Lì xì đầu năm: Sắc màu văn hóa từ Việt Nam đến châu Á

Lì xì đầu năm: Sắc màu văn hóa từ Việt Nam đến châu Á

Khi phong bao nhỏ chứa đựng ước vọng lớn

Mỗi độ xuân về, khoảnh khắc trao tay phong bao lì xì trở thành một trong những hình ảnh giàu cảm xúc nhất của Tết. Những tờ tiền mới được đặt trang trọng trong bao đỏ, bao trắng hay thậm chí bao xanh, đi cùng lời chúc an khang, thịnh vượng, khỏe mạnh cho năm mới.

Dù mang nhiều hình thức khác nhau, điểm chung của phong tục này vẫn là gửi gắm lời chúc tốt lành và niềm tin vào khởi đầu hanh thông.

Theo nhiều tài liệu dân gian, tục lì xì có nguồn gốc từ Trung Hoa cổ đại. Tương truyền, đêm Giao thừa từng xuất hiện một con quỷ chuyên quấy nhiễu trẻ nhỏ. Để bảo vệ con, người ta đặt tiền xu dưới gối. Ánh sáng từ những đồng xu được tin là có thể xua đuổi tà khí. Về sau, tiền xu được buộc dây đỏ gọi là “tiền trấn tà”, rồi dần chuyển thành tiền giấy đặt trong phong bao đỏ – biểu tượng của cát tường. Từ ý nghĩa “trấn tà”, phong tục này phát triển thành lời chúc mừng tuổi nhẹ nhàng, ấm áp đầu năm.

Từ nền tảng ấy, phong tục lì xì lan tỏa khắp châu Á và được điều chỉnh để phù hợp với văn hóa từng quốc gia.

Việt Nam: Lời chúc đầu xuân lan tỏa nhiều thế hệ

Tại Việt Nam, lì xì – hay mừng tuổi – là nét đẹp không thể thiếu trong ngày Tết cổ truyền. Trước đây, người lớn thường tặng trẻ nhỏ những đồng xu mệnh giá nhỏ kèm lời chúc chăm ngoan, học giỏi, chóng lớn. Niềm vui của trẻ thơ trong buổi sáng mùng Một được xem như nguồn năng lượng tích cực xua tan điều không may.

Ngày nay, tiền giấy mới được đặt trong phong bao đỏ hoặc bao nhiều màu sắc. Phạm vi lì xì cũng mở rộng hơn: con cháu mừng tuổi ông bà, cha mẹ; sếp mừng tuổi nhân viên; bạn bè, đồng nghiệp trao nhau phong bao đầu năm. Nhiều người chọn tiền lẻ với quan niệm “sinh sôi nảy nở”, thể hiện mong ước tài lộc dồi dào.

Trung Quốc: “Hongbao” và những con số may mắn

Tại Trung Quốc, phong bao lì xì được gọi là “hongbao”, gắn liền với sắc đỏ tượng trưng cho hỷ sự và may mắn. Người Trung Quốc đặc biệt coi trọng con số trong mệnh giá tiền. Các số 6 và 8 – biểu trưng cho thuận lợi, phát tài – được ưa chuộng, trong khi số 4 thường bị tránh vì gợi liên tưởng không may.

Khi nhận lì xì, người nhận dùng cả hai tay và không mở phong bao ngay trước mặt người tặng. Theo tập quán, nhiều gia đình còn đặt hongbao dưới gối và chỉ mở sau một thời gian, với niềm tin vận may sẽ được lưu giữ.

Hàn Quốc: Nghi lễ cúi lạy và “Sebae-don”

Ở Hàn Quốc, tiền mừng tuổi được gọi là “Sebae-don”. Dịp Tết Seollal, trẻ em mặc hanbok truyền thống, thực hiện nghi lễ cúi lạy (sebae) trước ông bà, cha mẹ để bày tỏ lòng kính trọng. Sau nghi lễ này, các em mới nhận tiền mừng tuổi cùng lời chúc tốt đẹp.

Bao lì xì tại Hàn Quốc thường là những chiếc túi nhỏ nhiều màu sắc. Ngoài tiền, đôi khi người lớn còn tặng vàng hoặc quà có giá trị với ý nghĩa cầu chúc bình an, thịnh vượng. Tết cũng là dịp trao tặng những món quà đặc trưng như nhân sâm, thực phẩm bổ dưỡng, thể hiện sự quan tâm và gắn kết gia đình.

Nhật Bản: “Otoshidama” trong ngày đầu năm dương lịch

Khác với nhiều nước châu Á đón Tết âm lịch, Nhật Bản tổ chức năm mới theo dương lịch. Ngày 1/1, trẻ em nhận tiền mừng tuổi gọi là “Otoshidama”, đựng trong phong bao nhỏ xinh mang tên “Pochibukuro”.

Phong bao thường có màu trắng hoặc họa tiết trang nhã, được dán kín và ghi rõ tên người nhận. Số tiền bên trong tăng theo độ tuổi và thường dừng lại khi người nhận bước sang tuổi 20 – cột mốc trưởng thành trong xã hội Nhật Bản. Tính riêng tư và tinh tế được đặt lên hàng đầu trong nghi thức này.

Đông Nam Á: Biến tấu linh hoạt theo văn hóa bản địa

Tại Singapore, cộng đồng người Hoa vẫn duy trì phong bao đỏ với tiền mới mệnh giá 2–20 đô Singapore. Bên cạnh tiền mặt, lì xì còn có thể là ngân phiếu, voucher hay thậm chí một bữa ăn sum họp đủ đầy. Lì xì điện tử ngày càng phổ biến trong giới trẻ, phản ánh sự giao thoa giữa truyền thống và công nghệ.

Ở Malaysia, nhiều gia đình – đặc biệt trong cộng đồng người Hoa – sử dụng phong bao xanh thay cho đỏ, biểu trưng cho bình an và phúc lành. Doanh nghiệp, cửa hàng cũng trao phong bao tượng trưng cho khách hàng như lời chúc đầu xuân.

Trong khi đó, tại Campuchia, phong bao lì xì được gọi là “ang pav” hoặc “tae ea”. Trẻ nhỏ và người chưa lập gia đình là đối tượng chính nhận tiền mừng tuổi. Bao lì xì thường được cất dưới gối hoặc gần giường ngủ với niềm tin lan tỏa vận may. Tục này còn xuất hiện trong các dịp lễ, cưới hỏi hay lễ vía thần tài.