Chủ nhật 31/08/2025 15:05
Hotline: 024.355.63.010
Kinh doanh

Vì sao doanh nghiệp nhỏ được hỗ trợ ít?

17/05/2021 10:48
Trong khi ở nhiều quốc gia, các doanh nghiệp nhỏ và vừa là trọng tâm của các chính sách hỗ trợ, thì theo một nghiên cứu mới của OECD, Việt Nam thực hiện 5/18 chính sách trong 4 nhóm chính sách lớn. Vì sao các doanh nghiệp nhỏ và vừa ở Việt Nam ít đượ

Doanh nghiệp nhỏ dễ bị tổn thương nhất trong khủng hoảng.

Để biết được mức độ thiệt hại do Covid-19 gây ra đối với các doanh nghiệp nhỏ và vừa ở Việt Nam thì chẳng khác gì “thầy bói xem voi”. Bởi vì các đánh giá thời gian qua chủ yếu chỉ dựa trên... khảo sát. Tức là câu trả lời của người được khảo sát dễ bị thiên lệch do tâm lý trầm trọng hơn tin tức xấu, hoặc kỳ vọng sẽ được hỗ trợ nhiều hơn nếu có nhiều khó khăn hơn.

Cảm xoàng hay bệnh nặng?

Trong khi đó, doanh thu và lợi nhuận thực của nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa là rất khó kiểm chứng vì hiện tượng có nhiều hơn một hệ thống sổ sách kế toán và “cưa thuế”. Theo Sách trắng doanh nghiệp 2020, các doanh nghiệp nhỏ và vừa chiếm đa số nhưng xét tổng thể thì hiệu quả lại không có khi trên sổ sách lỗ đến 54,3 ngàn tỷ đồng.

Chỉ cần quan sát hiện tượng không xuất hóa đơn của rất nhiều các doanh nghiệp nhỏ và vừa, cũng như hiện tượng lao động không khai báo, không đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc, cũng thấy được phần “phi chính thức” của khu vực kinh tế này. Cho nên để biết được thiệt hại thực tế do ảnh hưởng của Covid-19 là khó hơn so với những nước có hệ thống quản lý thuế chặt chẽ.

Qua đợt hỗ trợ của một số chính phủ châu Âu thời gian qua, những doanh nghiệp nhỏ và vừa nào khai gian thuế là phải tự chịu hậu quả của mình tạo ra trước đó. Vì chính phủ sẽ căn cứ vào doanh thu năm trước đó, cũng như số lao động chính thức có khai báo bảo hiểm xã hội bắt buộc qua số giờ làm để có mức hỗ trợ tương ứng.

Nhiều doanh nghiệp có chủ là người gốc châu Á, khai thấp doanh thu, khai thiếu số giờ của người lao động, và do đó các khoản hỗ trợ nhận được từ chính phủ cũng bị thấp đi, lúc trước càng “giấu” nhiều, thì bây giờ nhận hỗ trợ càng ít.

Có xem nhẹ doanh nghiệp nhỏ và vừa?

Chiếm số lượng nhiều, cả về lực lượng lao động, nhưng các doanh nghiệp nhỏ và vừa rất mong manh trước khủng hoảng.

Các doanh nghiệp nhỏ và vừa cũng có nhiều bấp bênh về tài chính hơn, với dự phòng tiền mặt thấp hơn các doanh nghiệp lớn cùng ngành. Vì lý do đó, khi gặp khủng hoảng các doanh nghiệp nhỏ và vừa có khả năng chống chịu và phục hồi kém hơn. Một nghiên cứu của JP Morgan and Chase cho biết khoảng 50% các doanh nghiệp nhỏ và vừa ở Mỹ có dự trữ tiền mặt dưới 27 ngày.

Gói cứu trợ 62.000 tỷ đồng theo kế hoạch của Chính phủ năm vừa rồi đã không thực sự mang lại hiệu quả vì phần nhận được của các doanh nghiệp nhỏ và vừa không đáng là bao.

Việc gián đoạn chuỗi cung ứng cũng ảnh hưởng đến các doanh nghiệp nhỏ và vừa nhanh và mạnh hơn. Như trong đại dịch vừa qua, các doanh nghiệp nhỏ và vừa trong lĩnh vực sản xuất hay thương mại có hệ thống nhà cung cấp rất hạn chế nên bị đứt gãy khi không thể nhanh chóng tìm được nguồn cung khác thay thế, giá đầu vào tăng ngoài khả năng kiểm soát.

Thêm vào đó khả năng áp dụng công nghệ, chuyển đổi số của các doanh nghiệp nhỏ và vừa còn hạn chế rất nhiều, do thiếu nguồn lực. Ở một số nước châu Âu, khi các doanh nghiệp được yêu cầu thực hiện chính sách “làm việc từ xa” thì các doanh nghiệp nhỏ và vừa gặp rất nhiều khó khăn. Chẳng hạn như để làm việc được tại nhà, thì doanh nghiệp phải trang bị hệ thống VPN cho người lao động, cũng như thiết bị làm việc và một số đào tạo nhất định.

Như vậy, vai trò của các doanh nghiệp nhỏ và vừa trong nền kinh tế rất quan trọng, nhưng lại là khu vực kinh tế dễ bị tổn thương khi khủng hoảng xảy ra. Thường thì sự sụt giảm nhanh doanh thu với tốc độ lớn hơn nhiều khả năng cắt giảm chi phí của doanh nghiệp, và do đó khả năng xảy ra tình trạng mất thanh khoản là rất cao, có thể dẫn đến vỡ nợ, và hiệu ứng domino có thể ảnh hưởng đến cả nền kinh tế.

Theo nghiên cứu của OECD, trong số 18 chính sách thì Việt Nam thực hiện được 5 chính sách là: hỗ trợ tiền lương, giãn thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế VAT, đóng bảo hiểm xã hội, tiền thuê. Các chính sách thông qua các công cụ tài chính, tái cấu trúc như đào tạo, sắp xếp lại việc làm, đẩy mạnh số hóa và làm việc từ xa... thì vẫn chưa thấy.

Các nước đã làm gì?

Chính phủ đang dự kiến có chương trình hỗ trợ nền kinh tế vượt qua khó khăn, lấy lại đà tăng trưởng. Tuy nhiên, các thông tin có được từ buổi họp báo Chính phủ thường kỳ tháng 4/2021 vẫn tập trung vào các giải pháp hoãn, giãn nợ, hay các khoản thuế phải nộp, các khoản vay.

Trong khi đó, theo tổng kết của OECD trong một năm qua thì chính phủ nhiều nước hỗ trợ các doanh nghiệp nhỏ và vừa tập trung vào hỗ trợ khả năng thanh khoản cũng như tính cấu trúc của doanh nghiệp.

Về tính thanh khoản, các chính sách nằm trong ba nhóm chính. Một là, chính sách duy trì việc làm như hỗ trợ chi phí lương cho doanh nghiệp, các chương trình việc làm ngắn ngày cho lao động vừa bị thất nghiệp. Hai là, giãn/hoãn các nghĩa vụ thuế đối với Chính phủ, tiền thuê. Ba là, hỗ trợ tài chính qua các kênh như vay đơn giản, nhanh, được chính phủ bảo lãnh, kể cả vay qua hình thức góp vốn cổ phần của Chính phủ, các khoản vay có thể chuyển đổi (convertible loans).

Những hỗ trợ mang tính cấu trúc nhằm giúp các doanh nghiệp nhỏ và vừa thích ứng với môi trường mới, tăng khả năng chống chịu và hồi phục (resilience). Cụ thể các chính sách liên quan đến hỗ trợ khả năng chuyển đổi số, thương mại điện tử, làm việc từ xa; hỗ trợ các doanh nghiệp nâng cao kỹ năng hoặc củng cố lại kỹ năng cho người lao động, hỗ trợ đổi mới sáng tạo; hỗ trợ các doanh nghiệp khởi nghiệp, hỗ trợ phát triển thị trường mới.

Một ví dụ rất thành công ở Pháp là hình thức bếp nhà hàng tập trung. Nghĩa là có một nơi cho rất nhiều bếp nhà hàng thuê chỗ, các đơn hàng được đặt online, các bếp chia sẻ với nhau những vật liệu và nguyên liệu chung, họ trả phí hoa hồng trên mỗi đơn hàng nhận được.

Qua quan sát các chính sách, nghiên cứu của OECD đã đúc kết được một số bài học kinh nghiệm quan trọng về chính sách ứng phó với Covid-19 như sau:

Thứ nhất, các chính sách hỗ trợ cần nhanh chóng kịp thời, thủ tục đơn giản, thông qua hạ tầng số, tuy nhiên cũng cần lưu ý đến tính hiệu quả và độ tin cậy. Bởi vì hỗ trợ thanh khoản của các doanh nghiệp là cấp bách nhưng cũng tránh những trường hợp lợi dụng trục lợi.

Thứ hai, các hỗ trợ chú ý nhiều hơn đến các doanh nghiệp có khả năng trụ vững, tình hình kinh doanh trước đó lành mạnh, chỉ bị cú sốc đột ngột. Chú ý đến các doanh nghiệp khởi nghiệp, những doanh nghiệp trong nhóm dễ bị tổn thương như của phụ nữ, của nhóm người thiểu số.

Thứ ba, các kênh hỗ trợ tài chính có thể thông qua vốn cổ phần, tương tự vốn cổ phần (quasi-equity), cũng như các hình thức tài trợ trực tiếp không hoàn lại.

Thứ tư, sự phối hợp ở các cấp của Chính phủ toàn diện và hiệu quả. Các chính sách từ Trung ương nếu không được thông suốt thì hiệu quả sẽ không để đạt được như mục tiêu đặt ra.

Thứ năm, là tăng cường khả năng chuyển đổi số, tăng cường khả năng thích ứng, cũng như chuyển đổi cho các doanh nghiệp, từ việc tìm thị trường mới hay chuyển đổi sản phẩm, công nghệ.

Vì vậy, việc hỗ trợ các doanh nghiệp nhỏ và vừa trong năm đại dịch vừa qua gợi lên câu hỏi gì? Không lẽ Chính phủ nghĩ rằng các doanh nghiệp nhỏ và vừa ở Việt Nam không bị ảnh hưởng nhiều, nếu có cũng chỉ là cảm xoàng và cũng đã có “dự phòng” từ việc giấu lợi nhuận? Hay là thấy được tình trạng khó khăn của các doanh nghiệp nhỏ và vừa nhưng ưu tiên thì dành cho các doanh nghiệp lớn, đặc biệt là các doanh nghiệp nhà nước?

Sẽ là nghiêm trọng nếu rơi vào tình huống số hai vì nhiều thực tiễn cho thấy khu vực kinh tế tư nhân, đặc biệt là các doanh nghiệp nhỏ và vừa mới là động lực chính của nền kinh tế phát triển. Và nếu là tình huống số một thì giải pháp nào để các các doanh nghiệp nhỏ và vừa giảm dần tỷ lệ phi chính thức trong hoạt động của mình, vì lợi ích của ngân sách và bên mua hàng hóa dịch vụ nói chung?

Đại dịch Covid-19 gây nhiều thiệt hại, nhưng ở một góc độ tích cực nào đó, nó cũng cho thấy mặt trái của những vấn đề mà nếu chỉ nhìn trong ngắn hạn thì không thể thấy được. Đó là các doanh nghiệp nhỏ và vừa cần phải tuân thủ hơn chính sách thuế, và Chính phủ cần quan tâm nhiều hơn đến khu vực này trong một chiến lược dài hơi.

TS. Võ Đình Trí - Trường ĐH Kinh tế Tp.HCM, IPAG Business School Paris, và AVSE Global

Tin bài khác
Kinh tế tư nhân: Nghị quyết 68 cần quyết liệt giao chỉ tiêu KPI và trách nhiệm giải trình

Kinh tế tư nhân: Nghị quyết 68 cần quyết liệt giao chỉ tiêu KPI và trách nhiệm giải trình

Nghị quyết 68-NQ/TW được Bộ Chính trị ban hành vào tháng 5/2025 là bước ngoặt quan trọng trong nhận thức và định hướng phát triển của nền kinh tế Việt Nam. Lần đầu tiên, khu vực kinh tế tư nhân được xác định rõ là một trong ba động lực chính, đồng thời được cụ thể hóa bằng tám nhóm nhiệm vụ trọng tâm.
Nhãn lồng Hưng Yên 2025: Sản lượng kỷ lục, hướng tới xuất khẩu bền vững

Nhãn lồng Hưng Yên 2025: Sản lượng kỷ lục, hướng tới xuất khẩu bền vững

Được mệnh danh là “trái tiến Vua”, nhãn lồng Hưng Yên không chỉ là niềm tự hào quê hương mà còn là sinh kế của hàng vạn nông hộ. Năm 2025, với sản lượng dự kiến hơn 50.000 tấn, tỉnh Hưng Yên đang đẩy mạnh xúc tiến thương mại, kết nối tiêu thụ và mở rộng thị trường xuất khẩu, hướng tới phát triển bền vững.
Điểm tên những "ông lớn" ồ ạt đưa công ty con lên sàn chứng khoán

Điểm tên những "ông lớn" ồ ạt đưa công ty con lên sàn chứng khoán

Nhiều tập đoàn hàng đầu Việt Nam đang lên kế hoạch niêm yết các công ty con, tạo ra một hệ sinh thái trên sàn chứng khoán, thu hút dòng vốn và nâng cao giá trị doanh nghiệp.
HoSE cảnh báo khẩn về tài liệu giả mạo liên quan đến hoạt động đầu tư

HoSE cảnh báo khẩn về tài liệu giả mạo liên quan đến hoạt động đầu tư

Sở Giao dịch Chứng khoán TP. Hồ Chí Minh (HoSE) vừa phát đi thông báo khẩn về việc xuất hiện nhiều hình ảnh, tài liệu giả mạo gắn với tên tuổi và thương hiệu của đơn vị.
“Cỏ Cây Hoa Lá” – Hành trình nảy mầm giấc mơ từ những gốc rễ xanh

“Cỏ Cây Hoa Lá” – Hành trình nảy mầm giấc mơ từ những gốc rễ xanh

Có những giấc mơ chỉ cần bắt đầu từ một điều mình thật sự yêu, một vấn đề mình muốn giải quyết và một cộng sự đồng hành có cùng lý tưởng. Cỏ Cây Hoa Lá đã bắt đầu như thế.
PTE Magic – Khi ước mơ nhỏ của 9x Hà Nội trở thành “phép màu” công nghệ giáo dục

PTE Magic – Khi ước mơ nhỏ của 9x Hà Nội trở thành “phép màu” công nghệ giáo dục

PTE Magic là mô hình đào tạo ngoại ngữ dựa trên nền tảng công nghệ rất thông minh, không đi theo lối mòn truyền thống.
The Super Connector’s Playbook: Lirone Glikman chia sẻ bí quyết xây dựng quyền lực mềm

The Super Connector’s Playbook: Lirone Glikman chia sẻ bí quyết xây dựng quyền lực mềm

Trong thời đại nơi công nghệ chỉ là phương tiện, tốc độ không còn là lợi thế duy nhất và sự chú ý trở thành tài sản khan hiếm, những người thành công vượt trội không phải là người giỏi nhất, mà là người được tin tưởng nhiều nhất.
Dự án khởi nghiệp của Việt Nam đăng quang tại Startup Wheel

Dự án khởi nghiệp của Việt Nam đăng quang tại Startup Wheel

Trong khuôn khổ sự kiện InnoEx 2025, 2.000 dự án từ 28 quốc gia đã hội tụ tại Startup Wheel 2025 - cuộc thi khởi nghiệp quốc tế uy tín bậc nhất Việt Nam và khu vực. Kết quả chung cuộc đã gọi tên hai Quán quân: Chilica (Việt Nam) với sản phẩm tương ớt tươi độc đáo và KINAVA Co., Ltd (Hàn Quốc) với giải pháp công nghệ carbon hóa thủy nhiệt lai tiên tiến.
Doanh nghiệp Việt vượt rào cản phòng vệ thương mại, mở rộng thị trường quốc tế

Doanh nghiệp Việt vượt rào cản phòng vệ thương mại, mở rộng thị trường quốc tế

Hàng hóa Việt Nam liên tiếp vượt rào cản phòng vệ thương mại tại EU, Ấn Độ nhờ hệ thống cảnh báo sớm và sự đồng hành của cơ quan quản lý.
Gạo Việt Nam tăng tốc xuất khẩu, chinh phục thị trường EU với giá trị cao

Gạo Việt Nam tăng tốc xuất khẩu, chinh phục thị trường EU với giá trị cao

Gạo Việt Nam đang tạo dấu ấn mạnh mẽ tại phân khúc cao cấp, đặc biệt ở thị trường EU nhưng để phát triển bền vững, ngành cần chiến lược dài hơi từ vùng nguyên liệu đến thương hiệu quốc gia.
Phân tích SWOT: Cơ hội và thách thức hệ sinh thái khởi nghiệp Hà Nội trong thập kỷ chuyển đổi

Phân tích SWOT: Cơ hội và thách thức hệ sinh thái khởi nghiệp Hà Nội trong thập kỷ chuyển đổi

Với sự vào cuộc đồng bộ của chính quyền, khu vực tư nhân và cộng đồng khởi nghiệp, hệ sinh thái khởi nghiệp Hà Nội đã có những bước phát triển đáng kể trong những năm gần đây.
Hà Nội khẳng định vị thế trung tâm trong bản đồ khởi nghiệp Việt Nam và Đông Nam Á

Hà Nội khẳng định vị thế trung tâm trong bản đồ khởi nghiệp Việt Nam và Đông Nam Á

Hà Nội vươn lên hạng 148 toàn cầu trong Chỉ số Hệ sinh thái khởi nghiệp 2025, khẳng định vai trò trung tâm tri thức và đổi mới sáng tạo của Việt Nam và Đông Nam Á.
Tích hợp ESG – Chìa khóa phát triển bền vững cho doanh nghiệp trong kỷ nguyên mới

Tích hợp ESG – Chìa khóa phát triển bền vững cho doanh nghiệp trong kỷ nguyên mới

ESG (Môi trường - Xã hội - Quản trị) đang trở thành chiến lược cốt lõi giúp doanh nghiệp phát triển bền vững, tăng năng lực cạnh tranh trong bối cảnh kinh tế nhiều biến động. Tại Diễn đàn Doanh nghiệp Phát triển bền vững Việt Nam (VCSF) 2025, các chuyên gia khẳng định ESG không còn là xu hướng mà là "kim chỉ nam" để doanh nghiệp Việt chuyển mình mạnh mẽ, từ quản trị rủi ro đến tạo ra giá trị lâu dài cho xã hội và môi trường
Top 30 Tập đoàn Đầu tư Chiến lược Việt Nam (ALPHA30) chiếm gần 10% GDP

Top 30 Tập đoàn Đầu tư Chiến lược Việt Nam (ALPHA30) chiếm gần 10% GDP

Top 30 Tập đoàn Đầu tư Chiến lược Việt Nam năm 2025 (ALPHA30) vừa được Công ty Cổ phần Báo cáo Đánh giá Việt Nam (Vietnam Report) công bố, nhằm tôn vinh những doanh nghiệp tiên phong dẫn đầu về quy mô, kiến tạo hệ sinh thái, nâng chuẩn quản trị và thúc đẩy tăng trưởng bền vững cho nền kinh tế.
Kỷ nguyên của nhà đầu tư trẻ

Kỷ nguyên của nhà đầu tư trẻ

Nhà đầu tư trẻ ngày nay đang chuyển hướng mạnh mẽ sang các kênh đầu tư tài chính hiện đại. Đầu tư chứng khoán, với khả năng tiếp cận dễ dàng thông qua nền tảng công nghệ, trở thành lựa chọn ngày càng phổ biến.