toàn cảnh chùa Mèo

Theo sử sách, chùa Mèo có từ thời nhà Trần, do công chúa nhà Trần là Chu Huyền và nhà Lang Mường Chếnh xây dựng nên được gọi là chùa Chu. Chùa nằm trên khu đất bằng phẳng, có địa thế “tả thanh long, hữu bạch hổ” giữa hai ngọn núi Pù Bằng và Pù Rinh, mặt tiền hướng ra dòng sông Âm uốn lượn. Do có kiến trúc đẹp, cổ kính, lại nằm ở nơi núi sông hùng vĩ, sơn thủy hữu tình, phong thủy tốt tươi nên từ xa xưa, chùa được xếp hạng là một trong ba ngôi chùa đẹp nhất nước Nam “ Nhất hương, nhì Hà, ba Chu” (nhất chùa Hương, nhì chùa Hà, ba chùa Chu).

Nghi lễ rước kiệu, mở đầu cho lễ hội

Theo truyền thuyết dân gian, trong giai đoạn đầu khởi nghĩa đánh đuổi giặc Minh (1418), nghĩa quân Lam Sơn của Bình Định Vương Lê Lợi lâm vào cảnh khó khăn do lực lượng chưa đủ mạnh. Trong một lần bị giặc truy sát gắt gao nơi miền rừng Chí Linh, thủ lĩnh Lê Lợi phải ẩn náu vào chùa Chu. Giữa lúc Lê Lợi nguy nan sắp bị lũ giặc dữ và đàn chó săn phát hiện, bỗng đâu từ hậu cung, một chú mèo trắng vừa kêu “meo meo” vừa lao vụt ra, thu hút đàn chó săn đuổi theo và khiến lũ giặc tưởng đuổi nhầm mục tiêu liền thu binh. Nhờ đó Lê Lợi thoát nạn, cùng nghĩa quân tập hợp lại lực lượng, từng bước làm nên nghiệp lớn.

Sau khi đánh đuổi giặc Minh lên ngôi Hoàng đế, Vua Lê Thái Tổ đã cho xây dựng lại chùa Chu, ghi nhớ công lao của chú mèo năm xưa, Vua đã cho đổi tên chùa thành Đỉnh Miêu Thiền Tự, dân gian gọi là chùa Mèo.

Hàng vạn du khách thập phương nô nức về dự hội

Cũng như các lễ hội dân gian khác, Lễ hội Chùa Mèo gồm có phần lễ và phần hội. Phần lễ diễn ra trang trọng, tôn nghiêm, mở đầu là nghi lễ rước kiệu từ đền Trình lên chính điện của chùa. Đoàn rước kiệu gồm các nhà sư cùng các vị bô lão, các thiện nam tín nữ mang binh khí, cờ quạt, võng lọng, hương án, ngai thờ, diễu đi trong tiếng chuông ngân vang vọng. Tiếp theo là các nghi lễ truyền thống như Lễ dâng hương, Lễ tế, Lễ tạ, Lễ hoa đăng, Lễ cầu an – tụng kinh, Lễ giảng pháp … nhằm tôn vinh công đức của các bậc thiên thần và nhân thần, các bậc hiền tài có công dựng nước, cũng như gửi gắm ước vọng cho đất nước thái bình, mùa màng tươi tốt, người người hoan ca, như bài đồng dao từ hơn sáu trăm năm trước còn lưu truyền đến ngày nay “ Đời Vua Thái tổ, Thái Tông/ Con bế con bồng, con dắt, con mang/ Bò đen húc lẫn bò vàng/ Hai con húc chắc lăn quàng xuống sông”.

Theo sau đoàn rước kiệu là các tăng ni, phật tử và du khách

Tiếp sau phần lễ, phần hội sẽ diễn ra với nhiều hoạt động sôi nổi, mang đậm tính văn hóa dân gian, tín ngưỡng của người đồng bào các dân tộc trong vùng … như biểu diễn văn nghệ, thi đấu bóng chuyền, kéo co, đấu vật, thi nấu cơm, bắn nỏ, ném còn, đi cà kheo, khua luống v.v…

Về với Chùa Mèo và vùng đất cổ Châu Lang, Mường Chếnh, Mường Khạt xưa (nay là xã Linh Sơn) dịp đầu xuân, ngoài tham gia lễ hội, thưởng thức các món ẩm thực độc đáo được chế biến từ sản vật địa phương. Du khách còn có dịp tham quan các địa điểm mang đậm màu huyền thoại, thả hồn trong thiên nhiên hoang sơ, hùng vĩ và đắm mình trong màn sương mờ ảo, nửa hư nửa thực của các truyền thuyết gắn với cuộc khởi nghĩa của nghĩa quân Lam Sơn trong thời kỳ gian khó “Nếm mật nằm gai”.

Nghi thức Tế lễ diễn ra trang nghiêm, kính cẩn

Đó là dòng suối Láu, nơi thủ lĩnh Lê Lợi và tướng sỹ từng “Hòa nước sông chén rượu ngọt ngào”. Gần suối Láu là suối Vớ, nơi mưu thần Nguyễn Trãi đã dùng mẹo viết chữ bằng mật mía lên lá cây, dụ đàn kiến đến ăn, đục thủng lá cây làm hiện lên dòng chữ “ Lê Lợi vi Vương, Lê Lai vi Tướng, Nguyễn Trãi vi Thần”, qua đó khích lệ tinh thần ba quân. Là Bản Năng Cát, nơi nghĩa quân dựng trại nấu cơm, do chiều muộn nên quân lính đãi gạo không kỹ, lẫn cát vào cơm, sau đó được Vua Lê cho đổi tên thành Bản Năng Cát. Là thác Chó ngáp (Thác Ma Hao), nơi nghĩa quân ẩn mình lúc giặc truy đuổi và thoát nạn nhờ chú chó trung thành đã liều mình cứu chủ …

Giữa thiên nhiên hùng vĩ của rừng núi Chí Linh, sau khi tạm biệt lễ hội rộn ràng, náo nhiệt. Để có những thêm trải nghiệm đầy đủ về vùng đất cổ Châu Lang miền thượng du Xứ Thanh này, du khách có thể tìm đến thiên nhiên để nghỉ chân bên dòng suối, cửa hang động, các bản làng xa xôi … nơi từng in dấu chân của các hào kiệt Lam Sơn, ngắm thác nước, rừng già, nghe tiếng nước chảy ào ào, tiếng chim hót líu lo, tiếng mõ trâu lốc cốc, thả hồn về quá khứ để nghe văng vẳng trong không trung tiếng ngựa hí, quân reo, tiếng hô xung trận … để rồi, sau chuyến du xuân đáng nhớ này, du khách sẽ ra về với bước chân lưu luyến và lòng thầm hẹn ngày trở lại.