Việc chuyển đổi phương thức quản lý thuế đối với hộ kinh doanh từ thuế khoán sang kê khai đang được xác định là một bước cải cách quan trọng, phù hợp với định hướng phát triển kinh tế tư nhân theo chủ trương của Đảng và Nhà nước. Tuy nhiên, thực tế triển khai cho thấy, bên cạnh nỗ lực lớn từ cơ quan quản lý, không ít hộ kinh doanh vẫn chưa sẵn sàng “bước qua ngưỡng” thay đổi.
Để thúc đẩy quá trình chuyển đổi, ngành Thuế đã triển khai các chiến dịch cao điểm quy mô lớn, tiêu biểu là chương trình 60 ngày cuối năm 2025 và đợt cao điểm 15 ngày trong tháng 3/2026. Không dừng ở tuyên truyền chính sách, cơ quan thuế đã trực tiếp đến từng hộ kinh doanh để hướng dẫn, hỗ trợ theo hình thức “cầm tay chỉ việc”.
 |
Theo lãnh đạo Cục Thuế, quan điểm xuyên suốt là không chỉ ban hành chính sách mà phải đồng hành, giúp người nộp thuế từng bước làm quen và thực hiện đúng quy định một cách ổn định, bền vững.
Đáng chú ý, nhằm giảm áp lực tâm lý cho người kinh doanh, cơ quan thuế đưa ra ba cam kết quan trọng trong giai đoạn đầu triển khai: không ưu tiên thanh tra, xử phạt; không truy thu thuế khoán của các năm trước (trừ trường hợp gian lận nghiêm trọng); và cung cấp đầy đủ công cụ, tài liệu, hỗ trợ để hộ kinh doanh không phải “tự bơi”.
Hàng loạt tiện ích miễn phí cũng được cung cấp như dịch vụ thuế điện tử, “Sổ tay hướng dẫn nghĩa vụ thuế” hay các điểm hỗ trợ trực tiếp tại chợ, tuyến phố kinh doanh.
Dù vậy, theo các chuyên gia, chính sách mới khó có thể bao quát toàn bộ các mô hình kinh doanh ngày càng đa dạng. Thực tế cho thấy nhiều hộ kinh doanh hiện hoạt động theo mô hình phức hợp: vừa kinh doanh tại cửa hàng truyền thống, vừa cho thuê tài sản, đồng thời tham gia bán hàng trên các sàn thương mại điện tử hoặc mạng xã hội.
Sự khác biệt trong cơ chế vận hành của các nền tảng số cũng tạo ra không ít lúng túng. Một số sàn thương mại điện tử có chức năng khấu trừ thuế tại nguồn, trong khi nhiều nền tảng khác thì chưa. Bên cạnh đó, hoạt động livestream bán hàng, nhận hoa hồng… lại chịu các cách tính thuế khác nhau tùy theo việc có đăng ký kinh doanh hay không, dẫn đến sự chênh lệch lớn về nghĩa vụ thuế và làm gia tăng tâm lý e dè.
Một vấn đề đáng chú ý khác là câu chuyện hóa đơn đầu vào. Trước đây, nhiều hộ kinh doanh mua bán hàng hóa không có đầy đủ chứng từ. Khi chuyển sang kê khai, việc xác định chi phí hợp lệ, đặc biệt với hàng tồn kho hoặc tài sản cố định như nhà xưởng, khách sạn, vẫn còn thiếu hướng dẫn cụ thể, gây khó khăn trong thực hiện.
Dù cơ quan thuế đã nhiều lần khẳng định không truy thu thuế của các năm trước nếu không có dấu hiệu gian lận, song tâm lý lo ngại vẫn hiện hữu trong cộng đồng kinh doanh.
Thực tế, nhiều trường hợp có sự chênh lệch lớn giữa doanh thu thực tế và mức khai thuế trước đây. Khi chuyển sang kê khai minh bạch, không ít hộ kinh doanh lo ngại việc “khai đúng, khai đủ” sẽ dẫn đến bị rà soát lại nghĩa vụ thuế trong quá khứ. Chính nỗi lo này khiến một số người lựa chọn phương án kê khai tăng dần thay vì phản ánh đúng thực tế, làm giảm hiệu quả của chính sách.
Các chuyên gia cho rằng, một trong những nguyên nhân là do cách hiểu và áp dụng khái niệm “gian lận, trốn thuế” giữa các cơ quan có thể chưa hoàn toàn thống nhất. Do đó, cần có hướng dẫn rõ ràng, đồng bộ hơn để tạo sự yên tâm cho người nộp thuế.
Ở góc độ quản lý, ngành Thuế đang đẩy mạnh ứng dụng công nghệ nhằm giảm thiểu gánh nặng thủ tục cho hộ kinh doanh. Một trong những giải pháp trọng tâm là tự động hóa quy trình kê khai, thông qua việc kết nối dữ liệu với ngân hàng, trung gian thanh toán và các sàn thương mại điện tử.
Mục tiêu là hệ thống có thể tự động tổng hợp doanh thu từ hóa đơn điện tử và các nguồn dữ liệu tin cậy, từ đó gợi ý sẵn tờ khai. Người nộp thuế chỉ cần kiểm tra và xác nhận, thay vì phải ghi chép, tính toán thủ công hoặc thuê dịch vụ kế toán.
Song song, việc khuyến khích sử dụng hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền cũng được đẩy mạnh, giúp quá trình bán hàng – xuất hóa đơn – kê khai thuế diễn ra liền mạch, minh bạch hơn.
Các ứng dụng như eTax Mobile tiếp tục được nâng cấp theo hướng đơn giản, thân thiện, phù hợp với cả những người không am hiểu công nghệ.
Bên cạnh nỗ lực từ phía cơ quan quản lý, các chuyên gia nhấn mạnh vai trò chủ động của chính hộ kinh doanh trong việc thích ứng với phương thức quản lý mới. Việc nâng cao hiểu biết về chính sách, sử dụng dịch vụ đại lý thuế hoặc các giải pháp kế toán – công nghệ sẽ giúp giảm đáng kể rủi ro và chi phí tuân thủ.
Về lâu dài, chuyển đổi sang kê khai không chỉ là yêu cầu pháp lý mà còn là bước đi cần thiết để xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch, chuyên nghiệp. Khi niềm tin được củng cố và các “điểm nghẽn” được tháo gỡ, quá trình chuyển đổi này được kỳ vọng sẽ tạo nền tảng vững chắc cho khu vực kinh tế hộ phát triển bền vững hơn.
