![]() |
| Biểu tượng chợ nổi Cái Bè trên cây cầu bắc qua sông. (Ảnh: Đức Tú) |
Buổi sáng ở chợ nổi Cái Bè, tôi ngồi trên ghe, ngẩng nhìn hai cây sào tre dựng cạnh nhau giữa trời xanh. Một cây treo hai củ sắn nước và mấy củ khoai lang. Cây bên cạnh treo cả một dây bánh kẹo đóng gói nilon. Người miền Tây gọi những cây sào ấy là cây bẹo. Nhìn dây bánh kẹo lủng lẳng trong gió sông, tôi bỗng tự hỏi: ghe này đang mời khách mua gì?
![]() |
| Hai cây bẹo đứng cạnh nhau, một cây treo củ sắn nước và khoai lang, một cây treo bánh kẹo đóng gói. (Ảnh: Đức Tú) |
Tối 18/11, lễ hội khai mạc tại xã Cái Bè, tỉnh Đồng Tháp, vùng đất trước đây thuộc Tiền Giang. Mùa lễ hội lần thứ bảy mang chủ đề "Sắc màu di sản". Đêm ấy, người dân đổ về xem văn nghệ đông nghịt, gia đình tôi cũng đứng lẫn trong dòng người rộn ràng ấy, trong chuyến trở lại miền Tây đầu tiên sau gần hai thập kỷ.
Sáng hôm sau, chúng tôi xuống ghe đi dọc một nhánh sông Tiền. Sau bờ kè bê tông, những mái ngói nhà cổ trầm mặc nằm thấp dưới tán cây, từ dưới mặt nước nhìn lên chỉ thấy thấp thoáng. Những ngôi nhà hơn trăm tuổi ở Đông Hòa Hiệp đã được xếp hạng di tích kiến trúc nghệ thuật cấp quốc gia từ năm 2017.
Ghe đi thêm một quãng thì tới khúc sông của chợ nổi cũ. Ghe gỗ neo sát nhau thành hàng giữa dòng. Cờ đỏ, cờ dây xanh vàng giăng kín trên những chiếc ghe chất đầy dừa xanh, khóm, bắp. Ban tổ chức còn mở cả hội thi "Trồng cây bẹo – Treo món hàng".
![]() |
| Toàn cảnh chợ nổi Cái Bè ngày hội nhìn từ trên cầu, ghe gỗ neo thành hàng giữa dòng. (Ảnh: Đức Tú) |
Thời chợ còn họp thật, người thương hồ dựng cây sào tre trên mũi ghe, bán thứ gì thì treo thứ nấy lên đầu ngọn. Khách từ xa nhìn vào đã biết ghe này bán khóm, ghe kia bán khoai, chẳng cần một tiếng rao.
Tôi ngồi lặng nhìn một lúc lâu. Ghe đông, cờ nhiều, rực rỡ cả một khúc sông, vậy mà tuyệt nhiên không có tiếng mặc cả, cũng chẳng có tiếng gọi nhau í ới từ ghe này sang ghe kia. Những chiếc ghe này được thuê về cho ngày hội. Phiên chợ nổi Cái Bè hôm nay là một phiên chợ được dựng lại, họp vào các buổi sáng và kéo dài đến hết ngày 21/11.
Gần 20 năm trước, tôi từng đi một chợ nổi khác ở miền Tây. Chợ hồi ấy đông nghẹt. Tôi vẫn nhớ như in những chiếc xuồng nhỏ như xuồng ba lá, chở đủ thứ nông sản từ Vĩnh Long, Đồng Tháp đi ngược xuôi giữa dòng. Tôi mua hàng ngay từ trên xuồng. Trên mũi ghe, những cây sào tre cao vút như cây nêu ngày Tết, treo lủng lẳng đủ loại trái cây, rau củ. Chợ vui. Một cái vui ồn ã, hào sảng rất miền Tây.
Chợ nổi Cái Bè ngày trước còn sầm uất hơn thế. Những người gắn bó lâu năm với chợ kể lại trên báo rằng vào những năm 1980 và 1990, ghe thương hồ ken kín cả khúc sông, đậu tràn ra tận sông Tiền, đông tới mức người ta có thể bước từ mạn ghe này sang mạn ghe kia để đi qua bờ bên kia. Sau năm 2000, ghe cứ thưa dần.
Thưa vì đâu? Câu trả lời không nằm dưới dòng nước, mà nằm ngay trên bờ.
Từ dưới ghe nhìn lên, tôi thấy con đường bê tông chạy thẳng tắp dọc bờ sông, có lan can, có đèn chiếu sáng, xe máy chạy qua vùn vụt. Những bậc thang bê tông vẫn dẫn xuống mép nước, nhưng chẳng còn chiếc ghe buôn nào ghé lại. Ngay cả tấm biển "Phiên chợ quê – Trên bến dưới thuyền" của chợ nổi Cái Bè hôm nay cũng được dựng trên bờ kè, xe máy đậu kín hai bên.
![]() |
| Bậc thang bê tông dẫn xuống mép nước không còn ghe buôn ghé lại, phía sau là mái ngói nhà cổ Đông Hòa Hiệp. (Ảnh: Đức Tú) |
Ngày trước, sông là đường đi. Muốn bán buồng chuối, thúng khoai, nhà nào cũng phải chèo ghe ra chợ. Bây giờ đường bê tông đã chạy tới tận ngõ, đi xe máy ra chợ tiện hơn, có món còn đặt qua mạng, ngồi nhà chờ người giao tới tận cửa. Không ai bỏ chợ nổi cả. Chỉ là đời sống đổi thay, mỗi nhà đều tìm được cách đi lại dễ dàng hơn, và chợ trên sông cứ thế lặng lẽ nhường chỗ cho những phiên chợ trên bờ.
Người chủ ghe chở chúng tôi sáng nay kể, anh đã thôi nghề buôn bán trên sông chừng 20 năm. Bây giờ, chiếc ghe gỗ của anh chuyên chở lúa gạo đến các kho dọc sông Tiền để đưa đi xuất khẩu. Hôm nay, ghe được thuê về cho phiên chợ nổi Cái Bè ngày hội. Anh bảo trên sông vẫn còn vài chiếc xuồng ba lá nhỏ đi bán hàng, nhưng ít lắm. Nghe anh nhắc đến xuồng ba lá, tôi bỗng nhớ chiếc xuồng nhỏ mình từng ghé mua hàng gần hai mươi năm trước. Hóa ra, thứ mỏng manh nhất lại là thứ neo đậu lại trên sông lâu nhất.
Chiếc ghe không mất. Nó chỉ đổi nghề.
Trước khi rời ghe, tôi hỏi mua ít trái cây của anh. Anh không nói gì nhiều, chỉ lẳng lặng ngồi xuống giữa mấy cuộn dây thừng, lấy túi nilon ra đựng mấy trái ổi và vài củ sắn nước, thứ củ mà quê tôi ở Nghệ An vẫn gọi là củ đậu. Bàn tay chai sạm thoăn thoắt buộc chặt từng miệng túi rồi đưa cho tôi.
![]() |
| Người chủ ghe lặng lẽ buộc từng túi trái cây trao cho khách. (Ảnh: Đức Tú) |
Ghe được thuê cho ngày hội, có thể mấy túi trái cây ấy nằm trong phần việc đón khách của anh hôm nay, cũng có thể là thức quà quê anh mang theo trên ghe.
Tôi rút ví đưa tiền. Anh xua tay, cười hiền, nhất định không lấy.
Ghe có thể thuê. Chợ có thể dựng lại. Nhưng cái cúi xuống lặng lẽ buộc từng túi quà và cái xua tay ấy thì không lễ hội nào thuê được.
Ghe chúng tôi rời bến. Ngoái lại phía sau, hai cây bẹo vẫn đứng in nền trời xanh thẳm, một cây treo củ sắn nước một cây treo dây bánh kẹo. Món hàng trên sào đã khác xưa nhiều. Còn túi ổi, túi củ sắn nước anh vừa trao, chúng tôi vẫn cầm ấm trên tay.
