Xuất khẩu thương mại điện tử: "Mỏ vàng" mới hay bài toán chưa lời giải cho doanh nghiệp Việt?

Cơ hội rõ ràng từ những con số biết nói

Báo cáo “Xuất khẩu thương mại điện tử: Động lực tăng trưởng mới cho xuất khẩu ngành nội thất và thời trang Việt Nam” do Access Partnership công bố đã đưa ra một dự báo đầy tham vọng về tổng kim ngạch xuất khẩu của hai ngành này có thể đạt tới 110 tỷ USD vào năm 2029. Đáng chú ý, tăng trưởng không đến từ các kênh truyền thống, mà chủ yếu đến từ thương mại điện tử B2C. Theo đó, ngành nội thất: tăng trưởng TMĐT dự kiến 20%/năm; Ngành thời trang: tăng trưởng TMĐT lên tới 26%/năm. So với tốc độ tăng trưởng chung của xuất khẩu truyền thống, đây là mức tăng vượt trội, thậm chí mang tính “bứt phá”.

Không chỉ là dự báo, khảo sát doanh nghiệp cũng phản ánh kỳ vọng rõ rệt. Có tới 97% doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa (MSME) cho rằng xuất khẩu qua thương mại điện tử là yếu tố thiết yếu cho tăng trưởng tương lai, và 96% khẳng định kênh này giúp nâng cao năng lực cạnh tranh toàn cầu. Những con số này cho thấy một thực tế: doanh nghiệp Việt không còn xem thương mại điện tử là “kênh bổ trợ”, mà đang dần coi đây là “đường ra biển lớn”.

Xuất khẩu thương mại điện tử: "Mỏ vàng" mới hay bài toán chưa lời giải cho doanh nghiệp Việt?

Một trong những điểm đáng chú ý của báo cáo là sự nhấn mạnh vào nền tảng sản xuất của Việt Nam. Không phải ngẫu nhiên nội thất và thời trang được chọn làm hai ngành tiêu biểu.

Trong đó, Việt Nam hiện là một trong những quốc gia xuất khẩu đồ gỗ hàng đầu thế giới; Trung tâm sản xuất dệt may lớn, tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu… Chính nền tảng này giúp hàng hóa Việt Nam có lợi thế khi bước lên các nền tảng số.

Dữ liệu từ Amazon cũng củng cố nhận định này. Trong 12 tháng tính đến 31/7/2025, số lượng sản phẩm của doanh nghiệp Việt bán ra trên nền tảng này tăng 35% so với cùng kỳ. Các ngành hàng tăng trưởng mạnh bao gồm: Nhà cửa, nhà bếp; Sức khỏe & chăm sóc cá nhân; Thời trang, làm đẹp… Đây đều là những lĩnh vực trùng khớp với thế mạnh sản xuất trong nước.

Rõ ràng, nếu trước đây doanh nghiệp Việt mạnh về “làm”, thì nay họ đang dần học cách “bán trực tiếp ra thế giới”.

Nhưng rào cản vẫn còn nguyên

Tuy nhiên, đằng sau những con số lạc quan là một thực tế không thể bỏ qua: phần lớn doanh nghiệp, đặc biệt là MSME, vẫn đang gặp nhiều trở ngại khi tham gia xuất khẩu qua thương mại điện tử.

Báo cáo chỉ ra 4 rào cản chính: Chi phí (logistics, vận hành, quảng cáo…); Sự phức tạp của quy định (thuế, tiêu chuẩn, thị trường); Khoảng trống kiến thức; Năng lực vận hành, đặc biệt trong chuỗi cung ứng… Đây không phải những vấn đề mới, nhưng trong môi trường thương mại điện tử xuyên biên giới, chúng trở nên phức tạp hơn gấp nhiều lần.

Ông Larry Hu, Giám đốc Amazon Global Selling khu vực Đông Nam Á, thẳng thắn nhìn nhận: “Báo cáo của Access Partnership mang đến góc nhìn xác thực, độc lập về cả cơ hội tăng trưởng lớn cũng như những thách thức thực tế mà doanh nghiệp Việt Nam đang đối mặt trong xuất khẩu thương mại điện tử. Các sáng kiến của Amazon Global Selling tại Việt Nam được xây dựng nhằm trực tiếp tháo gỡ những rào cản này. Điển hình như hợp tác 3 năm với Cục Xúc tiến thương mại (VIETRADE) để đào tạo 1.000 doanh nghiệp, triển khai chương trình vận chuyển quốc tế Amazon Global Logistics từ Việt Nam sang Mỹ, cùng các chương trình đào tạo toàn diện dành cho nhà bán hàng, chúng tôi đang tập trung giải quyết các thách thức về chi phí, kiến thức và năng lực, những rào cản chính mà các MSME đã chỉ ra”.

Phát biểu này cho thấy một thực tế: Ngay cả các nền tảng lớn cũng nhận thức rõ rằng tăng trưởng không thể đến nếu các “nút thắt” không được tháo gỡ.

Một điểm đáng chú ý tại hội thảo là sự nhấn mạnh vào yếu tố phối hợp. Không một doanh nghiệp hay nền tảng nào có thể tự giải quyết bài toán xuất khẩu thương mại điện tử. Ông Trần Trọng Tuyến, Phó Chủ tịch Hiệp hội Thương mại Điện tử Việt Nam (VECOM), khẳng định: “Xuất khẩu thương mại điện tử mở ra cơ hội mang tính chuyển đổi, giúp các doanh nghiệp MSME Việt Nam tiếp cận trực tiếp thị trường toàn cầu. VECOM cam kết đồng hành cùng cộng đồng doanh nghiệp thông qua chia sẻ kiến thức, thúc đẩy hợp tác ngành và xây dựng các đề xuất chính sách nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của xuất khẩu thương mại điện tử. Cuộc thảo luận hôm nay, cùng với việc công bố báo cáo của Access Partnership, cho thấy sự quan tâm mạnh mẽ từ các cơ quan quản lý, doanh nghiệp và các bên liên quan trong việc xây dựng một lộ trình thiết thực cho các doanh nghiệp Việt".

Thông điệp ở đây rất rõ: Nhà nước cần hoàn thiện chính sách; Hiệp hội đóng vai trò kết nối; Nền tảng cung cấp công cụ; Doanh nghiệp phải chủ động nâng cấp năng lực. Và nếu thiếu một mắt xích, toàn bộ hệ sinh thái sẽ khó vận hành hiệu quả.

Doanh nghiệp Việt đang thay đổi như thế nào?

Trên thực tế, nhiều doanh nghiệp Việt đã bắt đầu chuyển mình. Trong lĩnh vực thời trang, các thương hiệu như Coolmate không chỉ bán trong nước mà đã từng bước tiếp cận thị trường quốc tế thông qua kênh số. Ở mảng nội thất, các doanh nghiệp như Green Mekong tận dụng xu hướng tiêu dùng xanh, thiết kế tối ưu không gian để chinh phục khách hàng toàn cầu. Điểm chung của các doanh nghiệp này là: Chủ động xây dựng thương hiệu; Hiểu thị trường quốc tế; Tận dụng nền tảng số thay vì phụ thuộc trung gian và đây là sự chuyển dịch quan trọng: từ gia công sang xây dựng thương hiệu trực tiếp.

Các chuyên gia cho rằng, TMĐT đang mở ra một “cánh cửa lớn” cho xuất khẩu Việt Nam. Nhưng đây không phải con đường dễ đi. Khác với xuất khẩu truyền thống, thương mại điện tử đòi hỏi: Khả năng tiếp thị trực tiếp đến người tiêu dùng; Hiểu biết về dữ liệu, hành vi khách hàng; Năng lực vận hành xuyên biên giới; Khả năng xử lý logistics và hậu mãi. Với nhiều doanh nghiệp nhỏ, đây là những năng lực hoàn toàn mới.

Thực tế cho thấy, không ít doanh nghiệp tham gia nhưng không duy trì được lâu dài do thiếu chiến lược hoặc nguồn lực.

Nhìn tổng thể, xuất khẩu thương mại điện tử không còn là xu hướng, mà đã trở thành một phần tất yếu trong bức tranh xuất khẩu toàn cầu. Nhưng để biến tiềm năng thành kết quả, cần một quá trình dài hơi, đòi hỏi sự đầu tư bài bản và phối hợp đồng bộ.