Văn hóa trà Việt: Âm vang ngàn xưa trong dòng chảy hiện đại

Trà Việt đã giành được 06 giải thưởng lớn trong cuộc thi trà thế giới tại Pháp năm 2024.

“Đem trà Việt đi đánh xứ người”

Một không gian đậm chất di sản được mở ra thảo luận để tìm hiểu, tôn vinh những giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của người Việt trong dòng chảy hiện đại vào cuối tuần qua tại TP.HCM.

Trong Không gian gốm Bát Tràng (322 Lý Thường Kiệt, phường Diên Hồng, TP.HCM), buổi talkshow đặc biệt với chủ đề: “Văn hóa trà Việt & dụng cụ trà truyền thống”, với sự góp mặt của những "cây đại thụ" trong làng trà Việt, như: Nghệ nhân văn hóa ẩm thực trà Việt Nguyễn Cao Sơn - người được biết đến với đôi bàn tay tài hoa, từng phụ trách tiệc trà đối ngoại quan trọng giữa Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng và Tổng Bí thư Tập Cận Bình; Nhà nghiên cứu Trịnh Quang Dũng: Tác giả cuốn sách "Văn Minh Trà Việt" – "pho từ điển" sống về lịch sử trà đạo nước nhà; Những doanh nhân - người tâm huyết trong việc gìn giữ và phát triển trà và ngành gốm sứ truyền thống, và người yêu trà.

Mở đầu câu chuyện về trà, nghệ nhân văn hóa ẩm thực trà Việt Nguyễn Cao Sơn, quan niệm cuộc sống giống như cách pha trà,“hãy đun sôi cái tôi, làm bay hơi mọi lo lắng, pha loãng những muộn phiền, lọc đi mọi sai lầm… và bắt đầu thưởng thức sự hạnh phúc”.

Nghệ nhân văn hóa ẩm thực trà Việt Nguyễn Cao Sơn chia sẻ về trà.

Với sứ mệnh “đem trà Việt đi đánh xứ người”, đọ sức với các “đế chế” trà khắp thế giới, Nguyễn Cao Sơn đã giành được 06 giải thưởng lớn trong cuộc thi trà thế giới tại Pháp năm 2024, khẳng định chất lượng trà Shan Tuyết cổ thụ Việt Nam trên bản đồ trà quốc tế. Đây cũng là lời khẳng định tinh hoa ngàn năm của Trà Việt, không hề bị lép vế.

Bên cạnh đó, Nguyễn Cao Sơn được chọn là người pha trà trong các sự kiện ngoại giao cấp cao, minh chứng cho vị thế của trà Việt trong lòng người yêu trà quốc tế.

Đến với Nguyễn Cao Sơn, người trẻ không chỉ học được cách pha, mà còn “bỏ túi” những triết lý, thông điệp về đạo trong trà. Mỗi chén trà là một câu chuyện về hương vị, về tình đất, tình người.

Văn hóa Việt: Gốm và Trà sẽ không bị thất truyền

Trà - một thức uống, món giải khát hết sức quen thuộc, hiện diện ở khắp các ngõ ngách, từ thành phố đến nông thôn.

Đến nay, thưởng trà tại Việt Nam theo nhà nghiên cứu Trịnh Quang Dũng, đang song hành 02 phong thái: uống trà dân gian giải khát và nghệ thuật thưởng trà bác học - cung đình kiêu sa và tinh tế. Trà dân gian, hay còn gọi là chè, đi từ thứ đồ uống nguyên thủy nhất là chè tươi, cho đến các loại chè của từng vùng, từng địa phương, như chè nụ, chè vối, chè vằng… và trà hiện diện trong giới trẻ với phong cách: trà sữa, trà chanh chém gió…

Nhà nghiên cứu Trịnh Quang Dũng, tác giả cuốn sách: "Văn minh Trà Việt".

Từ cách thưởng trà của từng dân tộc, các loại trà cụ, lễ hội trà… nhà nghiên cứu Trịnh Quang Dũng đã dựng nên “chân dung trà” qua cuốn sách "Văn minh Trà Việt", văn hóa trà được hiện ra từ 5.000 năm trước trong cuộc sống của người Bách Việt.

Lịch sử, cội nguồn trà Việt được phân tích từ góc độ cương thổ, địa lý, từ các truyền thuyết, tư liệu lịch sử, di chỉ khảo cổ, thư tịch, các tập tục và diễn xướng dân gian về trà… Nền văn hóa trà hình thành với những tinh hoa được bảo tồn và theo chân người Việt đi khắp nơi, hình thành nên những vùng trà, những trung tâm văn hóa trà…

“Trà Việt chưa thực sự tương xứng với bề dày lịch sử của nó, nếu không được gìn giữ thì nguy cơ thất truyền”, ông Dũng lưu ý.

Dù ngậm ngùi về văn hóa trà Việt chưa lan tỏa được như các “cường quốc về trà”: Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc, nhưng nghệ nhân Nguyễn Cao Sơn khẳng định văn hóa trà Việt sẽ không bị thất truyền. Bởi từ năm 2007, Sơn đã quyết định nghỉ việc, dành thời gian chuyên tâm nghiên cứu về trà Việt qua các tài liệu trong nước và quốc tế, cũng như tốn bao công sức, tiền bạc đưa trà đi kiểm nghiệm và đi thi các nước.

“Tôi cũng đi khắp nơi để giới thiệu văn hóa trà Việt. Tôi luôn trăn trở, làm thế nào để khôi phục và đưa di sản của dân tộc thành nét văn hóa truyền thống và lan tỏa trong dòng chảy của cuộc sống hiện đại. Do đó, trà của tôi cũng được phát triển theo hướng có nhiều cách pha, cách uống phù hợp với người đương thời, nhưng vẫn có phong cách riêng để giữ được hồn cốt của thưởng trà”, nghệ nhân Nguyễn Cao Sơn chia sẻ.

Tuy nhiên, để giữ được cái 'thần' của trà, bộ trà cụ đóng vai trò quyết định, nhà nghiên cứu trà Trịnh Quang Dũng nhấn mạnh. Từ lâu, trà và gốm đã cùng tạo nên phong cách trà, nghệ thuật thưởng trà từ bình dân đến cung đình…

Cùng với trà, bộ ấm trà An Thổ Túc đã đem đến cho người thưởng trà một phong cách thưởng trà tinh tế. Đặt câu hỏi: Tại sao An Thổ Túc lại là sự lựa chọn hàng đầu cho người sành trà? Theo cảm nhận của nghệ nhân Nguyễn Cao Sơn, đó là chất đất đặc biệt khiến cho khả năng giữ nhiệt và lưu hương tốt.

Thông tin cụ thể về An Thổ Túc, ông Vũ Đình Mạnh, Chủ tịch Tập đoàn Inogroup, cho biết quá trình tạo nên trà cụ thì đất được làm từ nguồn đất quý khai thác tại vùng đất lịch sử, qua quá trình tinh luyện và nung ở nhiệt độ cao, giúp loại bỏ hoàn toàn tạp chất nhưng vẫn giữ được độ xốp nhẹ giúp trà "thở".

Thiết kế của ấm An Thổ Túc chú trọng vào độ kín khít của nắp ấm và độ dày thành gốm, giúp nước trà giữ được nhiệt độ ổn định, giữ trọn vẹn hương thơm nguyên bản của lá trà rừng hay trà mộc.

Trà cụ An Thổ Túc tôn vinh vẻ đẹp mộc mạc, tinh tế. Do đó, màu sắc trầm ấm đặc trưng của đất được lựa chọn, không bóng bẩy hoa mỹ. Bộ ấm trà An Thổ Túc với ý nghĩa mang lại cảm giác bình yên (An), vững chãi (Thổ) và kết tinh (Túc).

“Chúng tôi muốn tạo nên mảnh ghép hoàn hảo cho không gian trà đạo của người Việt”, ông Mạnh chia sẻ.

Xây dựng cộng đồng yêu trà Việt

Trong hành trình đưa văn hóa Việt đến gần hơn với công chúng, những buổi talkshow chuyên đề về: trà, gốm, văn hóa thưởng trà, tìm hiểu lịch sử các di sản văn hóa phi vật thể… tại Không gian gốm Bát Tràng mong muốn gửi gắm vào đó cả một câu chuyện về lòng tự hào dân tộc, trân trọng những giá trị truyền thống.

Ông Vũ Đình Mạnh, Chủ tịch Tập đoàn Inogroup, cho rằng việc xây dựng cộng đồng người yêu trà không chỉ đơn thuần là một hoạt động mang tính sở thích mà còn góp phần bảo tồn, gìn giữ và quảng bá văn hóa trà Việt.

Sự kết hợp giữa tri thức của nhà nghiên cứu, bàn tay của nghệ nhân và tâm huyết của nhà sản xuất đã tạo nên một hệ sinh thái văn hóa bền vững, nơi những giá trị như An Thổ Túc được tôn vinh và lan tỏa.

Ông Vũ Đình Mạnh cho rằng việc xây dựng cộng đồng người yêu trà không chỉ đơn thuần là một hoạt động mang tính sở thích mà còn góp phần bảo tồn, gìn giữ và quảng bá văn hóa trà Việt.

Dù gặp nhiều khó khăn trong giai đoạn đầu, nhưng với sự đam mê, sự hỗ trợ của các nghệ nhân, chuyên gia và việc tận dụng công nghệ truyền thông, cộng đồng người yêu trà Việt đang từng bước lan tỏa giá trị trà Việt, góp phần đưa trà Việt đến gần hơn với người tiêu dùng và bạn bè quốc tế.