 |
| Xuất hành đầu năm: Nghi thức văn hóa giúp “chỉnh tâm” cho hành trình mới |
Thạc sĩ văn hóa học Nguyễn Hiếu Tín (phụ trách bộ môn du lịch, Trường Đại học Tôn Đức Thắng) cho rằng những phong tục như xuất hành, khai bút hay lì xì đầu năm không đơn thuần là nghi lễ truyền thống, mà là cách người Việt tạo dựng một điểm tựa tinh thần khi bước sang chu kỳ mới.
Theo ông, Tết cổ truyền là thời điểm mở đầu cho vòng quay của năm mới, mang chiều sâu văn hóa và phản ánh nếp nghĩ, nếp sống của người Việt qua nhiều thế hệ. Chính vì vậy, người xưa hình thành nhiều phong tục mang tính “khởi đầu” như xuất hành, xông đất, khai bút hay lì xì với mong muốn năm mới thuận lợi, hanh thông.
Trong đó, xuất hành đầu năm là nghi thức mang ý nghĩa tinh thần sâu sắc. Đây không chỉ là việc bước ra khỏi nhà sau thời khắc giao thừa, mà còn là hành động tượng trưng cho sự khởi đầu của một hành trình sống mới, nơi con người gửi gắm ước vọng bình an, thuận hòa và may mắn.
Người xưa quan niệm “đầu xuôi thì đuôi lọt”, vì vậy khoảnh khắc xuất hành đầu tiên trong năm được xem như cách định hướng tâm thế cho cả chặng đường phía trước. Dù xã hội hiện đại đã thay đổi nhiều, phong tục này vẫn được duy trì bởi nó đáp ứng nhu cầu rất căn bản: con người luôn cần một điểm tựa tinh thần khi bắt đầu điều mới.
Trong bối cảnh hiện đại, nhiều người trẻ băn khoăn nên xuất hành theo giờ đẹp, hướng tốt hay chỉ cần giữ tâm thế thoải mái. Theo ThS. Nguyễn Hiếu Tín, yếu tố cốt lõi quyết định “may mắn” của chuyến xuất hành đầu năm không nằm ở thời khắc hay phương hướng, mà ở chính tâm thế của mỗi người.
Ông cho rằng các quy ước về giờ tốt, hướng đẹp là sản phẩm của tư duy biểu tượng trong xã hội truyền thống. Chúng giúp con người cảm thấy an tâm, hài hòa với trật tự vũ trụ và mang giá trị tinh thần nhất định, nhưng không nên được hiểu như yếu tố quyết định tuyệt đối.
Điều quan trọng nhất của xuất hành đầu năm là sự khởi đầu có ý thức: bước ra với tinh thần tích cực, thiện lành và chủ động. Khi con người khởi đầu năm mới bằng tâm thế nhẹ nhõm, niềm tin vào điều tốt đẹp và ý thức hướng thiện trong hành động, chuyến đi ấy đã mang ý nghĩa may mắn.
Theo chuyên gia văn hóa, xuất hành trước hết là để “chỉnh tâm”. Sự hanh thông của cả năm phụ thuộc vào cách mỗi người sống, hành xử và nỗ lực sau đó, chứ không chỉ nằm ở một thời khắc đầu năm.
Bên cạnh xuất hành, nhiều phong tục đầu năm như lì xì, khai bút, khai xuân… cũng được xem là cách “mở vía” cho một năm mới. Theo ThS. Nguyễn Hiếu Tín, điểm chung của các nghi thức này là ý niệm “khai mở” – mở đầu cho một chu trình sống mới cả về tinh thần lẫn hành động.
Mỗi nghi thức có hình thức khác nhau nhưng đều hướng đến việc tạo dấu mốc khởi đầu tốt lành, giúp con người bước vào năm mới với niềm tin và kỳ vọng tích cực. Xuất hành được xem như mở đường đi, lì xì mở lời chúc và trao sinh khí, còn khai bút mở con chữ, mở tri thức và ước vọng học hành, sự nghiệp.
Ở chiều sâu văn hóa, các phong tục này phản ánh triết lý sống của người Việt: con người không khởi đầu một cách ngẫu nhiên, mà luôn mong muốn sự khởi đầu gắn với đạo lý, cộng đồng và những giá trị tốt đẹp. Vì vậy, “mở vía” không phải là cầu may theo nghĩa mê tín, mà là cách tự tạo cho mình trạng thái tinh thần tích cực, có định hướng và trách nhiệm.
Trong nhịp sống đô thị, nhiều người không có điều kiện về quê, phải làm việc sớm hoặc sống xa gia đình. Theo chuyên gia, việc duy trì các phong tục đầu năm có thể thực hiện theo cách giản dị, phù hợp hoàn cảnh.
Xuất hành đầu năm có thể là một chuyến đi ngắn, một buổi dạo bộ với tâm thế bình an, hoặc đơn giản là bắt đầu ngày làm việc mới bằng suy nghĩ tích cực. Khai bút cũng không cần cầu kỳ, chỉ cần vài dòng ghi chép về mục tiêu năm mới hay lời nhắc nhở bản thân sống trách nhiệm hơn.
Bên cạnh đó, các hoạt động Tết hiện đại tại đô thị như Tết sẻ chia, Tết xanh, đường sách, lễ hội văn hóa, viết thư pháp… vẫn mang giá trị cốt lõi của truyền thống, đồng thời phản ánh tinh thần văn minh và hướng tới cộng đồng.
Theo ThS. Nguyễn Hiếu Tín, người trẻ hoàn toàn có thể trân trọng Tết bằng những việc giản dị như giữ gìn sự sum họp khi có thể, trao nhau lời chúc chân thành và dành thời gian nhìn lại bản thân.
Khi hiểu rằng xuất hành, lì xì hay khai bút là cách nuôi dưỡng tâm thế tích cực và hướng thiện, người trẻ sẽ không còn bị áp lực bởi những quan niệm cứng nhắc về “đúng – sai giờ” hay “hên – xui”. May mắn không nằm sẵn trong nghi thức, mà được tạo ra từ thái độ sống, sự nỗ lực và những lựa chọn có trách nhiệm suốt cả năm.
Theo ông, may mắn thực chất là một “năng lực” – năng lực giữ niềm tin, sống tích cực và bền bỉ. Khi người trẻ biết cân bằng giữa tôn trọng truyền thống và tư duy hiện đại, Tết sẽ trở thành nguồn năng lượng tinh thần lành mạnh, thay vì gánh nặng tâm lý hay niềm tin mê tín.
